Trampın elçiləri Moskvada və Kiyevdə: üçgünlük qarşılıqlı hava zərbələri dayandırılması razılaşdırıldı
ABŞ-ın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya, sentyabrın 6-sında isə Kiyevə səfər edərək Rusiya-Ukrayna müharibəsini bitirmək üçün Tramp administrasiyasının təklifini təqdim ediblər. Onlar Kremldə Putinlə təxminən üç saatlıq görüş keçiriblər, Ukrayna prezidenti Zelenski ilə telefon danışığı aparıblar və hər iki tərəf paytaxtlara hava zərbələrinin üç günlük qarşılıqlı dayandırılmasını elan edib.
Əsas məqamlar
- Vitkoff və Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya gəlib, Kirill Dmitriyev onları Vnukovo aeroportunda qarşılayıb
- Kremldə Vladimir Putinlə görüş təxminən üç saat davam edib
- Sentyabrın 6-da onların Kiyevə ilk səfəri – Trampın hazırkı prezidentliyi dövründə və genişmiqyaslı işğaldan bəri
- Zelenski Ukraynanın şənbədən bazar ertəsinə qədər Moskvaya zərbələrdən imtina etməyə hazır olduğunu bildirib və Rusiyadan Kiyevə qarşı eyni addımı gözləyib
- Putin Kiyevə üç gün ərzində zərbə endirməmək əmri verib
- Sentyabrın 4-5 gecəsi Rusiya Kiyev və Borispol aeroportlarına, həmçinin SBU qərargahına zərbələr endirib
- Rusiyanın Ukraynanın digər regionlarına zərbələri sentyabrın 5-də də davam edib
- Rusiya maksimalist şərtlərini – bütün Donbas nəzarəti, Ukraynanın NATO/ÜTT üzvlüyündən imtina, ordunun azaldılmasını saxladığını bildirib
Bu niyə vacibdir
Vitkoff və Kuşnerin Kiyevə səfəri Trampın hazırkı prezidentliyi dövründə Ukrayna ilə ABŞ arasında birbaşa danışıq kanalını açır. Üçgünlük qarşılıqlı hava zərbələri dayandırılması razılaşdırılsa da, Rusiya Ukraynanın digər regionlarına zərbələri davam etdirib və Kreml maksimalist ərazi tələblərini saxlayıb. ABŞ nümayəndə heyətində Xəzinədarlığın sanksiyalar şöbəsinin rəhbərinin iştirakı danışıqların sanksiyalar siyasəti ilə əlaqələndirildiyini göstərir.
Nə baş verdi
ABŞ-ın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya gəlib, Vnukovo aeroportunda Rusiyanın xüsusi elçisi Kirill Dmitriyev tərəfindən qarşılanıblar. Kremldə Vladimir Putinlə təxminən üç saatlıq görüş keçiriblər; görüşdə Putinin köməkçisi Yuri Uşakov və Dmitriyev də iştirak edib. Putin vəziyyəti 'mürəkkəb' adlandırıb və Trampa 'ən xoş arzularını' çatdırıb. Kuşner Putinə rus dilində Moskvada Şəhər Günü münasibətilə 'bayram' təbriki deyib. Eyni gün Zelenski Vitkoff və Kuşnerlə telefonla danışaraq Ukraynanın şənbə axşamından bazar ertəsinə qədər Moskvaya zərbələrdən imtina etməyə hazır olduğunu və Rusiyadan Kiyevə qarşı eyni addımı gözlədiyini bildirib. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Putinin sentyabrın 5-6 arasında gecə yarısından başlayaraq üç gün ərzində Kiyevə zərbə endirməmək əmri verdiyini açıqlayıb. Sentyabrın 6-da Vitkoff və Kuşner Kiyevə – Trampın prezidentliyi və genişmiqyaslı işğaldan bəri ilk dəfə – səfər edərək Zelenski ilə danışıqlar keçiriblər. Zelenski sentyabrın 4-5 gecəsi Rusiyanın Kiyev və Borispol aeroportlarına, eləcə də SBU qərargahına zərbələr endirdiyini və bunları 'nümayiş xarakterli' adlandırıb. Rusiya Ukraynanın digər regionlarına zərbələri davam etdirib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna tərəfi Zelenskinin telefon danışığını, şənbə axşamından bazar ertəsinə qədər Moskvaya zərbələrdən imtina etmək təklifini və Rusiyanın Kiyevə qarşı eyni addım atmasını şərt kimi irəli sürməsini mərkəzə qoyur. Kiyev Rusiyanın sentyabrın 4-5 gecəsi aeroportlara və SBU qərargahına endirdiyi zərbələri, eləcə də Ukraynanın digər regionlarına davam edən hücumları elanın ruhuna zidd hesab edir. Baş Qərargah cəbhədə döyüş əməliyyatlarının davam etdiyini bildirib, çünki atəşkəs birtərəfli ola bilməz. Kiyev daha əvvəl 96 saatlıq atəşkəs təklifi verib və Kremlin cavab vermədiyini qeyd edib. Vitkoff və Kuşnerin Moskvanı bir neçə dəfə ziyarət edib Kiyevə gəlməməsi Zelenski tərəfindən 'hörmətsizlik' kimi qiymətləndirilib və onların ilk Kiyev səfəri gecikmiş addım kimi təqdim olunur. ABŞ Xəzinədarlığının sanksiyalar rəsmisinin iştirakı və ABŞ-ın Kiyevdən Moskva və Rusiya enerji obyektlərinə dron zərbələrini dayandırmağı xahiş etməsi asimmetrik tələblər kimi qəbul edilir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq medianın diqqət mərkəzində Vitkoff və Kuşnerin Moskvada Kremldə Putinlə görüşü, sonra Kiyevə ilk səfəri və Trampın onları 'sülh təklifi ilə' göndərdiyi çərçivəsidir. Putinin vəziyyəti 'mürəkkəb' adlandırması və Dmitriyevin 'vacib sülh missiyası' ifadəsi ehtiyatlı dialoq tonu kimi vurğulanır. Kremlin Kiyevə üç günlük zərbə dayandırılması razılaşması bir güzəşt kimi, eyni zamanda Kremlin 'kök səbəblər' və maksimalist ərazi tələbləri israrı isə danışıqların məhdud perspektivini göstərir. Bloomberg Kremlin mənbələrinə istinadən Rusiyanın gözləntilərinin 'son dərəcə aşağı' olduğunu, CNN isə real diplomatik irəliləyişin ehtimalının az olduğunu bildirib. Paralel olaraq, Almaniyanın Rusiyanı Leypsiq aeroportuna dron hücumu cəhdində günahlandırması və sentyabrın 5-də Ukraynanın digər regionlarında davam edən Rusiya zərbələri qeyd olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Putinin Kiyevə zərbə dayandırmağının başlanğıc tarixində fərqlənir: bəziləri sentyabrın 5, digərləri sentyabrın 5-6 arasında gecə yarısını, pəncərə isə 5-8 sentyabr və ya sentyabrın 6-dan başlayaraq üç gün kimi göstərilir. Ukrayna mediası və Baş Qərargah sentyabrın 5-dən 8-dək cəbhə boyu 'sükut rejimi'ni Ukraynanın birtərəfli təşəbbüsü kimi təqdim edib, lakin Zelenskinin Ofisi Suspilneyə bu əmrin mövcudluğunu sonradan təkzib edib. Sentyabrın 4-5 gecəsinin itki göstəriciləri fərqlidir: bir hesabat Dnipropetrovsk vilayətində 4 ölü və 5 yaralı, başqası Buça rayonunda 2 ölü və 28 obyektin zədələndiyini, Çuhuyevda isə 3 nəfərin, o cümlədən uşağın öldüyünü bildirir.
Kontekst
Ukraynanın hava məkanı Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında başladığı genişmiqyaslı işğaldan bəri bağlıdır. Vitkoff və Kuşner əvvəllər Moskvaya bir neçə dəfə səfər edib, lakin Kiyevə getməyiblər – Zelenski bunu 'hörmətsizlik' kimi tənqid edib. CIA direktoru Con Ratcliffe bundan bir həftədən bir az əvvəl Moskvaya səfər edib; Tramp bu görüşü 'yarım-rutin' adlandırıb. Kiyev sentyabrın 5-dən 8-dək 96 saatlıq atəşkəs təklifi verib, Kremlin əvvəlcə bu təklifi görməzdən gəlib, sonra Putin yalnız paytaxtlara aid üçgünlük atəşkəsə razılıq verib.