Trampın xüsusi nümayəndələri Kiyevə ilk dəfə səfər etdi – Ağ Ev Moskva və Ukrayna arasında diplomatik turlar keçirib
ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cerard Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada Vladimir Putinlə, sentyabrın 6-da isə Kiyevdə ilk dəfə Ukraynaya səfər edərək Prezident Zelenski ilə üç raund danışıqlar aparıblar. İkinci raunda Almaniyanın, Fransa və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik üzrə müşavirləri qoşulub. Tərəflər yeni sülh təkliflərini müzakirə edib, yenidən görüşməyi razılaşdırıblar; Zelenski gələcək səfər üçün özünün prezident təyyarəsini təklif edib. Sentyabrın 8-də Tramp Putinlə telefon danışığı keçirib.
Əsas məqamlar
- 5 sentyabrda Vitkoff və Kuşner Moskvada Putinlə üç saatdan artıq görüşüblər.
- 6 sentyabrda onlar Kiyevdə Zelenski ilə üç raund danışıqlar aparıblar – bu, ABŞ nümayəndələrinin Ukraynaya ilk səfəri idi.
- İkinci raunda E3 ölkələrinin – Almaniya, Fransa və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik üzrə müşavirləri qoşulublar.
- Müzakirə mövzularına təhlükəsizlik zəmanətləri, Ukraynaya iqtisadi dəstək, hava hücumundan müdafiə təchizatı və qış öncəsi yardım paketi daxil olub.
- Amerika nümayəndə heyəti təyyarə əvəzinə qatarla Kiyevə gəlib; Zelenski gələcəkdə öz prezident təyyarəsini təklif edib.
- 8 sentyabrda Prezident Tramp Putinlə telefon danışığı keçirib.
- Ukrayna, ABŞ və Avropa tərəfdaşları sülh danışıqlarını davam etdirmək üçün yeni görüş razılaşdırıblar; yer və tarix elan edilməyib.
Bu niyə vacibdir
Bu səfər ABŞ nümayəndələrinin Ukraynaya ilk səfəri idi və Kiyevə bundan əvvəl əsasən Moskva vasitəsilə gedən danışıqlarda birbaxta iştirak yeri verdi. Avropa E3 ölkələrinin milli təhlükəsizlik müşavirlərinin cəlb edilməsi qərb danışıq blokunun ABŞ–Rusiya ikitərəfli kanalı əvzinə rəsmiləşdirilməsi deməkdir. Bununla belə, səfər heç bir real irəliləyiş gətirmədi: Kremlin mövqeyi yumşalmadı və Rusiya tərəfi səfəri sentyabrın 18–20-də keçiriləcək Dövlət Duması "seçkiləri" ərəfəsində Putinin daxili imicinin gücləndirilməsi kimi çərçivələndirdi. Hər iki tərəf müharibənin qışa qədər davam edəcəyini və Putinin Ukraynanın enerji şəbəkəsinə zərbələri gücləndirəcəyini gözləyir.
Nə baş verdi
Prezident Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cerard Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada Vladimir Putinlə üç saatdan artıq görüş keçiriblər. Sentyabrın 6-da onlar Kiyevə ilk dəfə səfər edərək Prezident Volodimir Zelenski ilə üç raund danışıqlar aparıblar; ikinci raunda Almaniyanın, Fransa və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulublar. Tərəflər təhlükəsizlik zəmanətləri, Ukraynaya iqtisadi dəstək, hava hücumundan müdafiə təchizatı və qış öncəsi yardım paketini müzakirə ediblər. Amerika nümayəndə heyəti Kiyevə təyyarə ilə deyil, qatarla gəlib – Zelenski bildirib ki, aeroportlar "texniki cəhətdən hazır idi", lakin Rusiya Boryspil və Julyanı aeroportlarının uçuş zolaqlarına zərbələr endirib və ABŞ təhlükəsizlik xidməti qatarı seçib. Zelenski gələcəkdə öz prezident təyyarəsini təklif edib, ABŞ təyyarəsinin Polşada və ya başqa qonşu ölkədə qalmasını istəyib. Ukrayna tərəfindən danışıqlara Prezident Administrasiyasının rəhbəri Kirilo Budanov, Baş Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Oleq İvaşenko, Silahlı Qüvvələrin Baş Komandanı Mixaylo Drapatı və Hava Qüvvələrinin komandiri Anatoli Krivonojko daxil olublar; Prezident Administrasiyası rəhbərinin müavini Palisa Rusiyanın Donbas planları barədə məlumat verib. Sentyabrın 8-də Tramp Putinlə telefon danışığı keçirib. Tərəflər yaxın gələcəkdə yenidən görüşməyi razılaşdırıblar; görüşün yeri və tarixi elan edilməyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətniğinin əksəriyyəti Zelenskinin narrativini əsas götürür: səfərlər Ukraynanın mövqeyinin güclənməsinin, Avropa tərəfdaşlarının rəsmi şəkildə masada olmasının və yeni Amerika təkliflərinin mövcudluğunun sübutu kimi təqdim olunur – baxmayaraq ki, təfərrüatlar hələ açıqlanmır. Səfərin təhlükəsizlik komponenti güclü şəkildə işıqlandırılıb: Rusiyanın Boryspil və Julyanıya zərbələri, amerikalıların qatarla gəlməsi və Belarus/Qomel alternativ marşrutu – Rusiya diplomatik logistikasını pozan, Ukrayna isə hazırlıqlı və peşəkar tərəf kimi çərçivələnir. Prezident Administrasiyasının rəhbəri müavini Palisa, Budanov, Drapatı, İvaşenko və Krivonojkonun nümayəndə heyətinə Donbasla bağlı Rusiya planları haqqında brifinq verməsi Ukraynanın cəbhə sübutları ilə hazırlaşdığını və Rusiyanın ərazi tələblərinin "kapitulasiya" kimi qəbul edildiyini vurğulayır. 39 məqalədən 38-i Ukrayna mənbələrindən, biri Qətər mənbəyindən olub; Ukrayna mediasında dialoqun davam etdiyi, Ukraynanın təzyiq gücünə malik olduğu və Avropa iştirakının vacib olduğu konsensusu əks olunur.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Yeganə qeyri-ukraynalı məqalə (Qətər, ərəbcə) mövzunu "Vaşinton üçtərəfli danışıqları müzakirə edir, Moskva və Kiyev şərh verirlər" başlığı ilə işıqlandıraraq, perspektivi ABŞ-rəhbərliyində olan diplomatiyadan qurur, Kiyev və ya Moskva perspektivindən deyil. Ukrayna məqalələrində sitat gətirilən ingilisdilli hesabatlar (Bloomberg, Reuters, Axios, BBC Ukrayna, Kyiv Independent, Müharibəni Öyrənmə İnstitutu) Rusiya ayağını daha neqativ işıqlandırır: ABŞ nümayəndəliyini gözlətmək, Kirill Dmitriyevlə uzun nahar, Putindən mövqeyini yumşaltmağın əlamətləri olmaması və səfərlərin Trampın və Putinin payız seçki təqviminə xidmət etməsi.
Kontekst
Rusiya 2022-ci il fevralın 24-dən Ukraynaya qarşı tam miqyaslı hərbi təcavüz həyata keçirir. Moskva müharibənin bitməsini Kiyevin NATO iddiasından imtina etməsi ilə şərtləndirir – bu tələbi Kiyev öz daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirir. Ukrayna ağır itkilər hesabına ələ saxladığı deləkləri güclü müqavimət göstərərək Rusiyanın ərazi tələblərini rədd edir və onları kapitulasiya şərtləri hesab edir. Noyabrda Kiyevə gətirilmiş 28 bəndli ABŞ planı üçtərəfli formatda işlənib, lakin ərazi məsələlərində konsensus əldə olunmayıb. Rusiyanın siyasi rəhbərliyi 2026-cı ilin sonuna qədər Donbasın qalan hissəsini ələ keçirməyi hədəfləyir, lakin rus hərbçiləri son tarixin 2027-ci il martın 31-ə köçürülməsini xahiş edirlər – son tarixlər indiyə qədər 15 dəfə təxirə salınıb. ABŞ-ın aralıq seçkiləri noyabrın 3-nə, Rusiyanın Dövlət Duması "seçkiləri" isə sentyabrın 18–20-nə təyin edilib; hər ikisi ABŞ-ın diplomatik təşəbbüsünün siyasi vaxtını çərçivələyir.