Putin Tramp və Si ilə Ukrayna müharibəsini müzakirə etmək üçün üçtərəfli samit təklif edib
Rusiya prezidenti Vladimir Putin ABŞ prezidenti Donald Trampa və Çin lideri Si Cinpinə Ukrayna müharibəsini Rusiyanın şərtləri ilə bitirməyi müzakirə etmək üçün üçtərəfli samit keçirməyi təklif edib. Kreml sözçüsü Dmitri Peskov tərəflərin mümkün görüşü müzakirə etdiyini təsdiqləyib, lakin hələ nə görüşün, hətta gündəliyinin dəqiqləşdirilmədiyini bildirib. Təklif oktyabrın 9-da Tramp və Putin arasında baş tutan telefon danışığında səslənib; həmin danışıqda ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağı alması və onun qlobal bazarda satışına şərait yaratması barədə razılıq da əldə olunub.
Əsas məqamlar
- Putin üçtərəfli samit təklifini oktyabrın 9-da Tramp ilə telefon danışığında irəli sürüb.
- Kreml tədbiri noyabrın 18-19-da Şençjendə keçiriləcək APEC samiti çərçivəsində keçirməyi təklif edib.
- Kreml sözçüsü Dmitri Peskov görüş və onun gündəliyi barədə hələ dəqiq anlayış olmadığını, lakin üç tərəfin hipotezli olaraq mümkünlüyünü qəbul etdiyini bildirib.
- ABŞ-ın yüksək vəzifəli rəsmisi Trampın hələ üçtərəfli samitə razılıq vermədiyini, lakin müharibəni bitirmək kampaniya vədini yerinə yetirmək istəyi ilə bunu müsbət qarşılaya biləcəyini deyib.
- Təklif olunan format Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini əhatə etmir; WSJ bunu precedent olmayan və Avropa paytaxtlarında həyəbədi doğuracaq bir format kimi qiymətləndirib.
- Oktyabrın 9-da eyni telefon danışığında ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağı alması və onun dünya bazarında satışına şərait yaratması razılaşdırılıb.
- Rusiya rəsmiləri ideyanı Pekinə diplomatik kanallarla çatdırıblar; Çin tərəfi Tramp qoşulsa, bunun əleyhinə olmayacağını bildirib.
Bu niyə vacibdir
Təklif üç ən böyük dövlətin liderlərini Ukraynanın iştirakı olmadan onun müharibəsini müzakirə etmək üçün bir araya gətirəcək — bu format WSJ tərəfindən precedentsiz və Avropa paytaxtlarında narahatlıq doğuracaq bir format kimi qiymətləndirilib. Kreml Zelenskinin iştirakını istisna edən formatı təkidlə irəli sürməkdə davam edir, halbzi Zelenski G20 kimi çoxtərəfli formatlarda Putinlə görüşə hazır olduğunu açıq şəkildə bildirib. Təklifin irəli sürüldüyü oktyabrın 9 telefon danışığı ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağı alması və müvafiq sanksiyaların yumşaldılması ilə yanaşı, daha geniş ABŞ-Rusiya yaxınlaşmasına işarə edir. Tramp hələ iştiraka razılıq verməyib; onun müharibəni bitirmək kampaniya vədi nəzərin alanı bü açıq qapı qoyur ki, bu da təklifi diplomatik cəhətdən qeyri-müəyyən mərhələdə saxlayır.
Nə baş verdi
Rusiya prezidenti Vladimir Putin oktyabrın 9-da ABŞ prezidenti Donald Trampla keçirdiyi telefon danışığında Çin lideri Si Cinpinlə birlikdə üçtərəfli samit keçirmək təklifini irəli sürüb. Samitin Ukraynadakı müharibəni Rusiyanın şərtləri ilə bitirməyi müzakirə etməsi nəzərdə tutulur. Kreml sözçüsü Dmitri Peskov oktyabrın 18-də The Wall Street Journal-a verdiyi müsahibədə tərəflərin görüşü müzakirə etdiyini təsdiqləyib, lakin görüşün özü və ya potensial gündəliyi barədə hələ dəqiq anlayış olmadığını, baxmayaraq ki, üç tərəf hipotezli olaraq mümkünlüyünü qəbul etdiyini bildirib. Kreml görüşü noyabrın 18-19-da Çinin Şençjen şəhərində keçiriləcək APEC samiti çərçivəsində keçirməyi təklif edib. ABŞ-ın yüksək vəzifəli rəsmisi Trampın hələ samitə razılıq vermədiyini, lakin müharibəni bitirmək kampaniya vədini yerinə yetirmək istəyi ilə müsbət yanaqada biləcəyini bildirib. Rusiya rəsmiləri ideyanı Pekinə diplomatik kanallarla çatdırıblar; Çin tərəfi Tramp qoşulsa, bunun əleyhinə olmayacağını bildirib. Eyni oktyabrın 9 danışığında ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağı alması və onun dünya bazarında satışına şərait yaratması razılaşdırılıb. Təklif olunan format Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini əhatə etmir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbəli xəbər saytlarının əksəriyyəti WSJ hesabatını əsas götürərək, Putini Rusiyanın şərtləri ilə müharibəni bitirmək üçün üçtərəfli samit təklif etməkdə ittiham edən şəkildə işıqlandırır, bununla da təklifin Moskvanın maraqlarına xidmət etdiyini ön plana çıxarır. Hesabatlar təklif olunan formatın Prezident Zelenskini istisna etdiyini vurğulayır və Ukraynanı masadan kənarda müzakirə etmənin diplomatik riskini əks etdirir. Bir neçə naşxa sess Peskovun görüşün hələ hipotezli olduğu və heç bir gündəliyin razılaşdırılmadığı barədəki şərhini ön plana çəkir, təklifi yaxınlaşan deyil, hələ qərarı verilməmiş kimi təqdim edir. Eyni naşxslər samit hekayəsini oktyabrın 9 ABŞ-Rusiya dizel yanacağı sövdələşməsi və Trampın Zelenski barədə ictimai tənqidləri ilə birləşdirərək, üçtərəfli təklifi ABŞ-ın Rusiyaya mövqeyindəki daha geniş dəyişikliyin bir hissəsi kimi təqdim edir. Xüsusi bir yoxianu Metın Rubio-nun görüş barədə danışıqların getdiyini və Trampın müharibəni bitirmək istədiyini açıqlayan şərhini daşıyır ki, bu da skeptik çərçivəni ABŞ-ın hələ rəsmi öhdəlik götürmədiyini qəbul etməklə tarazlaşdırır.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Bu dəstəkdə yeganə qeyri-ukrayna mənbəyi olan Al Jazeera Ərəb təklifi birbaşa olaraq, yəni yalnız Putinin Tramp və Si ilə Ukraynadakı müharibəni bitirmək üçün üçtərəfli samit təklif etdiyi kimi içriilməzala, Ukrayna xəbər saytlarındakı «Rusiyanın şərtləri» çərçivəsini ön plana çıxarmadan verir. Beynəlxalq xəbər bu dəstəkdə Zelenskinin istisna edilməsini və ya Yalta-menzərəli çərçivəni başlığında ön plana çıxarmır, əvəzində əsas diplomatik təşəbbüsə diqqət yetirir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Trampın üçtərəfli samitə razılıq verməyə meyl edib-etmədiyi barədə fərqlənir. Bir yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisi və bir adı açıqlanmayan ABŞ rəsmisi hər ikisi Trampın hələ razılıq vermədiyini, lakin buna açıq ola biləcəyini bildirib, dövlət katibi Marko Rubio isə ictimai şəkildə mümkün görüş barədə danışıqların götüyünü qəbul edib, lakin onun tam razılaşdırılıb-razılaşdırılmadığını bilmədiyini söyləyib. Mənbələr həmçinin Putinin üçtərəfli format üçün iddialarının çərçivələndirilməsində fərqlənir: WSJ, keçmiş sıx rusiyalı sıx xidmətlər əməkdaşına istinad edərək, Putinin iddialarını dünyu təsir dairələrinə bölmək üçün «ikinci Yalta» kimi xarakterizə edib; digər xəbərlər və Peskovun öz şərhləri görüşü yalnız Rusiyanın şərtləri ilə hipotezli mümkünlük kimi təsvir edir, Yalta çərçivəsindən istifadə etmir.
Kontekst
Üçtərəfli ABŞ-Rusiya-Çin görüşü ideyası yeni deyil: Putinin köməkçisi Yuri Uşakov WSJ hesabatından əvvəl avqustun 23-də və sentyabrın əvvəlində APEC samiti ilə əlaqədar bu mümkünlüyü açıqlamışdı. WSJ hekayəsi işi məsələdən xəbərdar olan keçmiş sıx rusiyalı sıx xidmətlər əməkdaşına və Peskovun oktyabrın 18-də qəzetə verdiyi müsahibəyə əsaslanır; Ağ Ev şərh verməkdən imtina edib, Çinın Vaşinqtondakı səksisi isə sorğuya cavab verməyib. Zelenski daha əvvəl Trampı Kiyevi Rusiya qarşısında təslim olmaya tebliq etdirməkdə və Patriot hədəfələyici raketarəsinin çatdırılmasını gecikdirməkdə ittiham edib; Tramp isə Zelenskini müharibəni bitirmək istəməməkdə ittiham edib. ABŞ səfirləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner Ukrayna nümayəndə heyətinə dizel yanacağı sövdələşməsinin Moskvu üçtərəfli danışmalara qaytarmaq məğuliyyəti daşıdığını söyləyib. CIA direktör müəyyən Con Ratcliffe daha əvvəl 25 avqust 2026-cı ildə Moskvada Putin-Zelenski-Tramp samit səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx səx