Zelenski Trampın son addımlarından sonra “xəyanət” hiss etdiyini bildirib

Nə baş verdi

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski 14 oktyabrda Piers Morganın “Piers Morgan Uncensored” proqramında dərc olunan müsahibəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın son addımlarından sonra “xəyanət” hiss etdiyini bildirib. Sorğuya cavabında “Bəli. Güclü tərəfdaşı itirməyimizə təəssüf ki, bu günah bizim deyil” deyib və Trampın “tarixin yanlış tərəfini” seçdiyini söyləyib.

Zelenski qeyd edib ki, Ukrayna Trampın “vasitəçi qalmasına” qarşı deyil, lakin vasitəçi ortada qalmalı, tərəf seçməməlidir; Trampın müşavirlərinin yanıldığını və onu yanlış istiqamətə yönəldən kimsə olduğunu düşünür. O həmçinin Elon Muskın Ukrayna üçün Starlink xidmətinə məhdudiyyət qoymasını insan tələfatına səbəb olacaq səhv adlandırıb.

Zelenskinin bəyanatı bir neçə günlük hadisələr fonunda səslənib. 9 oktyabrda Tramp Putinlə yüz minlərlə ton Rusiya dizelinin dünya bazarlarına tədarükü barədə razılığını elan edib, ABŞ Xəzinədarlığı isə Rusiya mənşəli dizel üçün 7 aprel 2027-ci ilə qədər lisenziya verib. 11 oktyabrda Tramp Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsinin başladığını, hər iki tərəfin razı olduğunu açıqlayıb; həmin gün Rusiya Xarkovdakı TEC-5 istilik elektrik stansiyasına zərbə endirib. 13 oktyabrda Rusiya qüvvələri Xarkovda 10 “Banderole” tipli raketlə yenidən mülki infrastruktura hücum edib. Zelenski 13 oktyabrda Trampın atəşkəs elanından sonrakı iki gün ərzində Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrdən çəkindiyini, Rusiyanın isə Ukrayna enerji infrastrukturuna hücumlarını davam etdirdiyini bildirib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna KİV-ləri Zelenskinin “xəyanət”, “ağrılı”, “güclü tərəfdaşı itiririk” kimi emosional ifadələrini önə çıxarır və Trampın addımlarının Ukrayna üçün zərərli olduğunu vurğulayır. Onlar elan edilmiş enerji atəşkəsindən sonra Rusiyanın Ukrayna enerji infrastrukturuna davam edən zərbələrini atəşkəsin birtərəfli olduğuna dəlil kimi təqdim edirlər. Həmçinin Zelenskinin Elon Muskın Starlink məhdudiyyətlərinə dair tənqidini və xidmətin bərpası xahişini ön plana çəkirlər.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Dəstdəki yeganə qeyri-ukraynalı ingilisdilli mənbə Zelenskinin “xəyanət” ifadəsini başlıq kimi qəbul edir və bunu daha neytral, başlıq formatında çatdırır, ukraynalı KİV-lərdəki kimi Rusiyanın enerjiyə zərbələrinə və ya Starlink məsələsinə xüsusi vurğu etmir. Diqqət əsasən Trampın addımlarının “xəyanət” hissini yaradan səbəb olmasına yönəlib, ABŞ-Ukrayna münasibətlərinin ümumi vəziyyəti və ya dizel sazişinin detalları barədə daha az kontekst verilir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr ABŞ-ın Ukrayna ilə kəşfiyyat mübadiləsini dayandırmaqla hədələyib-hədələmədiyi barədə fikir ayrılığına malikdirlər: erkən media hesabatları Trampın nümayəndələrinin Floridada danışıqlar zamanı Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrə görə kəşfiyyat təminatının kəsilməsi ilə hədələdiyini yazırdı; Tramp 13 oktyabrda kəşfiyyat mübadiləsinin dayandırılmasını rədd edib; Axios isə adı açıqlanmayan ABŞ rəsmisinə istinadən belə hədərin olmadığını bildirib.

ABŞ-Rusiya dizel sazişinin motivasiyasına dair izahlar da fərqlidir: Tramp bunu Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri və Zelenskinin onları dayandırmaqdan imtinası ilə əlaqələndirib; Zelenski isə bunu ABŞ-ın Ukraynanın əleyhinə tərəf seçməsi kimi qiymətləndirib və oxşar razılaşmanın niyə Kiyevə təklif olunmadığını soruşub.

Kontekst

9 oktyabrda Tramp Putinlə Rusiya dizelinin dünya bazarlarına tədarükü barədə razılığını açıqlayıb, ABŞ Xəzinədarlığı Rusiya mənşəli dizel əməliyyatlarını 7 aprel 2027-ci ilə qədər əhatə edən lisenziya verib. Həmin gün Miyamida ABŞ, Ukrayna, Avropa ölkələri və NATO nümayəndələrinin qışdan əvvəl münaqişənin dayandırılması və de-eskalasiya yollarını müzakirə etmək üçün görüşü keçirilib. 11 oktyabrda Tramp Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsinin başladığını, hər iki tərəfin razı olduğunu elan edib; həmin gün Rusiya Xarkovdakı TEC-5-ə zərbə endirib. 13 oktyabrda Rusiya qüvvələri Xarkovda mülki infrastrukturu 10 “Banderole” tipli raketlə vurub; Zelenski atəşkəs elanından sonrakı iki gündə Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrdən çəkindiyini, Rusiyanın isə Ukrayna enerji infrastrukturuna hücumlarını davam etdirdiyini bildirib. Zelenski həmçinin Elon Muskın Ukrayna üçün Starlink-in işinə məhdudiyyətlər qoymasını insan tələfatına səbəb olacaq səhv adlandırıb və xidmətin bərpasını xahiş edib. ABŞ rəsmiləri ABŞ-ın mediator rolunda olduğunu və heç bir tərəfi dəstəkləmədiyini bildiriblər; Zelenskinin bəyanatı birbaşa bu çərçivəyə etiraz edir.