Tramp-Zelenski görüşü: Ukrayna enerji, taxıl və dəniz sahələrində lokal atəşkəsə hazırdır, Rusiya isə imtina edir
BMT Baş Assambleyası çərçivəsində Nyu-Yorkda Tramp və Zelenski sentyabrın 22-də müharibənin de-eskalasiyasını müzakirə ediblər. Zelenski bildirib ki, Ukrayna enerji, taxıl və dəniz sahələrində qarşılıqlı atəşkəsə hazırdır. Rubio Lavrovla görüşündən sonra hər iki tərəfin lokal atəşkəsdə maraqlı olduğunu deyib, lakin Peskovun cavabı və ISW analizi Rusiyanın enerji atəşkəsini rədd etdiyini göstərir. Trampın G20-yə Putin üçün rəsmi dəvətini Pespkov qəbul edib, amma iştirak hələ dəqiq deyil. Zelenski «Ankorid ruhu»nun artıq danışıqların gündəliyindən çıxarıldığını bildirib.
Əsas məqamlar
- Sentyabrın 22-də Tramp və Zelenski Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası çərçivəsində görüşüblər; Zelenski görüşü «müsbət» və «məhsuldar» adlandırıb
- Zelenski üç növ lokal atəşkəsin müzakirə olunduğunu açıqlayıb: enerji, taxıl və dəniz
- Sentyabrın 23-də Rubio Lavrovla görüşündən sonra hər iki tərəfin taxıl və enerji sahələrində məhdud atəşkəsdə maraqlı olduğunu bildirib, Peskov isə «əlbəttə» cavabı ilə enerji atəşkəsini rədd edib
- Rusiya XİN rəhbəri Lavrov BMT TŞ-da Rusiyanın «xüsusi hərbi əməliyyatını» heç bir formatda dayandırmayacağını deyib
- ABŞ Dövlət katibi Rubio Puta G20 sammitinə (14-15 dekabr, Mayami, Florida) rəsmi dəvət göndərildiyini açıqlayıb
- Zelenski «Ankorid ruhu»nun (3+2 formatı, Rusiyanın Krım və işğal olunmuş oblastlar üzərində suverenliyinin tanınması) artıq danışıqlar prosesindən çıxarıldığını bildirib
- ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Vitkoff və Kuşner Rusiya və tərəfdaşlarla danışıqlar üçün bir neçə həftəlik fasilə götürüblər
Bu niyə vacibdir
Bu görüş BMT Baş Assambleyası həftəsində ən yüksək səviyyəli ABŞ-Ukrayna təması oldu və müharibəni bitirmə diplomatiyasının istiqamətini formalaşdırdı. Ukrayna enerji, taxıl və dəniz sahələrində qarşılıqlı lokal atəşkəsə açıq şəkildə razılıq verərək mümkün razılaşma çərçivələrini daraltdı. Lakin Rusiyanın bəyanatları və ISW analizi Moskvaya enerji atəşkəsini rədd etdiyini və maksimalist tələblərdə israr etdiyini göstərir. Puta G20-yə rəsmi dəvət ABŞ-ın diplomatik kanalları açıq saxlamaq istədiyini göstərir, lakin Avropa tərəfindən narahatlıq doğurur. «Ankorid ruhu»nun gündəlikdən çıxarılması Ukraynanın ərazi güzəştləri olmadan danışıqları davam etdirmək istəyini nümayiş etdirir.
Nə baş verdi
Sentyabrın 22-də BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində Nyu-Yorkda prezidentlər Tramp və Zelenski görüşüblər. ABŞ nümayəndə heyətinə Dövlət katibi Marko Rubio, Xəzinədarlıq katibi Skott Bessent, xüsusi nümayəndələr Stiv Vitkoff və Cared Kuşner daxil idilər; Ukrayna tərəfindən Prezident Ofisinin rəhbəri Kirilo Budanov, Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Rüstəm Umerov, XİN rəhbəri Andriy Sibiha, «Xalqın xidmətkarı» fraksiyasının rəhbəri David Araxamiya və Prezident Ofisinin müavini Pavlo Palisa iştirak ediblər. Zelenski görüşü «müsbət» və «məhsuldar» adlandırıb və müharibənin qışdan əvvəl bitməsinin hər iki tərəfin istəyi olduğunu söyləyib. Görüşdən sonra Ukrayna və ABŞ danışıq qruplarının iclası keçirilib, lakin Zelenski hələ ki, yazılı sənədlərin olmadığını və Rusiya tərəfindən cavab gələnədək detalları açıqlamamaq barədə razılaşmanın mövcudluğunu bildirib. Sentyabrın 23-də Rubio Lavrovla görüşüb və hər iki tərəfin taxıl və enerji sahələrində lokal atəşkəsdə maraqlı olduğunu açıqlayıb. Lakin Kremlin sözçüsü Peskov Qərb bəyanatlarının «əlbəttə» ritorika olduğunu deyərək enerji atəşkəsini rədd edib, Lavrov isə BMT TŞ-da Rusiyanın «xüsusi hərbi əməliyyatını» heç bir formatda dayandırmayacağını bəyan edib. Zelenski üç növ lokal atəşkəsin müzakirə olunduğunu — enerji, taxıl və dəniz — bildirib və Ukraynanın Rusiyanın enerji infrastrukturasına hücumları dayandırmağa hazır olduğunu, əgər Rusiya Ukraynanın kritik infrastrukturasına, qida ixracına və enerji sektoruna hücumları dayandırarsa. Zelenski həmçinin G20 sammitinin (14-15 dekabr, Mayami) Ukrayna-ABŞ-Rusiya üçtərəfli görüşü üçün ən yaxşı platforma ola biləcəyini söyləyib. Vitkoff və Kuşner Rusiya və tərəfdaşlarla danışıqlar üçün bir neçə həftəlik fasilə götürüblər. Rubio Puta G20-yə rəsmi dəvət göndərildiyini açıqlayıb, Peskov isə Rusiyanın minnətdar olduğunu və diplomatik kanallarla qərar verəcəyini söyləyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Zelenski Ukraynanı enerji, taxıl və dəniz sahələrində istənilən formatda qarşılıqlı atəşkəsə hazır olan tərəf kimi təqdim edib, Rusiyanı isə danışıqlara hazır olmayan və maksimalist məqsədlərə sadiq tərəf kimi göstərib. O, «Ankorid ruhu»nun — Krım və işğal olunmuş Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye oblastları üzərində Rusiya suverenliyinin tanınmasını nəzərdə tutan 3+2 formatının — artıq danışıqların gündəliyindən çıxarıldığını bəyan edib və bunu əsasən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin döyüş meydanındakı mövqeyi ilə izah edib. Zelenski Ukraynanın ərazi, müstəqillik və azadlığını sövdələşmə üçün qurban verməyəcəyini, Rusiya danışıqlardan imtina etdikdə isə Trampdan yeni sanksiyalar qanunundan istifadə etməsini xahiş edəcəyini söyləyib. Vitkoff və Kuşnerin Puti «görüşə hazırdır» açıqlamalarına skeptik yanaşıb. Trampla görüşdən sonra Zelenski Trampın Patriot sistemləri üçün raket istehsalı lisenziyasının verilməsinə razı olduğunu, lakin hələ konkret cavab alınmadığını bildirib.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Təqdim olunan mənbələr yalnız Ukrayna media qurumlarından ibarətdir, ona görə də xarici medianın framingini təhlil etmək üçün material yoxdur. Mövcud daxili mənbələrə görə, ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Puta G20-yə rəsmi dəvət göndərildiyini açıqlayıb və Pespkov bunu diplomatik kanallarla nəzərdən keçirəcəyini söyləyib. Almaniya hökumətinin sözçüsü Stefan Kornelius dəvəti «qeyd edib» və müharibə şəraitində Rusiya ilə normal münasibətlərin mövcud olmadığını bildirib. Polşanın Baş naziri Donald Tusk Puta G20-də iştirakın Moskva tərəfindən aqressiv siyasətin davam etdirilməsi üçün siqnal kimi qəbul edilə biləcəyini, lakin ədalətli sülhə yaxınlaşdıra biləcəksə dəstəkləyəcəyini söyləyib. Avropa Komissiyasının sözçüsü Olof Gill Rusiyanın G20 üzvü olaraq görüşlərdə iştirak hüququnu saxladığını, lakin Aİ-nin G20 sammitlərini yalnız Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini pisləmək üçün istifadə etdiyini bildirib.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bir neçə məsələdə mənbələr arasında ciddi fikir ayrılıqları var. Birincisi, sentyabrın 24-də Nyu-Yorkda üçtərəfli Ukrayna-ABŞ-Rusiya görüşünün keçirilib-keçirilmədiyi mübahisəlidir: ZN.UA diplomatik mənbələrə istinadən Budanov, Umerov, Kuşner, Vitkoff və Dmitriyevdən ibarət görüşün planlaşdırıldığını yazıb, Prezident Ofisi isə Ukrayna nümayəndə heyətinin artıq evə qayıtdığını və medianın nümayəndə heyətində mənbəyi olmadığını bildirib. İkincisi, enerji atəşkəsinin razılaşdırılıb-razılaşdırılmadığı mübahisəlidir: Tramp sentyabrın 14-də Ukrayna və Rusiyanın qarşılıqlı enerji obyektlərinə hücum etməməyə razı olduğunu açıqlayıb, Zelenski və digər hesabatlar isə Ukraynanın öhdəliyinin qarşılıqlılıq prinsipindən asılı olduğunu və bağlayıcı razılaşmanın mövcud olmadığını göstərir. Üçüncüsü, Rusiyanın enerji və taxıl sahəsində məhdud atəşkəsə marağı mübahisəlidir: Rubio hər iki tərəfin maraqlı olduğunu bildirib, Peskovun cavabı və ISW analizi isə Rusiyanın enerji atəşkəsini effektiv rədd etdiyini və maksimalist məqsədlərə sadiq qaldığını göstərir. Dördüncüsü, Putinin Mayamidəki G20-yə qatılacağı mübahisəlidir: Rubio rəsmi dəvət və ümidini bildirib, Pespkov diplomatik kanallarla qərar verəcəyini söyləyib, Bloomberg isə Putinin G20-ni buraxacağını və bunun əvəzinə Çindəki APEK forumunda iştirak edəcəyini yazıb.
Kontekst
BMT Bağ Assambleyası 2026-cı il sentyabrın 22-23-də Nyu-Yorkda keçirilib və Tramp-Zelenski və Rubio-Lavrov görüşləri üçün məkan yaradıb. Daha əvvəl ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Ukrayna, Rusiya və ABŞ arasında danışıqların raundu 2026-cı ilin əvvəlində Abu Dabidə baş tutub, sonuncu üçtərəfli nümayəndə heyəti səviyyəli görüş isə İranla müharibə başlamazdan əvvəl fevral ayında keçirilib. «Ankorid razılaşmaları» və ya «3+2» formatı 2025-ci ilin avqustunda Ankoridə Trampla Putin arasında keçirilmiş sammitdə müzakirə olunan təkliflərə aiddir və Krım, Donetsk, Luqansk və Xerson, Zaporojye oblastlarının bir hissəsi üzərində Rusiya suverenliyinin tanınmasını nəzərdə tuturdu.