Tramp Ukraynanın yeni prezident seçməli olduğunu bildirib, Zelenskinin Rusiya neft zavodlarına zərbələrini tənqid edib

Bu niyə vacibdir

Trampın birbaşa müttəfiq ölkənin rəhbərliyinin dəyişdirilməsinə çağırışı ABŞ–Ukrayna münasibətlərində nadir və kəskin müdaxilədir. Çıxış onun Putinlə oktyabrın 9-da Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükünə dair elan etdiyi razılaşmadan bir gün sonra səslənib; eyni dövrdə Putinin köməkçisi Yuri Uşakovun dediyinə görə, Putin sülh danışıqlarını rədd edib və Rusiyanın "bütün məqsədlərinə" çatana qədər döyüşü davam etdirəcəyini bildirib. Tramp həmçinin Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrini dünya və amerikalı fermerlər üçün problem kimi qiymətləndirərək Kyevi belə hücumları dayandırmağa təzyiq göstərib. Ukrayna rəsmiləri bu epizodun Mayamidə ABŞ, Ukrayna, Avropa və NATO nümayəndələri arasında de-eskalasiya və müharibənin bitirilməsi üzrə danışıqları pozduğunu söyləyib.

Nə baş verdi

2026-cı il oktyabrın 10-da Ağ Evi / Andrews bazasını tərk edərək Tennessiyə yola düşməmişdən əvvəl jurnalistlərə danışan ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ukraynanın müharibəni bitirə biləcək saziş bağlamağa qadir yeni liderə ehtiyacı olduğunu bildirib. O, Volodimir Zelenskinin müharibəni "dəfələrlə, çox-çox dəfə" bitirə biləcəyini, lakin bunu seçmədiyini iddia edib və Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibənin "səriştəsizlik" üzündən başladığını, 2020-ci ildə ABŞ prezident seçkisini qazansaydı baş verməyəcəyini təkrarlayıb. Tramp həmçinin Rusiyanın Ukrayna ərazisinin 30%-ni işğal etdiyini söyləyib — bu rəqəm digər hesabatlarda təxminən 19% olaraq göstərilir və şişirdilmiş sayılır.

Tramp Zelenskiyə Rusiya ilə "istədiyini edə biləcəyini", lakin neft emalı zavodlarına və dizel istehsalı obyektlərinə zərbə endirməməsini söylədiyini iddia edib və belə hücumların "dünya və amerikalı fermerlər üçün problem yaratdığını" deyib. Bu açıqlamalar oktyabrın 9-da Vladimir Putinlə telefon danışığından və 300 000–3 milyon ton Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü ilə bağlı elan edilmiş razılaşmadan bir gün sonra verilib. ABŞ Xəzinədarlığı Rusiya mənşəli dizelin satışına 2027-ci il aprelin 7-dək lisenziya verib; Kreml isə 2026-cı ilin iyulunda Ukraynanın zərbələri fonunda tətbiq etdiyi dizel ixracı qadağasını vaxtından əvvəl ləğv edib.

Ukrayna prezidenti Zelenski bu addımı "Putinə ad günü hədiyyəsi" adlandıraraq və Rusiyanın müharibəni davam etdirmək üçün əlavə milyardlar əldə edəcəyini bildirərək sərt tənqid edib. O, həmçinin ABŞ-dakı Ukrayna danışıq qrupunun Trampın Putinlə yanacaq tədarükü haqqında razılaşmaları fonunda "pərdə" kimi istifadə edildiyini söyləyib. Mayamidə ABŞ, Ukrayna, Avropa ölkələri və NATO nümayəndələri arasında de-eskalasiya və müharibənin bitirilməsi üzrə danışıqlar razılaşma xəbərindən sonra erkən bitib; oktyabrın 10-da Ukrayna prezidentinin kommunikasiya məsləhətçisi Dmitro Litvin ukraynalı nümayəndə heyətinin artıq geri qayıtdığını bildirib.

Hadisələrin fonunda oktyabrın 9-dan 10-na keçən gecə cənub-şərqi Ukraynada Rusiya zərbələri azı 20 nəfəri, o cümlədən 3 uşağı öldürüb, 18 nəfəri yaralayıb; Zelenski Zaporojyedə yaşayış binalarına beş sürüşən bombanın atıldığını və cavab veriləcəyini söyləyib. Ukrayna XİN rəhbəri Andriy Sibiha Zelenskinin xalqın dəstəyinə malik olduğunu və lider seçiminin ukraynalıların hüququ olduğunu bildirib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mətbuatı Trampın yeni lider çağırışını əsas başlıq kimi qəbul edib, Zelenskinin adını və bu çağırışın Ukraynanın daxili seçiminə müdaxilə olduğunu ön plana çıxarıb. Ukrayna XİN rəhbəri Andriy Sibiha bununla bağlı Zelenskinin xalqın dəstəyinə malik olduğunu və lider seçiminin ukraynalıların hüququ olduğunu söyləyib. Bir çox Ukrayna nəşrləri Zelenskinin Tramp-Putin razılaşmasına sərt reaksiyasını — onu "Putinə ad günü hədiyyəsi" adlandırmasını və Rusiyanın müharibəni davam etdirmək üçün əlavə milyardlar əldə edəcəyi xəbərdarlığını — geniş işıqlandırıb. Bir neçə məqal həmçinin Zaporojyedəki Rusiya hücumunu və hesabatda göstərilən 20 ölümü sanksiyaların ləğvi ilə əlaqələndirib.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Xarici media Trampın açıqlamasını fərqli aspektlərdən çərçivələyib. Alman dilindəki nəşr onu Ukraynada "rejim dəyişikliyi" tələbi və Rusiya ilə dizel sazişi ilə əlaqələndirib. Fransız/İspan nəşri hadisəni Tramp–Zelenski arasında qırılma kimi təqdim edib və başlıqda Trampın "Ukraynanın yeni prezidentə ehtiyacı var" ifadəsini sitat gətirib. İngilis dilindəki Azərbaycan agentliyi isə diqqəti Zelenskinin Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmasına dair ABŞ təzyiqinə yönəldib, liderlik çağırışını əsas başlıqdan kənarda saxlayıb. Beynəlxalq materiallar ümumilikdə Trampın sözlərini Putinlə telefon danışığı və dizel tədarükü razılaşması kontekstində, daha geniş yenidənqurmanın bir hissəsi kimi təqdim edib.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr Trampın açıqlamanı harada verdiyində fərqlənir: bəzi hesabatlar Ağ Evi, digərləri Merilend ştatındakı Coint Bəz Andrews-u, başqaları isə ümumi şəkildə Merilendi göstərir — hamısı onun Tennessiyə yola düşməzdən əvvəl jurnalistlərə danışdığı qənaətindədir.

Trampın müharibə 2020-ci il seçkisini uduzduğu üçün başlamayacağı iddiası bəzi mənbələrdə 2020, digərlərində 2022-ci il istinad nöqtəsi kimi verilir.

Tramp Rusiyanın Ukrayna ərazisinin 30%-ni işğal etdiyini bildirib, lakin hesabatlarda göstərilən digər rəqəm təxminən 19%-dir və 30%-lik göstərici şişirtmə sayılır.

Dizelin həcminə gəlincə, bəzi Ukrayna mənbələri 300 000 ton, digər hesabatlar isə 300 000–3 milyon ton diapazonunu göstərir.

Kontekst

Ukrayna təxminən dörd il yarımdır Rusiyanın işğalçılıq müharibəsinə qarşı müdafiə olunur. Əvvəlki Ukrayna zərbələri Rusiyanın neft emalı zavodlarına ciddi təzyiq göstərmişdi; Kreml buna cavab olaraq 2026-cı ilin iyulunda dizel ixracına qadağa qoymuşdu, lakin Tramp-Putin razılaşması ərəfəsində bu qadağa vaxtından əvvəl ləğv edildi. ABŞ Ukraynaya Rusiya ərazisində hədəfləri aşkar etməyə və zərbə endirməyə kömək edən kəşfiyyat məlumatları təmin edib; ABŞ danışıqçıları, hesabatlara görə, bu paylaşımın dayandırıla biləcəyi xəbərdarlığını edib. Tramp əvvəllər də müharibənin 2020-ci il ABŞ prezident seçkisini qazansaydı baş verməyəcəyini iddia edib.