Tramp “Qrem qanunu” ilə nəzərdə tutulan Rusiyaya qarşı sanksiyaları və rüsumları dayandırıb

Bu niyə vacibdir

Tramp geniş sanksiyalar paketini — Rusiya və onun enerji məhsullarının ən böyük alıcılarını hədəf alan tədbirləri — hüquqi cəhətdən qüvvəyə minməsinə 48 saat qalmış dayandırıb. Fərman rüsumları formal olaraq müəyyənləşdirir, lakin onları qeyri-aktiv saxlayır ki, Tramp istədiyi vaxt onları işə sala bilsin. Qərarın səbəbi kimi ABŞ-ın daxili siyasi amilləri — dizel yanacağının rekord səviyyədə bahalaşması və 3 noyabr 2026-cı il ara seçkiləri — göstərilib. Hər iki partiyadan 12 senator və 22 konqresmen qanunun icrasını və Rusiya dizelinə dair OFAC lisenziyanın ləğvini tələb etmişdi. Addım, eyni zamanda, Vaşqintonla Kiyev arasında münasibətlərin pisləşməsi, ABŞ-ın Kiyevi Rusiyanın neft obyektlərinə zərbələri dayandırmağa məcbur etməsi və Trampın Zelenskiyə əvvəlki açıq tənqidləri fonunda verilib.

Nə baş verdi

ABŞ prezidenti Donald Tramp 16 oktyabr 2026-cı ildə “Qrem qanunu” (H.R. 5334, Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026) ilə nəzərdə tutulan sanksiyaların, məhdudiyyətlərin və rüsumların tətbiqini dayandıran icra fərmanı imzalayıb. Fərman Ağ Evin veb saytında dərc edilib. Tramp qanunun 115-ci bölməsindəki güzəşt müddəasından istifadə edib — bu, prezidentə Konqresə yazılı təsdiq və izahedici hesabat təqdim etməklə qanunun sanksiyalarından, məhdudiyyətlərindən və rüsumlarından imtina etməyə imkan verir. Tramp Konqresə təsdiq göndərib ki, güzəşt ABŞ-ın milli maraqlarına uyğundur.

“Qrem qanunu” Konqresdən 17 sentyabr 2026-cı ildə keçib, Tramp tərəfindən 19 sentyabr 2026-cı ildə imzalanıb; ilk 30 günlük tətbiq müddəti 18 oktyabr 2026-cı ildə başa çatmalı idi. Qanun Rusiya nefti və ya qazının ən böyük beş idxalçısından olan bütün mallara 100%-lik rüsum, Rusiyadan ABŞ-a bütün enerji idxalına 500%-lik rüsum, habelə Rusiya hüquqi şəxsləri, oliqarxlar, banklar, kölgə donanması gəmiləri və Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini dəstəkləyən xarici şəxslər və şirkətlərə qarşı sanksiyalar nəzərdə tuturdu.

Fərman rüsumları müəyyənləşdirir, lakin onların tətbiqini dərhal dayandırır — Tramp istəsə, onları sonradan tətbiq edə bilər. Qərar Tramp və ya dövlət katibi başqa cür qərar verənə qədər qüvvədə qalacaq. Qanun digər ABŞ icra fərmanları ilə Rusiya əleyhinə əvvəl tətbiq edilmiş sanksiyaların ləğvinə yol vermir.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Bütün səkkiz mənbə — Ukrayna mediası və agentlikləri — icra fərmanını cəmi bir neçə həftə əvvəl Trampın özü imzaladığı sanksiyalar qanunundan siyasi geri çəkilmə kimi təqdim edir. Materiallar vaxtı 18 oktyabr 2026-cı il tətbiq müddətinə nisbətən qeyd edir və vurğulayır ki, Tramp qanunun məhz öz güzəşt müddəasından istifadə edərək cəmi kodifikasiya etdiyi tədbirləri dayandırıb. Məqalələr 12 senatorun Rusiya dizeli razılaşmasını “ukrayna xalqına xəyanət” adlandıran məktubunu və hər iki partiyadan 22 konqresmenin müraciətini ön plana çəkir. Ukrayna mənbələri qərarın Kiyevi Rusiyanın neft obyektlərinə zərbələri dayandırmağa məcbur etmək şəraitində və Tramp-Zelenski münasibətlərinin pisləşməsi kontekstində verildiyini vurğulayaraq onu Ukraynanı dəstəkləməkdən uzaqlaşmanın bir hissəsi kimi təsvir edir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr güzəştin dəqiq əhatə dairəsi barədə fərqlənir: əksəriyyəti “Qrem qanunu” ilə nəzərdə tutulan sanksiyaların, məhdudiyyətlərin və rüsumların tətbiqinin dayandırılmasını təsvir edir, bəzi başlıq və xülasələr isə diqqəti yalnız rüsumların (xüsusilə 112 və 113-cü bölmələrin) ləğvinə yönəldir, başqaları isə bunu Rusiyaya deyil, Rusiya enerji məhsullarının alıcılarına qarşı tədbirlərin dayandırılması kimi təqdim edir.

100%-lik rüsum müddəasının hədəf aldığı ölkələrin sayı barədə də fikir ayrılığı var: bəzi mənbələr qanunun Rusiya neftinin ən böyük beş alıcısını əhatə etdiyini bildirir, başqaları isə Rusiya nefti və ya qazının ən böyük beş idxalçısını və sanksiyalardan yan keçməyə bilərəkdən kömək edən beş ölkəni əhatə etdiyini göstərir.

OFAC-ın 135 saylı ümumi lisenziyanın 2025-ci və ya 2026-cı ildə verilməsi barədə də ziddiyyət var: bir fakt lisenziyanı 9 oktyabr 2026-cı ilə, digəri isə 9 oktyabr 2025-ci ilə aid edir.

Kontekst

“Qrem qanunu” (H.R. 5334, Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026) senatorlar Lindsey Qrem və Riçard Blumenthal tərəfindən hazırlanıb, ilkin olaraq 2025-ci ilin aprelində Senatda qeydiyyatdan keçib. Konqres qanunu 17 sentyabr 2026-cı ildə qəbul edib, Tramp 19 sentyabr 2026-cı ildə imzalayıb; ilk 30 günlük tətbiq müddəti 18 oktyabr 2026-cı ilə düşüb. Senator Lindsey Qrem 11 iyul 2026-cı ildə vəfat edib — Kiyevdə keçirdiyi mətbuat konfransında Ağ Evlə qanunun yenilənmiş versiyası barədə razılaşmanı elan etdikdən qısa müddət sonra; 14 iyul 2026-cı ildə qanunun bir qədər yumşaldılmış versiyası təqdim edilib.

9 oktyabr 2026-cı ildə ABŞ Xəzinədarlığının OFAC-ı Rusiya dizel yanacağı ilə bağlı əməliyyatlara icazə verən 135 saylı ümumi lisenziya verib, Tramp isə Rusiya dizelinin dünya bazarlarına tədarükü üzrə razılaşmanı elan edib. 14 oktyabr 2026-cı ildə 12 senatorluq hər iki partiyadan olan qrup Trampa məktub göndərərək dizel razılaşmasını “ukrayna xalqına xəyanət” adlandırıb və “Qrem qanunu”nun tam tətbiqini tələb edib. Hər iki partiyadan Nümayəndələr Palatasının 22 üzvü də Trampdan qanunu tam tətbiq etməyi xahiş edib.

İcra fərmanı 16 oktyabr 2026-cı il tarixlidir və həmin gün Ağ Evin veb saytında dərc edilib. Qərar Tramp və ya administrasiyanın yüksək vəzifəli şəxsləri daha tədbir görülməsi zəruri olduğunu müəyyənləşdirənə qədər qüvvədə qalacaq. Qanun digər ABŞ icra fərmanları ilə əvvəl tətbiq edilmiş Rusiya əleyhinə sanksiyaların ləğvinə yol vermir. Qərar Trampın Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə münasibətlərinin pisləşməsi və Avropa müttəfiqlərinin Kiyevə ABŞ dəstəyinin mümkün zəifləməsi ilə bağlı narahatlıqları fonunda verilib. Ağ Ev həmçinin Kiyevi Rusiyanın neft obyektlərinə zərbələri dayandırmağa məcbur edib, silah alışını və kəşfiyyat mübadiləsini dayandırmağa hədələyib; Ukrayna qısa müddətə razılaşıb, lakin sonradan hücumları bərpa edib, Rusiya isə Ukraynanın enerji infrastrukturasına zərbələri davam etdirib.