h.ua

Dərc edildi: · Yeniləndi:

Miamidəki görüş və sızdırılan "sülh planı": Tramp-Putin arasında dizel sazişi, Ukrayna üçün dörd komponentli çərçivə təklifi

Oktyabrın 9-da Floridada ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Cared Kuşner və Stiv Vitkoffun təşkil etdiyi altı saatlıq görüşdə Ukrayna nümayəndə heyəti ilə yanaşı Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Aİ və NATO nümayəndələri iştirak edib. Görüşdə amerikalılar Ukraynanı Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa çağırıb, eyni zamanda Tramp Putinlə Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü barədə saziş elan edib. "The Washington Post" ABŞ və Avropanın Ukrayna üçün dörd komponentli birgə sülh təklifi üzərində işlədiyini yazıb; Zelenski isə Trampın qərarını "ədalətsiz və vicdansız" adlandırıb.

Əsas məqamlar

  • 9 oktyabr — Floridada (Şell Bey qolf klubu) Kuşner və Vitkoffun təşkil etdiyi, üç nəfərlik Ukrayna heyəti və Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Aİ və NATO nümayəndələrinin iştirak etdiyi altı saatlıq görüş.
  • 9 oktyabr — Tramp Putinlə Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü barədə saziş elan edib; Tramp 4,8 milyon ton, Reuters isə 2,25 milyon bareldən çox həcmdə tədarük göstərir.
  • Ukrayna prezidenti Zelenski Trampın Rusiya sanksiyalarını birtərəfli qaydada yumşaltmasını və dizel ixracına icazə verməsini "ədalətsiz və vicdansız" adlandırıb, Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmaq tələbini rədd edib.
  • Vitkoff və Kuşner Ukrayna tərəfinə bildirib ki, Putin müharibəni bitirmək danışıqlarına hələ hazır deyil və yalnız Ukraynanın nəzarətində qalan təxminən 11%-lik Donbas hissəsini əldə etdikdən sonra danışıqlara qayıda bilər.
  • "The Washington Post" 12-13 oktyabr tarixli materialında ABŞ və Avropanın dörd komponentli birgə sülh çərçivəsi hazırladığını yazıb: Dünya Bankı və BlackRock iştirakı ilə Ukraynanın bərpası maliyyələşməsi, NATO-nun 5-ci maddəsinə ekvivalent təhlükəsizlik zəmanətləri, Rusiya-Ukrayna-Aİ enerji inteqrasiyası (Rusiya neft-qazını Avropaya nəql edən boru kəməri variantı daxil olmaqla), mövcindəzi əlaqə xətti boyunca atəşin dayandırılması.
  • Miamidəki danışıqlar planlaşdırıldığından daha tez başa çatıb; Reuters-in üç mənbəyinə görə, amerikalılar Ukraynaya zərbələri dayandırmaq tələbi ilə birbaşa hərbi və ya kəşfiyyat dəstəyini kəsməklə hədələməyib, FT, Axios, CNN və "Washington Post" isə belə hədələrin olduğunu yazıb.
  • Prezidentin kommunikasiya məsləhətçisi Dmitro Litvin "Washington Post"un sızdırdığı sülh planını "pis PR deyil" adlandırıb və onun ABŞ-Avropa birgə mövqeyini deyil, yalnız amerikalı komandanın bir hissəsinin baxışını əks etdirdiyini bildirib.

Bu niyə vacibdir

Miamidəki görüş və "Washington Post"un sızdırması ilə birlikdə ABŞ və Avropa dörd komponentli konkret bir sülh çərçivəsi formalaşdırır: Ukraynanın Dünya Bankı və BlackRock iştirakı ilə maliyyələşdirilməsi, NATO-nun 5-ci maddəsinə ekvivalent təhlükəsizlik zəmanətləri, Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında enerji inteqrasiyası, o cümlədən mümkün Rusiya-Avropa boru kəməri və hazırkı təmas xətti boyunca atəşin dayandırılması. Eyni vaxtda Trampın Putinlə Rusiya dizeli üzrə ayrıca sazişi ABŞ sanksiyalarını effektiv şəkildə yumşaldıb və Ukrayna ilə Avropa tərəfindən kəskin tənqidlərə səbəb olub. Ukrayna Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmaq tələbini rədd edib, ərazilərinin toxunulmazlığında israr edir, Vitkoff və Kuşner isə Pütinin danışıqlara yalnız Ukraynanın nəzarətində qalan Donbasın təxminən 11%-ni əldə etdikdən sonra qayıda biləcəyini çatdırıb.

Nə baş verdi

9 oktyabr 2026-cı ildə Floridada, Vitkoffun Şell Bey qolf klubunda ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Cared Kuşner və Stiv Vitkoffun təşkil etdiyi altı saatlıq görüş keçirilib. İclasda üç nəfərlik Ukrayna nümayəndə heyəti, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın milli təhlükəsizlik müşavirləri, eləcə də Aİ və NATO-nun yüksək vəzifəli şəxsləri iştirak edib. Görüş zamanı Vitkoff qısa müddətə otaqdan çıxaraq Tramp və Putin arasında telefon danışığına qoşulub. Amerikalılar Ukraynanı Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa çağırıb və "Trampın Rusiya ilə dizel yanacağı üzrə saziş bağlayacağını" bildirib; eyni gün Tramp Putinlə 4,8 milyon ton (Reuters-ə görə 2,25 milyon bareldən çox) Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü barədə saziş elan edib. Reuters-ə istinadən, Kremlin yaxın mənbə Vitkoff və Kuşnerə bildirib ki, Putin yalnız Ukraynanın nəzarətində qalan Donbasın təxminən 11%-ni (təqribən 11%) aldıqdan sonra danışıqlara qayıda bilər. Miamidəki danışıqlar planlaşdırıldığından daha tez başa çatıb, Vitkoff və Kuşnerin Moskvaya planlaşdırılan səfəri təxirə salınıb. 12-13 oktyabr tarixlərində "The Washington Post" ABŞ və Avropanın dörd komponentli birgə sülh təklifi üzərində işlədiyini yazıb. Prezident Zelenski Trampın Rusiya dizeli ilə bağlı qərarını "ədalətsiz və vicdansız" adlandırıb, Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmaq tələbini rədd edib və enerji sahəsində atəşkəsin yalnız Moskva da ona riayət etməsi şərtilə dəstəklənəcəyini bildirib. Aİ-nin yüksək vəzifəli şəxsi Björn Seibert Aİ-nin 27 ölkəsinin səfirləri üçün brifinqdə "amerikalıların ruslarla ictimai şəkildə etiraf etdiklərindən daha çox qarşılıqlı əlaqədə olduqlarını" söyləyib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri hekayəni Miamidəki 9 oktyabr görüşü və ardınca "Washington Post"un sızdırması ətrafında qurur. Prezidentin kommunikasiya məsləhətçisi Dmitro Litvin "Washington Post" materialını ABŞ tərəfinin "pis PR deyil" kimi xarakterizə edib və onun ABŞ-Avropa birgə sülh planı olmadığını, yalnız amerikalı komandanın bir hissəsinin mövqeyini əks etdirdiyini vurğulayıb. Ukrayna KİV-ləri Zelenskinin Trampın Rusiya dizeli qərarını "ədalətsiz və vicdansız" adlandırmasını, Kiyevin ərazi bütövlüyündə israrını, Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmaq tələbinin rəddini və yalnız şərti enerji atəşkəsinə hazırlığı ön plana çıxarır. Materiallarda həmçinin ukraynalı danışıqçıların ABŞ yanaşmasına şübhə ilə yanaşması, danışıqların vaxtından əvvəl bitməsi və Vitkoff-Kuşnerin Moskvaya planlaşdırılan səfərinin təxirə salınması vurğulanır; Pütinin danışıqlara qayıtmaq üçün Ukraynanın nəzarətində qalan Donbasın təxminən 11%-ni tələb etdiyi Kremlin yaxın mənbəyə istinadla xatırladılır.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Mənbə toplusu yalnız ukraynadilli media olsa da, bir neçə material beynəlxalq KİV-lərə (Reuters, "The Washington Post", "Financial Times", Axios, CNN, "The New York Times", Bloomberg) istinad edir və hekayəni ABŞ-ın liderlik etdiyi, Avropanın iştirak etdiyi diplomatik təşəbbüs kimi çərçivələyir. Reuters mənbələri "birbaşa hədə olmadı" versiyasını, FT, Axios, CNN və "Washington Post" isə "kəşfiyyat və ya silah tədarükünün dayandırılması ilə hədələr" versiyasını təqdim edir. "The Washington Post"un hesabatı təklifi dörd hissəsiz ABŞ-Avropa birgə paketi kimi təsvir edir: Ukraynanın bərpası maliyyələşməsi, NATO-nun 5-ci maddəsinə ekvivalent təhlükəsizlik zəmanətləri, Rusiya-Avropa boru kəməri daxil ola biləcək iqtisadi-enerji inteqrasiyası və "nəzarət xətti" boyunca atəşin dayandırılması. Avropa diplomatları, o cümlədən Seibertin Aİ səfirləri üçün brifinqi, "amerikalıların ruslarla ictimai şəkildə etiraf etdiklərindən daha çox əlaqədə olduqlarını" və Avropa liderlərinin Trampın dizel sazişindən "şok" olduqlarını, lakin Vitkoff və Kuşner rəhbərliyi altında diplomatik prosesi davam etdirmək niyyətində olduqlarını çatdırır.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr arasında bir neçə əsas fikir ayrılığı var: Reuters-in üç mənbəyi (iştirakçılardan biri daxil olmaqla) Vitkoff və Kuşnerin Ukraynaya zərbələri dayandırmaqdan imtina etdikdə ABŞ-ın hərbi və ya kəşfiyyat dəstəyini kəsməklə birbaşa hədələmədiyini bildirir, "Financial Times", Axios, CNN və "Washington Post" isə kəşfiyyat mübadiləsinin və/və ya ABŞ silahlarının alınmasının dayandırılması ilə hədələr olduğunu yazır. Digər fikir ayrılığı "Washington Post"un sızdırdığı sülh planının ABŞ-Avropa birgə sənədi olub-olmamasıdır: "WP" onu birgə plan kimi təqdim edir, Litvin isə bunu yalnız amerikalı komandanın bir hissəsinin baxışı və "pis PR deyil" adlandırır. Rusiya dizeli sazişinin həcminə gəlincə, Tramp 4,8 milyon ton, Reuters isə 2,25 milyon bareldən çox tədarük göstərir. Ukrayna nümayəndə heyətinin ölçüsü də fərqlidir: bir mənbəyə görə 12 oktyabr axşamı Kıyevə dörd nəfər qayıdıb, digər hesabatlara görə danışıq qrupu üç nəfərdən ibarət olub.

Kontekst

Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğal başladıb, müharibə davam edir və Donbasın bir hissəsi və digər Ukrayna əraziləri Rusiya nəzarətindədir. Rusiya enerji daşıyıcılarına, o cümlədən Rusiya dizelinə ABŞ sanksiyaları qüvvədə idi və Tramp administrasiyası yaxın vaxtlarda Rusiya ilə bağlı sanksiyalar qanunvericiliyini imzalamışdı — Tramp-Putin dizel sazişi bu qanunvericiliyi zəiflətdiyi bildirilir. Ukrayna ərazi bütövlüyünün qorunmasında israr edir və Donbasın Ukrayna nəzarətində qalan hissələrinin Rusiyaya verilməsinə razılıq vermir. Avropa paytaxtları və Ukrayna Tramp-Putin dizel sazişinə qəzəblə reaksiya verib, lakin Avropa liderləri Vitkoff və Kuşner rəhbərliyi altında diplomatik prosesi davam etdirmək niyyətində olduqlarını bildiriblər. Avropa diplomatının qiymətləndirməsinə görə, Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələr endirmək imkanı Rusiya iqtisadiyyatına zərər vurub və Kiyevin danışıqlardakı mövqeyini gücləndirib — bu da ABŞ-ın bu zərbələri dayandırmaq tələbinin əsas mübahisə nöqtəsinə çevrilməsinin səbəbidir.