Trampın xüsusi nümayəndələri Kiyevə ilk dəfə səfər etdi: üç raund danışıqlar və yeni sülh ideyaları

Bu niyə vacibdir

Bu səfər Tramp dövründə amerikalı nümayəndələrin Kiyevə ilk şuttle səfəridir və ABŞ-ın müharibəni bitirmək danışıqlarına qayıdışını göstərir. E3-ün milli təhlükəsizlik müşavirlərinin ikinci raunda qoşulması gələcək formatlarda Avropa iştirakı üçün pretsedent yaradıb — Zelenski bunu bütün sonrakı mərhələlər üçün qorumağa çalışır. Vitkoff-un 'substantial progress' elanı Kremlinin üçtərəfli danışıqları istisna etməməsi ilə üst-üstə düşür, Zelenski-Tramp görüşünün sentyabrın sonlarında gözlənilməsi üçün zəmin hazırlayır.

Nə baş verdi

2026-cı il sentyabrın 5-də ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner Moskvada Vladimir Putinlə üç saatdan artıq görüş keçiriblər. Sentyabrın 6-da onlar ilk dəfə Kiyevə gəlib, burada üç raund danışıq aparılıb: birinci raund yalnız amerikalılar və Ukrayna tərəfi arasında, ikinci raunda Almaniyanın, Fransanın və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulub, üçüncü raund yenidən ikitərəfli olub. Ukrayna nümayəndə heyətinə Prezident Administrasiyasının rəhbəri Kirilo Budanov, Baş Qərargah rəisi Mixaylo Drapatı, HUR rəhbəri Oleq İvaşenko və Hərbi Hava Qüvvələrinin komandiri Anatoli Krivonojko, eləcə də Prezident Administrasiyasının müavini Pavlo Palisa daxil olub.

Sentyabrın 5-də, səfərdən bir gün əvvəl Rusiya Boryspil və Jülyani hava limanlarının uçuş-enmə zolaqlarına zərbələr endirib, buna görə ABŞ nümayəndə heyəti qatarla Kiyevə gəlib. Ukrayna Boryspil və Jülyaninin texniki cəhətdən hazır olduğunu, alternativ marşrutun isə Gomeldən (Belarus) qatarla Kiyevə gəlmək olduğunu bildirib. Sentyabrın 8-də Zelenski jurnalistlərə deyib ki, Rusiya hava limanlarına zərbələr endirməklə Ukraynada təhlükəsizliyin olmadığını nümayiş etdirmək istəyirdi.

Danışıqlarda təhlükəsizlik zəmanətləri, iqtisadi dəstək, hava hücumundan müdafiə təchizatı və qışdan əvvəl yardım paketi müzakirə olunub. Zelenski Vitkoff və Kuşnerdən 'bir neçə yaxşı, layiqli ideya' aldığını, lakin açıqlaya bilmədiyini deyib. Vitkoff 'substantial progress' (əhəmiyyətli irəliləyiş) elan edib və üçtərəfli danışıqların bərpasının istisna olunmadığını bildirib. Tərəflər yaxın gələcəkdə yenidən görüşmək barədə razılığa gəliblər, yeri və tarixi açıqlanmayıb.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri üç raundlu substantiv danışıq formatını və E3 milli təhlükəsizlik müşavirlərinin iştirakını ön plana çəkir, bunu bütün gələcək formatlar üçün qorunmalı şərt kimi təqdim edir. Onlar Palisanın, Drapatıın, Budanovun, İvaşenkonun və Krivonojkonun amerikalılara Rusiyanın Donetsk istiqamətində 15 dəfə son tarixi təxirə saldığını, kvadrat kilometrə yüzlərlə itki verdiyini və reaktiv dronlar sahəsində texnoloji sıçrayışının olmadığını çatdırmasını xüsusi vurğulayırlar. Ukrayna KİV-ləri Zelenskinin 'yaxşı, layiqli ideyalar' və yeni səfər razılaşması əldə etdiyini, bunu Ukraynanın mövqeyinin güclənməsi kimi təqdim edir. Boryspil və Jülyani hava limanlarına Rusiya zərbələri ABŞ-ın qatarla səfər etməsinin səbəbi kimi istifadə olunur ki, bu da Ukraynada təhlükəsizliyin olmadığını nümayiş etdirmək cəhdi kimi şərh edilir. Ukraynalı analitiklər fərqlidir: Oleksandr Kraiev səfərin Moskvaya ilk getməsi səbəbindən Kiyevə mənfi təsir etdiyini, Oleksandr Xara isə tərəflərin mövqelərinin, xüsusilə Rusiyanın ərazi tələblərinin, uyğunsuz qaldığını deyir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Yeganə qeyri-ukraynalı mənbə — Qətərdən Al Jazeera Ərəb — Vaşinqtonun üçtərəfli danışıqlar perspektivini ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi diplomatiya və Moskva/Kiyev şərhləri çərçivəsində işıqlandırır, Ukrayna mənbələrinin vurğuladığı cəbhə bölgəsi brifinqləri və Avropa iştirakı tələbini əks etdirmir. Beynəlxalq materiallar Vitkoff-un platforma X-dəki 'substantial progress' elanını ön plana çəkir və səfəri Kremlinə bağlı Bloomberg mənbələrinin Moskvadakı gözləntilərin 'son dərəcə aşağı' olduğu haqda məlumatı ilə kontekstləşdirir — Rusiyanın niyyətləri haqqında qeyri-müəyyənliyi vurğulayır.

Mənbələr nədə fərqlənir

Putinin 2026-cı ilin sonuna qədər Donbası ələ keçirmək siyasi hədəfi ilə Reuters-ə istinadən onun 'ilin sonuna qədər' Donetsk vilayətinin qalan hissəsinə nəzarət edə biləcəyinə dair iddiası arasında daxili uyğunsuzluq var — Reuters mənbəyində 'il' konkret göstərilməyib. Analitik Oleksandr Kraiev səfərin 'Moskva tərəfinə daha çox xidmət etdiyini' deyir, çünki nümayəndələr əvvəlcə Rusiyaya gedib və Kiyev üçün vacib olan şuttle qaydasını pozublar; Zelenski isə eyni səfəri Ukraynanın danışıqlar mövqeyinin güclənməsinin sübutu kimi təqdim edir. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov üçtərəfli danışıqların yeri və tarixini müzakirə etmək üçün hələ tez olduğunu və Rusiyanın Kiyev kontaktlarının mahiyyəti ilə tanış olmadığını deyir; Zelenski və Vitkoff isə artıq 'substantiv' raund və üçtərəfli danışıqlar üçün zəmin hazırlandığını, yaxın gələcəkdə elan edilə biləcəyini bildirirlər.

Kontekst

Rusiya 2022-ci il fevralın 24-dən Ukraynaya qarşı tam miqyaslı hərbi təcavüz həyata keçirir. Moskva müharibəni bitirmək şərti olaraq Kiyevin NATO-ya namizəd statusundan imtina etməsini irəli sürür, bunu Kiyev daxili işlərə müdaxilə kimi qəbul edir. Əvvəlki ilin noyabrında ABŞ Kiyevə 28 bəndli plan gətirmişdi ki, bu da Donbasdan çıxmaq, ordunu azaltmaq və NATO kursundan imtina etmək tələblərini ehtiva edirdi; üçtərəfli formatda iş davam etsə də, ərazilər haqqında konsensus əldə olunmayıb. Vitkoff və Kuşner əvvəllər 22 yanvarda birgə Moskvaya səfər etmişdilər — sentyabrın 5-i onların ikinci birgə Moskva səfəri oldu. Putinin bəyan edilmiş siyasi hədəfi 2026-cı ilin sonuna qədər Donbası ələ keçirməkdir, Rusiya hərbi komandirləri isə 15 təxirə salınmadan sonra son tarixin 31 mart 2027-yə uzadılmasını xahiş ediblər. Rusiya Dövlət Dumasına 'seçkilər' sentyabrın 18–20-nə planlaşdırılıb və ABŞ nümayəndələri bunu Rusiyanın yeni danışıq hazırlığının tetikleyicisi kimi göstəriblər. Kiyev danışıqları təhlükəsizlik zəmanətləri, iqtisadi dəstək, hava hücumundan müdafiə təchizatı və qışdan əvvəl yardım paketini əhatə edib; Rusiya reaktiv PUA-larına qarşı 67 Ukrayna şirkəti interceptor dronlar üzərində işləyir.