Türkiyə Rusiya dizelinin bir hissəsini alacaq, Zelenski ABŞ-ı “örtük kimi istifadə etməkdə” ittiham edib
Türkiyənin energetika naziri Əlparslan Bayraktar bildirib ki, Türkiyə ABŞ ilə razılaşma çərçivəsində Moskvanın dünya bazarlarına tədarük edəcəyi Rusiya dizelinin bir hissəsini alacaq. Oktyabrın 9-da Donald Tridon əvvəlcə Vladimir Putinlə Rusiya dizelinin Amerika və dünya bazarlarına tədarükü barədə razılığa gəldiyini elan etmişdi; bundan sonra ABŞ Xəzinədarlığı OFAC-ın Rusiya dizelinin ixracına müvəqqəti lisenziya verdiyini açıqlamışdı. Prezident Volodymi Zelenski bunu Ukrayna danışıq qrupunun “örtük kimi istifadə olunduğunu” söyləyərək kəskin tənqid edib; razılaşmanı Avropa rəsmiləri və Konqresin respublikaçı üzvləri də pisləyib.
Əsas məqamlar
- Türkiyə Rusiya dizelinin bir hissəsini ABŞ ilə razılaşma çərçivəsində alacaq — bunu energetika naziri Əlparslan Bayraktar açıqlayıb.
- Bayraktar Rusiyanın son aylarda təchizat problemləri səbəbindən dizel ixracını məhdudlaşdırdığını, hazırkı razılaşmanın isə Türkiyənin enerji təhlükəsizliyi üçün mühüm olduğunu bildirib.
- Oktyabrın 9-da Tridon Putinlə Rusiya dizelinin Amerika və dünya bazarlarına tədarükü barədə razılığa gəldiyini elan edib; ABŞ Xəzinədarlığı OFAC-ın ixraca müvəqqəti lisenziya verdiyini açıqlayıb.
- Prezident Zelenski Ukrayna danışıq qrupunun “örtük kimi istifadə edildiyini” və Tridonun bəyanatının “namüsəlif və tərəfdaşlığa yaraşmayan” olduğunu deyib.
- Razılaşmanı Zelenski, avropa rəsmiləri və Tridon partiyasının respublikaçı üzvləri də daxil olmaqla Konqres üzvləri kəskin tənqid edib.
- ABŞ senatorları hər iki partiyadan Tridondan Rusiya ilə dizel razılaşmasını ləğv etməsini tələb edir.
- Tridon administrasiyasının rəsmiləri razılaşmanın məqsədini ziddiyyətli şəkildə izah ediblər: Energetika naziri Kris Rayt bunu Rusiyanı müharibəni bitirməyə təşviq edən “havuç” (mükafat) adlandırıb, Dövlət katibi Marko Rubio isə Rusiya dizelinin hər halda bazara çıxacağını söyləyib.
Bu niyə vacibdir
Razılaşma Rusiya dizelinin dünya bazarlarına, o cümlədən Türkiyəyə genişləndirilmiş ixracına yol açır və müharibə şəraitində Rusiyaya potensial iqtisadi rahatlıq verə bilər. Eyni zamanda, bu addım ABŞ administrasiyası ilə Ukrayna arasında görünməmiş ictimai qütbləşmə yaradıb: Zelenski Ukrayna danışıq qrupunun “örtük kimi istifadə olunduğunu” iddia edib. Tridon administrasiyasının rəsmiləri razılaşmanın məqsədini bir-birinə zidd formada izah ediblər ki, bu da onun diplomatik çərçivəsini çətinləşdirir. Hər iki partiyadan ABŞ senatorlarının razılaşmanın ləğvini tələb etməsi Ağ Evə daxili siyasi təzyiqin güclü olduğunu göstərir.
Nə baş verdi
Türkiyənin energetika naziri Əlparslan Bayraktar oktyabrın 18-də bildirib ki, Türkiyə ABŞ ilə razılaşma çərçivəsində Moskvanın dünya bazarlarına tədarük edəcəyi Rusiya dizelinin bir hissəsini alacaq. O, Rusiyanın son aylarda təchizat problemləri səbəbindən dizel ixracını məhdudlaşdırdığını, indiki razılaşmanın isə Türkiyənin enerji təhlükəsizliyi üçün mühüm olduğunu vurğulayıb; həcmdə dair rəqəm açıqlamayıb. Proses bununla başlayıb ki, oktyabrın 9-da ABŞ Prezidenti Donald Tridon Vladimir Putinlə Rusiya dizelinin Amerika və dünya bazarlarına tədarükü barədə razılıq əldə etdiyini elan edib; ABŞ Xəzinədarlığı bunun ardınca OFAC-ın Rusiya dizelinin ixracına müvəqqəti lisenziya verdiyini açıqlayıb. Tridonun göndəriciləri Jared Kuşner və Stiv Vitkoff ukraynalı rəsmilərə bu addımın Moskvunu danışıqlara qaytarmaq cəhdi olduğunu izah ediblər. Prezident Volodimir Zelenski Ukrayna danışıq qrupunun ABŞ tərəfindən “örtük kimi istifadə edildiyini”, Tridonun bəyanatının isə “namüsəlif və tərəfdaşlığa yaraşmayan” olduğunu söyləyib. Razılaşmanı Zelenski, Avropa rəsmiləri və Tridon partiyasının bəzi respublikaçıları da daxil olmaqla Konqres üzvləri kəskin tənqid edib; hər iki partiyadan senatorlar onun ləğvini tələb edirlər. Tridon administrasiyasının rəsmiləri razılaşmanın məqsədini ziddiyyətli şəkildə izah ediblər: Energetika naziri Kris Rayt bunu Rusiyanı müharibəni bitirməyə təşviq edən “havuç” adlandırıb, Dövlət katibi Marko Rubio isə Rusiya dizelinin hər halda bazara çıxacağını söyləyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Təqdim olunan mənbələr yalnız ukraynalı media nümayəndələridir və razılaşmaya birtərəfli, tənqidi bucaqdan yanaşırlar: Zelenskinin Ukrayna danışıq qrupunun “örtük kimi istifadə olunduğu” barədə ittihamı ön plana çəkilir, Avropa və ABŞ-ın ikipartiyali tənqidi vurğulanır, Tridon administrasiyasının bir rəsmisinin razılaşmanı Kreml üçün “havuç” adlandırması xüsusi qeyd olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
ABŞ administrasiyası daxilində razılaşmanın rəsmi əsaslandırılması ziddiyyətlidir: Energetika naziri Kris Rayt ixrac lisenziyasını Rusiyanı Ukrayna ilə müharibəni bitirməyə təşviq edən “havuç” kimi təqdim edib, Dövlət katibi Marko Rubio isə Rusiya dizelinin hər halda bazarda satılacağını, razılaşmanın isə buna heç nə əlavə etmədiyini söyləyib. Hər iki izah da ukraynalı mənbələrdə təsbit edilib.
Kontekst
Razılaşma elan edilməmişdən əvvəl Rusiya son aylarda təchizat problemləri səbəbindən dizel ixracını məhdudlaşdırırdı. Türkiyə Rusiya, İran və Azərbaycandan enerji idxalından güclü asılılığını qoruyur, eyni zamanda tədarükçüləri şaxələndirməyə, o cümlədən ABŞ-dan enerji almağa çalışır. Türkiyə həmçinin 2028-ci ildə Qara dənizdə ikinci üzən qaz hasilatı platformasını istifadəyə verməyi, bununla gündəlik hasilatı 45 milyon kubmetrə çatdırmağı planlaşdırır.