Trampın xüsusi nümayəndələri Moskva və Kiyevə səfər edəcəklər; Zelenski Ukraynanın havadan zərbə endirməyəcəyini açıqladı
ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya, sentyabrın 6-sında isə Kiyevə səfər edəcəklər. Prezident Volodimir Zelenski sentyabrın 4-də axşam müraciətində səfəri təsdiqləyib və Ukraynanın bu səfər müddətində Rusiya ərazisinə hava zərbələri endirməyəcəyini, eyni zamanda Rusiyaya da eyni addımı atmağı təklif etdiyini bildirib. Tramp qeyd edib ki, nümayəndələr müharibəni bitirmək təklifi ilə gedirlər.
Əsas məqamlar
- ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Vitoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya, sentyabrın 6-sında isə Kiyevə səfər edəcəklər.
Bu niyə vacibdir
Bu səfər Trampın hazırkı prezidentlik müddətində onun xüsusi nümayəndələrinin Kiyevə ilk səfəridir və ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi sülh səylərinin növbəti mərhələsini formalaşdıra bilər. Zelenskinin Rusiyaya zərbə endirməmək barədə birtərəfli öhdəliyi və Rusiyaya qarşılıqlı addım atma çağırışı cəbhədə və havada kövrək bir de-eskalasiya pəncərəsi yaradır. Tramp nümayəndələrin konkret müharibəni bitirmə təklifi daşıdıqlarını açıq şəkildə təsdiqləyib, bu da Moskva və Kiyev görüşlərinin əhəmiyyətini artırır.
Nə baş verdi
Prezident Volodimir Zelenski sentyabrın 4-də axşam müraciətində ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitoff və Cared Kuşnerin sentyabrın 5-də Moskvaya, sentyabrın 6-sında isə Kiyevə səfər edəcəklərini açıqlayıb. O, səfər müddətində Ukraynanın Rusiya ərazisinə hava zərbələri endirməyəcəyini vəd edib və bunun əvəzində Rusiyadan da eyni addımı — öz hava zərbələrindən imtina etməsini — tələb edib. Zelenski, həmçinin ABŞ Prezidentinin komandasından səfərin təfərrüatlarını aldıqlarını və hazırlıq məqsədilə ABŞ-la işləyən Ukraynanın geniş diplomatik komandası ilə görüş keçirildiyini bildirib. Eyni gündə Ağ Evdə jurnalistlərlə danışan Tramp nümayəndələrin müharibəni bitirmək təklifi ilə getdiklərini deyib və Zelenski ilə Putinin 'bir-birlərini həqiqətən nifrət etdiklərini' söyləyib. Tramp, həmçinin Putinin NATO ərazisinə hücum etmək niyyətində olmadığına inandığını bildirib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri Zelenskinin sentyabrın 4-də axşam müraciətindəki təsdiqini ön plana çəkir və zərbə endirməmək öhdəliyini könüllü diplomatik jest kimi təqdim edir, Rusiyanı isə eyni addımı atmağa çağırır. Ukrayna KİV-ləri Zelenskinin 'mümkün qadar konstruktiv və substantiv' səfər hədəfini və 'Biz onlara qayğı göstəririk, Rusiyaya yox' ifadəsini vurğulayır, Ukraynanı substantiv danışıqlara hazır kimi göstərir. Bundan əlavə, Ukrayna diplomatik komandasının ABŞ-la birgə hazırlıq görüşləri, Finlandiya Prezidenti Alexander Stubb və NATO Baş katibi Mark Rutte ilə konsultasiyalar diqqətə çatdırılır. Bəzi Ukrayna nəşrləri sentyabrın 4-də Kiyevdə SBU binasına Rusiya dron zərbəsini də diplomatik xəbərlərlə yanaşı işıqlandırır və Xarici işlər naziri Andriy Sibihanın Rusiyaya təzyiqin artırılması və ABŞ Nümayəndələr Palatasından Rusiya əleyhinə sanksiyalar qanununun qəbul edilməsi çağırışını sitat gətirir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq KİV-lər (Axios, The New York Times, The Kyiv Independent) ABŞ rəsmilərinə istinadən hava sükutu razılaşmasının dahaTransactional çərçivəsini vurğulayır: ABŞ tələb edib ki, Ukrayna Moskva və Rusiya enerji infrastrukturuna dron hücumlarını dayandırsın, Rusiya isə öz növbəsində səfər müddətində Kiyevə raket zərbələrini dayandırsın. Beynəlxalq hesabatlar həftələrdir davam edən tərəddüdü qeyd edir və sentyabrın 4-də Kiyev marşrutunun Vitoffun təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar, o cümlədən Rusların onların gəlməsini istəməməsi səbəbindən şübhə altında olduğunu bildirir. Trampın öz xarakteristikaları — Vitoff və Kuşnerin 'iki böyük danışıqçı' olması, uğur şansının 'yaxşı' olması, Zelenski və Putinin 'bir-birlərini nifrət etməsi', Putinin NATO-ya hücum etmək niyyətində olmaması — beynəlxalq medianın diqqət mərkəzindədir. Bəzi məqalələr CIA direktoru Ratcliffin avqustun 25-də elan edilməmiş Moskva səfərini və paralel kəşfiyyat əlaqələrini qeyd edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında əsas fikir ayrılıqları mövcuddur. Birincisi, Kiyev marşrutunun şübhə altında olub-olmadığı: The Kyiv Independent sentyabrın 4-də mənbələrə istinadən 5-6 sentyabr planlaşdırılan Kiyev səfərinin Vitoffun təhlükəsizlik narahatlıqları səbəbindən sual altında olduğunu bildirib; Financial Times müxbiri Christopher Miller nümayəndələrin həftələrdir Kiyevə gedib-getməmək barədə tərəddüd etdiklərini yazıb. Zelenskinin sentyabrın 4-də axşam təsdiqi isə səfərlərin baş tutacağını göstərib. İkincisi, hava sükutu razılaşmasının çərçivəsi: Zelenski bunu Ukraynanın könüllü öhdəliyi kimi təqdim edib, The New York Times isə ABŞ-ın tələbi kimi daha məcburedici xarakterizə edib. Üçüncüsü, müharibənin niyə bitmədiyinin izahı: Tramp Zelenski və Putinin şəxsi animozitesini günahlandırıb, Zelenski isə 'real variantlar axtarışı' kimi daha diplomatik çərçivə işlədib.
Kontekst
Vitoff 2025-ci ildə Rusiyada Putinlə beş dəfə şəxsən, daha iki dəfə isə Kuşnerlə birgə görüşüb; sonuncu belə görüş 2026-cı ilin yanvarında baş tutub. ABŞ nümayəndələri Trampın hazırkı prezidentlik müddətində əvvəllər Ukraynaya səfər etməmişdilər. CIA direktoru Ratcliffe avqustun 25-də Moskvaya elan edilməmiş səfər edib — bu, beş ildə ilk belə səfər olub — və Vitoff-Kuşner trekindən ayrı paralel kəşfiyyat kanalları fəaliyyət göstərir. Aprel ayında və avqustun 24-də Ukraynanın Müstəqillik Günü ətrafında planlaşdırılan Kiyev səfərləri, o cümlədən Kiyevə güclənmiş Rusiya zərbələri səbəbindən dəfələrlə təxirə salınıb. Zelenski sentyabrın 1-də Rusiya hava hücumlarına cavab olaraq Rusiya hava məkanının blokadasını elan edib, eyni zamanda danışıqlar üçün müəyyən intervallarla Rusiya səmalarının dronlardan təmizlənməsini təmin edəcəyini bildirib. Ukrayna Müdafiə Qüvvələrinin bölmələrinə sentyabrın 5-i saat 00:00-dan sentyabrın 8-i saat 23:59-dək təmas xəttində atəşkəs rejiminə riayət etmək əmri verildiyi bildirilir.