Zelenski: ABŞ Ukrayna ilə kəşfiyyat mübadiləsini bərpa edib

Bu niyə vacibdir

Rusiya ballistik raketlərinin buraxılışı haqqında məlumatlar məhz ABŞ-dan gəldiyi üçün kəşfiyyat mübadiləsinin bərpası Ukraynanın erkən xəbərdarlıq qabiliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mübadilənin dayandırılması Ukraynanın oktyabrın 12-də və oktyabrın 14-də gecə Rusiya ballistik zərbələri zamanı xəbərdarlıq almaması ilə nəticələnib ki, bu da enerji infrastrukturu zərbələrinin qarşısının alınmasında boşluq yaradıb. Starshield hərbi peyk rabitə sisteminin və kəşfiyyat məlumatlarının eyni anda məhdudlaşdırılması Zelenskinin "Amerika hökumətindən mesaj" kimi qiymətləndirdiyi koordinasiyalı siyasi təzyiq siqnalı kimi görülür.

Nə baş verdi

Oktyabrın 18-də NBC-nin "Meet the Press" proqramında Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bəyan edib ki, ABŞ Ukrayna ilə kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini "müəyyən müddət" blokadadan sonra bərpa edib. Açıqlama Bloomberg agentliyi tərəfindən yayılıb. Zelenski Rusiyanın ballistik raketlərinin buraxılışı haqqında məlumatın məhz ABŞ-dan gəldiyini, Ukraynanın isə onlarla ölkə ilə kəşfiyyat əməkdaşlığı apardığını qeyd edib. O, həftə ərzində ABŞ-la danışıqların keçiriləcəyinə ümid etdiyini bildirib. Bloomberg bərpa prosesinin təfərrüatlarını açıqlamayıb.

Daha əvvəl, oktyabrın 14-də Zelenski demişdi ki, Trampın administrasiyası Ukraynanı Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmaması halında kəşfiyyat mübadiləsinin dayandırılacağı ilə hədələyib. Eyni gündə Avropa Komissiyası Ukrayna və ABŞ arasında kəşfiyyat mübadiləsinin dayandırılmasının hər hansı əlamətini görmədiyini açıqlayıb. Financial Times xəbər verib ki, Trampın administrasiyası Kiyevdən Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmağı tələb edib, silah alışını və kəşfiyyat mübadiləsini dayandırmaqla hədələyib.

Ukrayna Müdafiə Nazirliyi təsdiqləyib ki, SpaceX şirkəti Starshield terminallarının (hərbi Starlink paketi) işini Ukrayna üçün xəbərdarlıq etmədən və İŞVAHİYİCİ olaraq məhdudlaşdırıb, mülki Starlink terminalları isə normal işləməyə davam edib. Dövlət katibi Marko Rubio Starshield sisteminin hazırda Ukrayna üçün əlçatan olmadığını və məsələnin müzakirə olunduğunu söyləyib. Politico-ya məlumatlı mənbə bildirib ki, ABŞ raket buraxılışı xəbərdarlıqlarının olmamasını pis hava şəraiti ilə izah edib. Zelenski isə NBC aparıcısı Kristen Welkerə SpaceX-in qəbulunun "Amerika hökumətindən mesaj" cavabı olduğunu söyləyib.

Oktyabrın 11-də prezident Donald Tramp Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsi elan edib; Ukrayna bunu dəstəkləyib və oktyabrın 15-dək Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbə endirməyib. Rusiya oktyabrın 12-də Ukraynanın altı enerji müəssisəsinə hücum edib və oktyabrın 14-də gecə Kiyevin üç istilik elektrik stansiyasının hamısını vurub. Hər son hər iki halda Ukrayna planlaşdırılan ballistik zərbələr haqqında tərəfdaşlardan qabaqcadan xəbərdarlıq almayıb.

Mənbələr nədə fərqlənir

Prezident Tramp ABŞ-ın Ukrayna ilə kəşfiyyat mübadiləsini dayandırdığını inkar edib, Zelenski isə mübadilənin "müəyyən müddət" blokada edildiyini və Ukrayna rəsmilçilərinin Rusiya ballistik raketlərinin buraxılışları haqqında bir neçə gün xəbərdarlıq almadığını bildirib. Zelenski NBC-də SpaceX-in Starshield-i məhdudlaşdırmasını "Amerika hökumətindən mesaj" cavabı kimi qiymətləndirib, Politiko-ya danışan ABŞ rəsmisi isə raket buraxılışı xəbərdarlıqlarının olmamasını pis hava ilə izah edib, yəni qəsdli ABŞ qərarı kimi qiymətləndirməyib. Bloomberg və Financial Times kəşfiyyatın dayandırılmasının səbəbini ABŞ-ın Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələrin dayandırılması tələbi ilə əlaqələndirib, Avropa Komissiyası isə oktyabrın 14-də kəşfiyyat mübadiləsinin dayandırılmasının hər hansı əlamətini görmədiyini söyləyib.

Kontekst

Oktyabrın 11-də prezident Donald Tramp Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsi elan edib; Ukrayna oktyabrın 15-dək Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırıb, Rusiya isə oktyabrın 12-də və oktyabrın 14-də gecə Ukraynanın enerji müəssisələrinə hücum edib. Financial Times xəbər verib ki, Trampın administrasiyası Kiyevdən Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmağı tələb edib, silah alışını və kəşfiyyat mübadiləsini dayandırmaqla hədələyib. Bloomberg-ə görə, ABŞ rəsmililəri enerji atəşkəsi elanından sonra Ukrayna hərbi rəhbərliyinə zəng edərək dərin zərbə əməliyyatlarını dayandırmağa çağırıb. Ukrayna Müdafiə Nazirliyi təsdiqləyib ki, SpaceX şirkəti Starshield terminallarının işini Ukrayna üçün xəbərdarlıq etmədən və İŞVAHİYİCİ olaraq məhdudlaşdırıb, mülki Starlink terminalları isə normal işləməyə davam edib. Tramp ABŞ-ın Ukrayna ilə kəşfiyyat mübadiləsini dayandırdığını inkar edib, sonra isə Zelenski ilə məşğul olmaq istəmədiyini söyləyib, onu "Putinlə məşğul olmaqdan daha çətin" adlandırıb və Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələrin bərpasını "utanclı" kimi qiymətləndirib. Tramp Rusiyanın dərhal 300 min ton dizel yanacağını qlobal bazara tədarük etməsinə imkan verən sazişi elan edib; Zelenski bunun "Putinin bizi işğal etmək qətiyyətini gücləndirəcəyini" söyləyib və sazişin ABŞ yanacaq qiymətlərinə əhəmiyyətli təsir göstərməyəcəyini, qiymət artımının əvəzinə Hörmüz boğazının blokadası ilə bağlı olduğunu iddia edib.