Vithkof Putini görüşmək üçün Sankt-Peterburqda: yeni təklif və üçtərəfli danışıqlara ümid

Bu niyə vacibdir

Vithkofun Sankt-Peterburqa səfəri ABŞ-ın Ukraynadakı müharibəni bitirmək üçün ortaya qoyduğu son vasitəçilik cəhdidir: Osloda Ukrayna, ABŞ və Avropa tərəfdaşları arasında hazırlanmış yeni təklif birbaşa Putinə təqdim olunub. Vithkofun “atəşkəs üçün əsas var” açıqlaması və üçtərəfli Rusiya–ABŞ–Ukrayna danışıqlarının bərpasına çağırışı ilk dəfədir ki, ABŞ rəsmi şəkildə bu cür irəliləyiş olduğunu bildirir. Eyni zamanda Rusiya dizelinin satışına sanksiyaların yumşaldılması, AİŞ Starlink xidmətinin sürətinin məhdudlaşdırılması, raket hücumları haqqında məlumatın Ukrayna ilə paylaşılmaması və Trampın Zelenskinin danışıqlardakı rolunu sual altına alması fonunda ABŞ-Ukrayna münasibətlərində gərginlik açıq görünür.

Nə baş verdi

Oktyabrın 21-də səhər saatlarında ABŞ Prezidentinin xüsusi elçisi Stiv Vithkof Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərinə gəlib. Pulkovo aeroportunda onu Putinin xarici investisiyalar və iqtisadi əməkdaşlıq üzrə xüsusi nümayəndəsi Kirill Dmitriyev qarşılayıb və birlikdə Konstantinovsk Sarayına yollanıblar. Putinin köməkçisi Yuri Uşakov jurnalistlərə bildirib ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi görüşün əsas mövzusudur və gündəlik bir neçə gün ərzində razılaşdırılıb.

Görüşdə Vithkof Putinə bir gün əvvəl Osloda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, Fin Prezidenti Aleksander Stubb, Norveç Baş naziri Yonas Gar Store, həmçinin Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya, Polşa, Aİ və NATO nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilmiş görüşdə hazırlanmış sənədləri təqdim edib. Vithkof Oslodakı danışıqların produktiv olduğunu və Ukraynada atəşkəs üçün əsasın mövcudluğunu bildirib, Rusiya–ABŞ–Ukrayna formatında üçtərəfli danışıqların bərpasını xahiş edib. Putin isə Trampa diqqətinə görə təşəkkür edib, son telefon söhbətində Trampın müharibənin dayandırılmasının insan itkilərini azaltmağının vacibliyini vurğuladığını xatırladıb, ABŞ-la iqtisadi əməkdaşlığın bərpasında maraqlı olduğunu söyləyib, Tramp adından “dizel sövdələşməsi”nə görə təşəkkürü qəbul edib.

Putin həmçinin Stiven Habbard adlı amerikalının azad edildiyini və artıq Pulkovo aeroportunda olduğunu açıqlayıb. Trampın zəngi Cered Kuşner xəstəliyi səbəbindən Sankt-Peterburqa gəlməyib; Oslodakı danışıqlara o, onlayn qoşulub.

Oktyabrın 20-də Osloda Zelenski Vithkofla görüşdükdən sonra bildirib ki, növbəti addım özü, Putin və Tramp arasında üçtərəfli görüş olmalıdır ki, bu formatı Rusiya indiyə qədər rədd edib. Fin Prezidenti Stubb Osloda “real irəliləyiş” əldə olunduğunu və sülh həllinin bəzi elementlərinin müəyyən edilərək sabah Sankt-Peterburqa təqdim olunacağını söyləyib.

Ağ Ev gözləyir ki, Rusiya dizelinin satışına sanksiyaların yumşaldılması və digər Moskva tərəfindən müsbət qarşılanan addımlardan sonra Putin daha çox kompromisə hazır olacaq. Bununla yanaşı, Tramp oktyabrın 19-da bildirib ki, APEC sammiti çərçivəsində Putin və Si Cinpinlə üçtərəfli görüş keçirməyə hazırdır, lakin əsas mövzunun Ukrayna müharibəsi yox, “nüvə silahları və nüvəsizləşdirmə” olacağını deyib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri Osloda Ukrayna–ABŞ–Avropa birgə yolunun başladığını vurğulayır: Zelenskinin özü, Putin və Tramp arasında üçtərəfli görüş formatına hazırlığını, Ukraynanın Moskva qarşılıqlı addımlar atsa Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa hazır olduğunu ön plana çıxarırlar. Onlar həmçinin Aİ-nin Vithkof–Putin görüşündən sonra ABŞ-dan brifinq gözlədiyini, Zelenskinin ABŞ-ın Ukrayna üçün NATO-nun 5-ci maddəsinə analoqu da daxil olmaqla güclü təhlükəsizlik zəmanətlərinin razılaşdırıldığını bildirdiyini qeyd edirlər. Bununla yanaşı, skeptik mövqe – məsələn, ukraynalı analitiklərin Vithkof–Putin görüşündən irəliləyiş gözləmədiyini söyləməsi – ayrıca yer alır. Ukrayna mənbələri həmçinin ABŞ-Ukrayna münasibətlərindəki gərginlikləri təfərrüatlandırır: bir neçə hücum zamanı ABŞ-ın Rusiya ballistik raketlərinin buraxılışları haqqında məlumatı Ukrayna ilə paylaşmadığı, hərbi Starlink peyk rabitəsinin sürətinin məhdudlaşdırıldığı, Zelenskinin Rusiya dizeli ilə bağlı sanksiyaların yumşaldılmasını “Rusiyaya xidmət edən aşkar zəiflik” adlandırdığı və Konqresdə Rusiya neftinin alınmasının bloklanmasına yönəlik iki partiyalı qanun layihəsinin təklif edildiyi qeyd olunur.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Bu material dəstində tək xarici mənbə – Azərbaycan informasiya agentliyi APA – Vithkofun gəlişinin və onun atəşkəs üçün əsasın mövcudluğu barədə açıqlamasının əsas xronologiyasını təkrarlayır, müstəqil çərçivə daxil etmir. Beynəlxalq mənzərəni fərqləndirmək üçün başqa əsas yoxdur.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr Cered Kuşnerin Vithkof–Putin görüşünə necə qoşulması barədə fərqlidirlər: bir sıra hesabatlar onun videoilə qoşulduğunu yazır, Uşakov isə onun xəstəlik (qrip) səbəbindən gəlmədiyini bildirir. Osloda nəyin razılaşdırıldığı haqqında da fərq var: Stubbin bəyanatının bir oxunuşu təhlükəsizlik və iqtisadiyyat aspektlərinin “razılaşdırıldığını” və sülh həllinin “bəzi elementlərinin” müəyyən edildiyini göstərir, digər hesabatlar isə Osloda məhz təhlükəsizlik, enerji və iqtisadiyyatın müzakirə olunduğunu daha dar şəkildə çərçivələyir. Trampın təklif etdiyi Trump–Putin–Si üçtərəfli görüşünün mahiyyəti haqqında da fərq var: Tramp onu “nüvə silahları və nüvəsizləşdirmə” mövzusuna həsr olunacağını deyib, The Wall Street Journal isə bu görüşün əsas məqsədinin Ukraynaya qarşı müharibənin Rusiyaya əlverişli şərtlərlə bitirilməsinin müzakirəsi olduğunu yazıb.

Kontekst

Rusiya 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya qarşı tam miqyaslı işğal başladı və bu müharibə danışıqların mərkəzindədir. Oktyabrın 20-də Osloda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Vithkof, Fin Prezidenti Aleksander Stubb və Norveç Baş naziri Yonas Gar Store, həmçinin Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya, Polşa, Aİ və NATO nümayəndələrinin iştirakı ilə görüş keçirildi; müzakirə olunan mövzular arasında təhlükəsizlik zəmanətləri, müharibədən sonrakı bərpa, ərazi məsələləri, sanksiyalar və müharibədən sonrakı Avropa təhlükəsizlik arxitekturası var idi. Stubb Osloda “real irəliləyiş” əldə olunduğunu və sülh həllinin bəzi elementlərinin növbəti gün Sankt-Peterburqa təqdim olunacağını bildirib. Putin daha əvvəl Trampa Trump–Putin–Si üçtərəfli sammitini təklif etmişdi; Tramp oktyabrın 19-da Çində APEC sammiti çərçivəsində belə görüşə hazır olduğunu, əsas mövzunun denüklearlaşdırma olacağını deyib. Müharibəni Araşdırma İnstitutu (ISW) qiymətləndirir ki, Rusiya konstruktiv danışıqlar aparmaq və ya güzəştə getmək istəmir, Ukraynanın kapitulyasiyasını hədəfləyir.