Tramp Ukrayna və Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbələri dayandırmaq barədə razılığa gəldiyini iddia edib, lakin heç bir tərəf bunu təsdiqləməyib

Bu niyə vacibdir

Əgər iddia dəqiq olsaydı, bu, münaqişəşən tərəflər arasında ilk konkret gərginlik azaltma addımı ola bilərdi. Lakin Trampın bəyanatı ilə Kiyev və FT mənbələrinin versiyası arasında ciddi fərq mövcuddur və bağlayıcı sazişin olub-olmadığı hələ aydın deyil. Trampın bu mövzu ilə ABŞ-da baha dizel yanacağı və noyabrda keçiriləcək aralıq seçkiləri kontekstində siyasi hesabat verməsi, münaqişəni Amerika daxili iqtisadi gündəminə bağlayır. Eyni zamanda FT-ə görə Putin qış ərəfəsində Ukrayna enerji şəbəkəsinə hücumları silah kimi istifadə edərək Kiyevə təzyiqi artırmağı planlaşdırır.

Nə baş verdi

2026-cı il sentyabrın 14-də ABŞ Prezidenti Donald Tramp özünün Truth Social hesabında yazıb ki, Ukrayna Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbə endirməməyə, Rusiya isə eyni qaydada Ukraynanın enerji obyektlərinə zərbə vurmamağa razılıq verib. Tramp eyni postda qlobal dizel yanacağı qiymətlərinin artımını "əsasən" Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə izah edib, İranla bağlı vəziyyətin buna təsirini ikinci dərəcəli adlandırıb.

Bu bəyanatdan bir gün əvvəl, sentyabrın 13-də Tramp İrlandiyada İrlandiya Open golf turniri zamanı jurnalistlərə deyib ki, Zelenskidən yalnız bir şey tələb olunur — Rusiyanın dizel yanacaq ehtiyatlarının məhvini dayandırmaq, çünki bu hücumlar qlobal dizel qıtlığı yaradır. Kreml sözçüsü Dmitri Peskov həmin gün Trampın çağırışını alqışlayıb, lakin Rusiyanın öz növbəsində Ukraynaya qarşı zərbələri dayandırıb-dayandırmayacağını açıq qoyub. Sentyabrın 16-da Peskov enerji atəşkəsi təşəbbüsünü "yaxşı fikir" və "xoş təşəbbüs" adlandırıb və Rusiyanın həmişə sülh yollarını dəstəklədiyini deyib.

Sentyabrın 14-də axşamki müraciətində Prezident Volodimir Zelenski bildirib ki, ABŞ tərəfindən Ukrayna və Rusiya arasında kritik infrastruktur üzrə qarşılıqlı zərbələrin dayandırılmasına dair "güclü təklif" mövcuddur və bu, gərginliyin azaldılmasına ilkin addım ola bilər. Zelenski Ukraynanın şərti hazırlığını bəyan edib: əgər tərəfdaşlar Rusiyanın Ukraynanın enerji, liman, logistika, ərzaq və əczaçılıq anbarlarına hücumlarını dayandıracağına real zəmanət verə bilsə, Ukrayna da qarşılıqlı zərbələri dayandırmağa hazırdır. O həmçinin razılaşmanın uzunmüddətli və konkret nəticələr verən xarakterdə olmalı olduğunu, Rusiyanın "seçkiləri" ilə məhdudlaşdırılmamalı olduğunu vurğulayıb və Ukraynanın Rusiyanın belə bir sazişə əməl etmək iradəsinin olmadığına əmin olmadığını bildirib.

Nə Ukrayna, nə də Rusiya Trampın bəyanatından sonra hər hansı sazişi rəsmi şəkildə təsdiqləməyib. Financial Times-ın Ukraynadakı baş müxbiri Kristofer Miller mənbələrə istinadən yazıb ki, Tramp vaxtından əvvəl danışıb və yekun saziş hələ razılaşdırılmayıb. Bloomberg isə Ukrayna rəsmisinə istinadən Moskvanın heç nəyə razı olmadığını, ABŞ və Kiyevin isə sazişin müxtəlif versiyalarını təqdim etdiyini bildirib. Zelenski sentyabrın 20–23-də Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası sessiyası çərçivəsində Trampla enerji və dəniz atəşkəsi məsələlərini müzakirə etməyi planlaşdırır.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Qərb, Yaxın Şərq və rusdilli beynəlxalq KİV-lər Trampın bəyanatını daha çox onun deklarativ formasında — "razılıq əldə olunub" şəklində — təqdim edib, Zelenskinin şərtlərinə və Kiyevin tərəfdaş zəmanətləri tələbinə isə ümumiyyətlə daha az yer veriblər. Qətərin Al Jazeera televiziyası bəyanatı ABŞ-ın geniş diplomatik təşəbbüslərinin tərkib hissəsi kimi göstərib və Moskvanın sentyabrın 16-dakı "yaxşı fikir" reaksiyasını önə çəkib. Azərbaycan və Qazaxıstan mediası isə Trampın iddiasını olduğu kimi ötürüb; Qazaxıstanın Tengrinews.kz saytı başlıqda Zelenskinin şərti cavabına üstünlük verib ki, bu da Ukrayna mediasının qəbul etdiyi çərçivəyə daha yaxındır.

Kontekst

Sentyabrın 11-də Zelenski ilk dəfə Ukraynanın Rusiyanın Ukrayna enerji sisteminə zərbələri dayandırması şərtilə Rusiya enerji obyektlərinə qarşılıqlı zərbələri dayandırmağa hazır olduğunu bəyan edib. Sentyabrın 13-də Tramp İrlandiyada İrlandiya Open turniri zamanı Zelenskini Rusiyanın dizel ehtiyatlarına zərbələri dayandırmağa çağırıb; Kreml bu çağırışı alqışlayıb, lakin əks öhdəlik götürməkdən yayınıb. Zelenski ilə Tramp arasında Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası sessiyası çərçivəsində, təxminən sentyabrın 20–23-də görüş planlaşdırılır; enerji və dəniz atəşkəsi bu görüşün əsas mövzularından biri olmalıdır.