Tramp Zelenskinin Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri yavaşlatmasını istədiyini bildirib
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Rusiyanın neftayırma zavodlarına zərbələri yavaşlatmasını xahiş etdiyini, Zelenskinin isə buna “yəqin ki, razılaşacağını” söylədiyini açıqlayıb. Tramp bahalaşan dizel qiymətlərini əsasən Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri ilə izah edib. Zelenski isə belə bir dayanırmanın yalnız Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırdığı və tərəfdaş zəmanətləri verildiyi təqdirdə mümkün olduğunu bildirib.
Əsas məqamlar
- Tramp Zelenskinin Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri yavaşlatmasını xahiş etdiyini və Zelenskinin “yəqin ki” bunu edəcəyini söylədiyini açıqlayıb
- Tramp dizel qiymətlərinin artmasını “Yaxın Şərq problemi yox, Rusiya problemi” adlandırıb
- Tramp Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrin “dünya problemi”nə çevrilə biləcəyini xəbərdarlıq edib
- 21 sentyabrda Zelinski Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri dayandırmağa hazır olduğunu, lakin bunun Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırması şərti ilə mümkün olduğunu bildirib
- Tramp və Zelenski 22 sentyabrda Nyu-Yorkda görüşüblər; görüşdə Rusiya və Ukrayna arasında enerji atəşkəsi mövzusu müzakirə olunub
- 22 sentyabr görüşündən sonra Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələr dayanmayıb; 25 sentyabr gecəsi Perm və Novoşaxtinskdə, 26 sentyabrda Krasnodar diyarında İlsk neftayırma zavodu vurulub
- Forbes Ukrayna analitikləri ABŞ-İran münaqişəsinin qlobal dizel, neft və qaz təchizatına Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrindən xeyli daha böyük təsir göstərdiyini qiymətləndirib
Bu niyə vacibdir
Tramp Zelenskinin Ukraynanın uzaqmənzilli zərbə kampaniyasının mühüm bir elementini — Rusiyanın enerji obyektlərinə hücumları — ictimai şəkildə mısıx etdirib. Bu, Ukrayna üçün strateji bir dilemma yaradır: Zelenski istənilən dayanmanı Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturu üzərinə zərbələrini dayandırması və beynəlxalq tərəfdaş zəmanətləri ilə şərtləndirib. Eyni zamanda, Tramp administrasi üçün siyasi cəhətdən həssas bir məsələ olan dizel qiymətlərinin artmasının əsas səbəbini Ukraynanın hərbi əməliyyatlarına aid edir ki, bu da Trampın qlobal yanacaq bazarı ilə bağlı rəsmi mövqeyini Ukraynanın müdafiə ehtiyacları ilə birbaşa toqquşdurur.
Nə baş verdi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp jurnalistlərə və Fox News-a müsahibəsində bildirib ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Rusiyanın neftayırma zavodlarına zərbələri yavaşlatmasını xahiş edib və Zelenskinin “yəqin ki, bunu edəcəyini” söylədiyini iddia edib. Tramp Rusiya neftayırma zavodlarının partlamasını “Yaxın Şərq problemi deyil, Rusiya problemi” adlandırıb və bu zərbələrin “dünya problemi”nə çevrilə biləcəyini xəbərdarlıq edib. Daha əvvəl, 13 sentyabrda Tramp qlobal yanacaq çatışmazlığını Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri ilə əlaqələndirmişdi. 21 sentyabrda Zelinski qarşılıqlı şərt olaraq belə bir dayanmanı nəzərdən keçirə biləcəyini bildirib. Tramp və Zelenski 22 sentyabrda Nyu-Yorkda, BMT sammiti çərçivəsində görüşüblər və görüşdə enerji atəşkəsi müzakirə olunub. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio 23 sentyabrda enerji atəşkəsinə nail olmağın çətin olduğunu, lakin Vaşinqtonun bunu sınayacağını söyləyib. Bununla belə, görüşdən sonra zərbələr dayanmayıb: 25 sentyabr gecəsi Perm və Novoşaxtinskdə, 26 sentyabrda isə Krasnodar diyarında İlsk neftayırma zavodu vurulub.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı Trampın iddialarını ehtiyatlı dil ilə — “güya razılaşıb” və “yavaşlamaq” kimi yumşaldılmış ifadələrlə — işıqlandırıb. Ukrayna mənbələri Zelenskinin şərti mövqeyini ön plana çıxarır: istənilən dayanma yalnız Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırması və tərəfdaş zəmanətləri şərti ilə mümkündür. Ukrayna mətbuatı həmçinin Trampın ictimai iddiası ilə Zelenskinin bağlı qapılar arxasındakı danışıqlara dair açıqlaması arasındakı ziddiyyəti vurğulayır — Zelenski iddia edib ki, Nyu-York görüşündə Kiyevi neftayırma zavodlarına hücumları dayandırmağa məcbur etmək cəhdləri olmayıb. Ukrayna KİV-ləri, o cümlədən Forbes Ukrayna, Trampın qiymət artımının əsas səbəbi ilə bağlı çərçivəsini mübahisələndirən analitik qiymətləndirmələri sitat gətirir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Xarici KİV-lər, xüsusilə yeganə ingilis dilindəki mənbə olan Azərbaycan mənşəli APA agentliyi, mövzunu “Zelenski Trampın xahişinə müsbət cavab verib” kimi başlıqlarla, Trampın çərçivəsini Ukrayna mətbuatının ehtiyatladığı şəkildən daha az şübhə ilə təqdim edib. Beynəlxalq çərçivə Trampın qlobal dizel qiymətlərinin artmasını Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri ilə izah etməsinə və onun potensial “dünya problemi” xəbərdarlığına diqqəti cəmləyir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Zelenski açıq şəkildə bildirib ki, Trampın bəzi ictimai açıqlamalarının əksinə, Nyu-Yorkda bağlı qapılar arxasında keçirilən danışıqlarda Kiyevi neftayırma zavodlarına və analoji obyektlərə hücumları dayandırmağa məcbur etmək cəhdləri olmayıb — bu, Zelenskinin Trampın xahişinə “yəqin ki” razılaşdığı iddiasını birbaşa təkzib edir. İkinci bir ziddiyyət ondan ibarətdir ki, Forbes Ukrayna analitikləri ABŞ-İran münaqişəsinin qlobal dizel, neft və qaz təchizatına Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələrindən xeyli daha böyük təsir göstərdiyini qiymətləndirir ki, bu da Trampın dizel qiymətlərinin artmasının əsas səbəbi haqqında çərçivəsini mübahisələndirir. Üçüncü fərq isə tarixlə bağlıdır: bir mənbə (39114-cü məqalədə foto şərhi) Tramp-Zelenski görüşünün 22 sentyabr 2026-cı ilə aid olduğunu göstərir, digər mənbələr isə il göstərmədən sadəcə 22 sentyabr qeyd edir.
Kontekst
13 sentyabrda Tramp ilk dəfə qlobal yanacaq çatışmazlığını Ukraynanın Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri ilə əlaqələndirərək Zelenskinin hücumları dayandırmasını istəyib. 14 sentyabrda Tramp Ukrayna və Rusiyanın bir-birinin enerji infrastrukturuna hücum etməməyə razılaşdığını iddia edib; Zelenski isə bunun yalnız tərəfdaş zəmanətləri şərti ilə qəbul edilə biləcəyini bildirib. Axios-un məlumatına görə, Tramp-Zelenski arasında 20 sentyabr telefon danışığı zamanı Tramp Zelenskinin neftayırma zavodlarına zərbələri dayandırmasını təkrar-təkrar istəyib; bu zəng Moskvadakı neftayırma zavoduna genişmiqyaslı Ukrayna hücumundan bir neçə saat sonra baş tutub. 21 sentyabrda Zelinski Ukraynanın Rusiyanın neftayırma zavodlarına hücumları dayandırmağa hazır olduğunu, lakin bunun Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırması şərti ilə mümkün olduğunu söyləyib; həmin gün Tramp da Rusiyanın öz dizel sənayesini itirdiyini və müharibənin “dayandırılmalı” olduğunu bildirib. Forbes Ukrayna analitikləri ABŞ-İran münaqişəsinin qlobal yanacaq təchizatına daha böyük təsir göstərdiyini qiymətləndirərək Trampın çərçivəsini təkzib edib. 23 sentyabrda ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio enerji atəşkəsinə nail olmağın çətin olduğunu, lakin Vaşinqtonun bunu sınayacağını bildirib.