Rusiya-Ukrayna danışıqları: Rubio yaxın həftələrdə "yol xəritəsi" hazırlana biləcəyini bildirib
ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada Vladimir Putin, sentyabrın 6-da isə Kiyevdə Prezident Zelenski ilə görüşüblər. Dövlət katibi Marko Rubio sentyabrın 8-də Kolumbiyanı ziyarət edərkən deyib ki, yaxın həftələrdə Ukrayna ilə Rusiya arasında danışıqları bərpa etmək üçün plan hazırlana bilər. Prezident Donald Tramp sentyabrın 8-də Putinlə telefon danışığından sonra deyib ki, Putin "saziş bağlamaq istəyir". Kreml sözçüsü Dmitri Peskov isə sentyabrın 9-da bildirib ki, hazırda heç bir konkret plan və ya "yol xəritəsi" yoxdur, lakin üçtərəfli danışıqları bərpa etmək üçün "ümumi siyasi iradə" mövcuddur.
Əsas məqamlar
- 5 sentyabr: ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner Moskvada Vladimir Putin ilə görüşüblər.
- 6 sentyabr: Vitkoff və Kuşner ilk dəfə Kiyevə səfər edərək Prezident Volodimir Zelenski ilə üç raund danışıq aparıblar.
- 8 sentyabr: Dövlət katibi Marko Rubio Kolumbiyanı ziyarət edərkən bildirib ki, yaxın həftələrdə Ukrayna-Rusiya danışıqlarını bərpa etmək üçün fəaliyyət planı hazırlana bilər.
- 8 sentyabr: Prezident Donald Tramp Putinlə təxminən bir saat davam edən telefon danışığı aparıb; Tramp Putinin "saziş bağlamaq istədiyini" deyib, Kreml isə söhbəti "müsbət" qiymətləndirib.
- 9 sentyabr: Kreml sözçüsü Dmitri Peskov hazırda "yol xəritəsi" olmadığını, lakin üçtərəfli danışıqları bərpa etmək üçün siyasi iradənin mövcudluğunu bildirib.
- Sentyabr ayında Zelenski ilə Tramp arasında şəxsi görüş barədə ilkin razılaşma əldə olunub.
- Kiyev görüşlərində Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri də iştirak ediblər.
Bu niyə vacibdir
Bu diplomatik tur eyni səfərdə həm Moskva, həm də Kiyevə ilk dəfə baş çəkməsi baxımından əhəmiyyətlidir — bu, ABŞ-ın danışıqları bərpa etmək cəhdi kimi qiymətləndirilir. Rubionun yaxın həftələrdə "yol xəritəsi" hazırlana biləcəyi barədə bəyanatı danışıqların durğunluqdan çıxarılması üçün ilk konkret istiqamət ola bilər. Bununla belə, Avropa rəsmilərinin Bloomberg-ə istinadən verdikləri qiymətləndirmələr — Putinin mövqeyini yumşaltmadığı, Donetsk vilayəti üzrə maksimalist tələblərindən əl çəkmədiyi və qışda Ukraynanın enerji infrastrukturuna təzyiqin güclənəcəyi — göstərir ki, diplomatik irəliləyiş gözləntiləri döyüş meydanındakı pisləşən mənzərə ilə üst-üstə düşür.
Nə baş verdi
ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada Vladimir Putinlə, sentyabrın 6-da isə Kiyevə ilk dəfə səfər edərək Prezident Volodimir Zelenski ilə görüşüblər. Kiyevdə üç raund danışıq aparılıb, Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik müşavirləri də görüşlərdə iştirak ediblər. Sentyabrın 8-də ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Kolumbiyanı ziyarət edərkən jurnalistlərə deyib ki, yaxın həftələrdə Ukrayna-Rusiya danışıqlarını bərpa etmək üçün fəaliyyət planı hazırlana bilər; danışıqları "məzmunlu" adlandırıb, lakin ciddi maneələrin qaldığını vurğulayıb. Həmin gün Prezident Donald Tramp Putinlə təxminən bir saat davam edən telefon danışığı aparıb; Tramp Putinin "saziş bağlamaq istədiyini" bildirib, Kreml köməkçisi Yuri Uşakov isə Putinin ABŞ-ın vasitəçilik səylərini "müsbət qiymətləndirdiyini" deyib. Sentyabrın 9-da Kreml sözçüsü Dmitri Peskov hazırda konkret "yol xəritəsi" olmadığını, lakin üçtərəfli danışıqları bərpa etmək üçün "ümumi siyasi iradə"nin mövcudluğunu bildirib. Zelenski sentyabr və oktyabr aylarını diplomatik prosesi canlandırmaq üçün istifadə etmək istədiyini deyib, BƏƏ, İsveçrə və ya Türkiyəni növbəti üçtərəfli görüş üçün potensial yer kimi qeyd edib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı Rubionun "yol xəritəsi" bəyanatını və Zelenskinin səfəri diplomatik prosesin "blokdan çıxarılması" kimi təqdim etməsini ön plana çəkir; Zelenskinin "ruslar danışıqlara hazırdır" mesajı tez-tez vurğulanır. E3-ün (Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya) Kiyev görüşlərində iştirakı xüsusi qeyd olunur — fin MEP Pekka Tovenin şərhi ilə bu iştirakın Vaşinqtona edilən Avropa təzyiqinin nəticəsi olduğu, xüsusilə Finlandiya Prezidenti Aleksander Stubbun Trampa təzyiq göstərdiyi bildirilir. Ukrayna KİV-ləri Vitkoff və Kuşnerin Kiyevə ilk səfərini onların Moskvanı dəfələrlə ziyarət etməsi ilə müqayisə edir, Sofiya Kafedralına ekskursiyanın Rusiya tərəfindən əngəllənmək istəndiyini xatırladır. Ukrayna səfiri Serhiy Korsunskinin xəbərdarlığı — Rusiyanın mövqeyinin Ukraynanın mövcud olmamasını nəzərdə tutduğu — Ukrayna KİV-lərində geniş yer alır. Bəzi Ukrayna nəşrləri həmçinin Bloomberg-ə istinadən müttəfiqlərin müharibənin gələn ilə qədər davam edəcəyinə hazırlaşdığını və Putinin qış dövründə Ukraynanın enerji şəbəkəsinə təzyiqi gücləndirəcəyini yazır.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq çərçivə, xüsusilə Bloomberg-ə istinadən Ukrayna KİV-lərində təqdim olunan formada, Avropa rəsmilərinin skeptisizmini önə çəkir: danışıqlarda əhəmiyyətli irəliləyiş olmadığı, Putinin mövqeyini yumşaltmadığı, Donetsk vilayətinin tam nəzarəti tələbindən əl çəkmədiyi, qış aylarında Ukraynanın enerji və istilik infrastrukturasına hücumların güclənəcəyi və Avropada hibrid əməliyyatların aparılacağı gözlənilir. Fransa mənbəli Le Monde-un canlı bloqunda Peskovun "plan yoxdur" açıqlaması başlıq kimi verilir, ABŞ-ın nikbinliyi ilə Rusiya mesajları arasındakı uçurum ön plana çəkilir. Trampın sentyabrın 8-də Putinlə danışığı ilə bağlı Kreml oxunuşu (Uşakov: "müsbət qiymətləndirildi") ilə Ağ Evin öz oxunuşunu dərc etməməsi arasındakı fərq qeyd olunur. ISW-nin qiymətləndirməsi — Putinin Trampla söhbətdən Ukraynadakı cəbhə xətti haqqında təhrif edilmiş təsəvvürünü təqdim etmək üçün istifadə etdiyi — və ABŞ/Avropa kəşfiyyatının Putinin səmimiyyətinə dair şübhələri diplomatik təşəbbüsə ehtiyatlı yanaşmanı əks etdirir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Putinin danışıqlara hazır olub-olmadığına dair fikirlər fərqlidir: Tramp Putinin "saziş bağlamaq istədiyini" deyir, Zelenski ABŞ nümayəndələrinin "ruslar danışıqlara hazırdır" mesajını çatdırdığını bildirir, Peskov üçtərəfli danışıqları bərpa etmək üçün "ümumi siyasi iradə"nin mövcudluğunu təsdiqləyir — lakin Bloomberg-ə istinadən Avropa rəsmiləri Putinin mövqeyini yumşaltmadığını və Donetsk vilayətinin tam nəzarəti tələbindən əl çəkmədiyini bildirirlər. Vitkoff-Kuşner səfərinin nəticəsi də mübahisəlidir: Rubio danışıqları "məzmunlu" adlandırıb, Witkoff "əhəmiyyətli irəliləyiş" olduğunu deyib, Zelenski nümayəndələrin "bir neçə" yaxşı ideya gətirdiyini söyləyib — Bloomberg mənbələri və Radio NV-yə istinadən Prezident Administrasiyası mənbəyi isə əhəmiyyətli irəliləyişin olmadığını, qırılma nöqtəsinin gözlənilmədiyini bildirirlər. "Yol xəritəsi"nin mövcudluğu ilə bağlı da fərq var: Rubio yaxın həftələrdə plan hazırlana biləcəyini deyir, Peskov isə hazırda heç bir konkret plan olmadığını açıqlayır. Nəhayət, FT mənbələrinə görə CIA direktoru Con Ratkliffin danışıqlarda daha böyük rol oynamağa hazırlaşdığı bildirilir, lakin Tramp Administrasiyası bu xəbəri təkzib edib.
Kontekst
Vitkoff və Kuşnerin Kiyevə səfəri onların ilk Ukrayna səfəri idi, halbuki Vitkoff bundan əvvəl Moskvada Putinlə dəfələrlə görüşmüşdü. Tramp əvvəllər Putinlə ikitərəfli görüşü sazişin mövcudluğu şərti ilə əlaqələndirmişdi. CIA direktoru Con Ratkliffin avqustda Moskvada Rusiya kəşfiyyat nümayəndələri ilə görüşdüyü, işğalın dayandırılmasını təşviq etdiyi bildirilir. Rusiyanın Donetsk vilayətinin tam nəzarəti ilə bağlı ərazi tələbi ictimai şəkildə geri götürülməyib. Kiyev danışıqlarında Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik müşavirləri iştirak ediblər; fin MEP Pekka Tovenin sözlərinə görə, onların iştirakı ABŞ-a edilən Avropa təzyiqinin nəticəsi olub, Vaşinqtonun könüllü təşəbbüsü deyil. Putinin Tramp ilə sentyabrın 8-də telefon danışığı Kreml köməkçisi Yuri Uşakovun sözlərinə görə təxminən bir saat davam edib; Ağ Ev öz oxunuşunu dərc etməyib. Peskovun sözlərinə görə, Tramp-Putin söhbətində Rusiya-Ukrayna və Rusiya-ABŞ əsir mübadiləsi məsələləri müzakirə olunub.