ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Vikkoff və Kuşner Moskvaya və Kiyevə səfər ediblər
ABŞ prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner Rusiya–Ukrayna müharibəsini bitirmək üçün təkliflə Moskvaya, daha sonra Kiyevə səfər ediblər. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə telefon danışığından sonra Ukrayna şənbə günündən bazar ertəsinə qədər Moskvanı vurmaqdan imtina etməyə hazır olduğunu bildirib və Rusiyadan eyni addımı Kiyevə qarşı gözləyib. Kreml Vladimir Putinin 6 sentyabr saat 00:00-dan etibarən üç gün ərzində Kiyevə zərbələri dayandırmaq əmri verdiyini açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner 5 sentyabr şənbə günü Moskvaya çatıblar; onları Vnukovo hava limanında rusiyalı diplomat Kirill Dmitriyev qarşılayıb.
- Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski 5 sentyabrda Vitkoff və Kuşnerlə telefonla danışıb; Kiyevdə bazar günü keçiriləcək diplomatik tədbirlər planının təsdiqləndiyini bildirib.
- Zelenski Ukraynanın şənbə günündən bazar ertəsinə qədər Moskvanı vurmaqdan imtina etməyə hazır olduğunu və Rusiyadan eyni addımı Kiyevə qarşı gözlədiyini açıqlayıb.
- Kreml sözçüsü Dmitri Peskov 6 sentyabr saat 00:00-dan etibarən üç gün ərzində Kiyevə zərbələrin dayandırılması barədə Putinin əmr verdiyini deyib.
- Bazar günü Vitkoff və Kuşnerin Kiyevə səfəri onların Trampın prezidentliyi dövründə və tam miqyaslı işğal başlayandan bəri Ukraynaya ilk səfəri olub.
- Zelenski Rusiyanın şənbə gecəsi Kiyev və Borispol hava limanlarına “nümayişkarakterli” zərbələr endirdiyini bildirib; Dnipropetrovsk vilayətində yaşayış binasına endirilən zərbə nəticəsində dörd nəfər həlak olub, beş nəfər xəsarət alıb.
- Ukraynanın Baş Qərargahı Rusiyanın 5–8 sentyabr “sükut rejimi” təşəbbüsünü rədd etdiyini və ön xəttdə döyüş əməliyyatlarının davam etdiyini açıqlayıb.
Bu niyə vacibdir
Trampın xüsusi nümayəndələrinin Kiyevə ilk səfəri ABŞ-ın birbaşa Ukrayna tərəfi ilə birbaşa təmasda olduğunu və Moskva ilə ardıcıl görüşlərdən sonra Ukraynanın da danışıqlar masasına daxil olduğunu göstərir. Trampın sözlərinə görə, nümayəndələr müharibəni bitirmək üçün konkret təklif gətirirlər ki, bu da səfəri adi məsləhətləşmədən ayırır. Eyni zamanda, hər iki tərəf paytaxtları vurmaqdan üçgünlük imtina elan edib — bu, indiyə qədər ən konkret qarşılıqlı gərginlik azaldılması addımıdır, lakin Rusiyanın Ukrayna şəhərlərinə zərbələri davam etdiyi üçün gərginlik azaldılması kövrək olaraq qalır.
Nə baş verdi
5 sentyabr şənbə günü ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner ABŞ hökumət təyyarəsi ilə Helsinkidən Moskvaya uçublar; Vnukovo hava limanında onları rusiyalı diplomat Kirill Dmitriyev qarşılayıb. Prezident Donald Tramp bildirib ki, onlar Rusiya–Ukrayna müharibəsini bitirmək üçün təkliflə gəlirlər və ayrıca Vladimir Putin ilə də görüşəcəklər. Eyni gün Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Vitkoff və Kuşnerlə telefonla danışıb və Kiyevdə bazar günü keçiriləcək diplomatik tədbirlər planının təsdiqləndiyini açıqlayıb. Zelenski Ukraynanın şənbə günündən bazar ertəsinə qədər Moskvanı vurmaqdan imtina etməyə hazır olduğunu və Rusiyadan eyni addımı Kiyevə qarşı gözlədiyini bildirib. Kreml sözçüsü Dmitri Peskov 6 sentyabr saat 00:00-dan etibarən üç gün ərzində Kiyevə zərbələrin dayandırılması barədə Putinin əmr verdiyini deyib. Zelenski həmçinin Rusiyanın şənbə gecəsi Kiyev və Borispol hava limanlarına “nümayişkarakterli” zərbələr endirdiyini və Dnipropetrovsk vilayətində yaşayış binasına hücum nəticəsində dörd nəfərin həlak olduğunu, beş nəfərin xəsarət aldığını bildirib. Bazar günü, 6 sentyabrda Vitkoff və Kuşnerin Kiyevə səfəri nəzərdə tutulurdu — bu, Trampın prezidentliyi dövründə və 2022-ci ilin fevralında tam miqyaslı işğal başlayandan bəri onların Ukraynaya ilk səfəri idi.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı Zelenskinin Moskvanı vurmamağa hazır olması barədə bəyanatını qarşılıqlı etimad quruculuğu addımı kimi təqdim edib və Kiyevdə ABŞ komandası ilə diplomatik hazırlıqları ön plana çıxarıb. Çoxsaylı materiallarda Rusiyanın Kiyev və Borispol hava limanlarına, eləcə də Dnipropetrovsk vilayətinə endirdiyi zərbələr və mülki itkilər “pis niyyət” sübutu kimi vurğulanıb. Ukrayna tərəfinin xətti əlaqə boyunca 5–8 sentyabr “sükut rejimi” təşəbbüsü və Rusiyanın bundan imtinası xüsusi qeyd olunub; Zelenskinin daha əvvəl nümayəndələrin Moskvaya dəfələrlə səfər edib Kiyevə gəlməməsini “hörmətsizlik” adlandırması Kiyev ayağının balansı bərpa etdiyi kimi təqdim olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr üçgünlük zərbələrin dayandırılmasının başlanğıcına dair fərqlənir: bəziləri şənbədən bazar ertəsinə qədər, digərləri isə 6 sentyabr saat 00:00-dan etibarən üç günlük müddət göstərir, dəqiq başlanğıcı qeyri-müəyyən edir. Ukraynanın “sükut rejimi”nin (5–8 sentyabr) təşəbbüsünün xarakteri haqqında da fikir ayrılığı var: bəzi hesabatlar bunu Rusiyanın rədd etdiyi tək tərəfli addım kimi, digərləri isə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə qarşılıqlı addım kimi təqdim edir. CNN-in Rusiyanın danışıqları sabotaj etdiyinə və çox aşağı gözləntilərə dair hesabatı ilə Kremlinin zərbələri dayandırmasını “xoşməramlı jest” kimi təqdim etməsi arasında da ziddiyyət var. Ukrayna zərbə məhdudiyyətlərinin dərinliyi və miqyası haqqında da fərqlər mövcuddur: 50 km-dən dərin hədəflərə zərbə qadağası və ya Rusiyanın uzaqmənzilli zərbələrin tam dayandırılması.
Kontekst
Ukraynanın hava məkanı 2022-ci ilin fevralında Rusiyanın tam miqyaslı işğalından bəri bağlıdır, bu da yüksək səviyyəli səfərləri və təyyarə hərəkətini çətinləşdirir. Vitkoff və Kuşnerdən bir qədər əvvəl — təxminən bir həftə əvvəl — CIA direktoru Con Ratcliffe Moskvanı ziyarət edib; bu, son dövrdə ABŞ–Rusiya təmaslarının bir hissəsidir. Zelenski daha əvvəl nümayəndələrin Moskvaya dəfələrlə səfər edib, heç vaxt Kiyevə gəlməməsini “hörmətsizlik” adlandırmışdı. Ukrayna 5–8 sentyabrı əhatə edən 96 saatlıq atəşkəs təklifi göndərmişdi, Kreml isə əvvəlcə cavab verməmişdi. Ukrayna uzaqmənzilli zərbələrini Rusiyanın iqtisadi infrastruktur obyektlərinə yönəldib və interceptor raketlərinin çatışmazlığı səbəbindən Rusiya hücumlarını dəf etməkdə çətinlik çəkdiyini bildirib.