Vithkoff və Kuşner Moskva və Kiyevə səfər etdi: Tramp administrasiyasının Ukrayna danışıqlarında yeni mərhələ
ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vithkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskva və Vladimir Putinlə üç saatdan artıq danışıq, sentyabrın 6-da isə Kiyevə gedərək Prezident Zelenski ilə üç raund görüş keçiriblər. İkinci raunda Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulublar. Vithkoff "əhəmiyyətli irəliləyiş" olduğunu və əlavə üçtərəfli danışıqların planlaşdırıldığını bildirib; Kremlinin sözçüsü Peskov isə vaxt və yerin müəyyənləşdirilməsinin hələ tez olduğunu deyib.
Əsas məqamlar
- Sentyabrın 5-də Vithkoff və Kuşner Moskvada Putinlə 3+ saatlıq danışıq aparıblar; sentyabrın 6-da Kiyevə gəliblər — bu, onların 2025-ci ilin fevralından bəri Ukraynaya ilk səfəridir.
- Kiyevdə üç raund danışıq olub: iki ikitərəfli ABŞ–Ukrayna raundu və bir çoxtərəfli raund; ikinciyə E3 (Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya) müşavirləri Emmanüel Bonn, Gynter Zautter və Conson Pauell qoşulublar.
- Vithkoff X platformasında "əhəmiyyətli irəliləyiş" olduğunu və əlavə Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli danışıqlarının planlaşdırıldığını yazıb; Zelenski "ruslar danışıqlara hazırdır" mesajı aldığını deyib.
- Kremlin sözçüsü Peskov sentyabrın 7-də üçtərəfli formatın bərpasını istisna etməyib, lakin yer və vaxtın müzakirəsi üçün hələ tez olduğunu bildirib.
- Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov Moskva danışıqlarından sonra Putinin müharibə məqsədlərinə sadiq qaldığını və "ilk səbəblər"i həll edəcəyini təsdiqləyib; ISW analitikləri əhəmiyyətli güzəştlər edilməyəcəyini qiymətləndiriblər.
- Kiyevdə qış paketi (hava hücumundan müdafiə, enerji, LNG, de-eskalasiya) və Dnipro hövzəsi mövzusu müzakirə olunub; Zelenski Donbas məsələsinin "liderlər səviyyəsində" həll edilməli olduğunu bildirib.
- Səfər zamanı Rusiya və Ukrayna sentyabrın 7-dək bir-birinin paytaxtlarına zərbə endirməməyi razılaşdırıblar; lakin sentyabrın 7 axşamı Rusiya ordusu Kiyev və Kiyev vilayətinə hücumu bərpa edib.
Bu niyə vacibdir
Bu səfər Tramp dövründə ABŞ-ın danışıq komandasının Ukraynaya ilk səfəridir və Vithkoffun təkrarlanan Moskva səfərlərindən sonra yeni bir diplomatik mərhələni işarədir. İkitərəfli ABŞ–Ukrayna danışıqları ilə yanaşı yeni ABŞ–Ukrayna–E3 formatının yaradılması Avropa iştirakını genişləndirir. Həm Vaşinqton, həm Moskva üçtərəfli formatın bərpasına açıq olduqlarını bildirsələr də, vaxt, yer və ya liderlər səviyyəsi hələ müəyyənləşməyib. ABŞ-ın "əhəmiyyətli irəliləyiş" çərçivəsi ilə ISW-nin Rusiyanın maksimalist tələblərdən geri çəkilməyəcəyi qiymətləndirməsi arasında ciddi fərq mövcuddur. Səfər, Kiyev və Moskva arasında razılaşdırılmış üçgünlük paytaxtlara zərbə endirməmək razılaşması ilə müşayiət olunub — bu razılaşma nümayəndələr ayrıldıqdan sonra başa çatıb.
Nə baş verdi
ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Vithkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya səfər edərək Rusiya lideri Vladimir Putinlə üç saatdan artıq görüş keçiriblər. Sentyabrın 6-da onlar qatarla Kiyevə gəliblər — bu, 2025-ci ilin fevralından bəri onların Ukraynaya ilk səfəridir. Sofiivska meydanında, Müqəddəs Sofiya Kafedralı yaxınlığında keçirilmiş görüşdə Zelenski ilə üç raund danışıq aparılıb; ikinci raunda E3-ün (Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya) milli təhlükəsizlik müşavirləri — Emmanüel Bonn, Gynter Zautter və Conson Pauell qoşulublar. Vithkoff daha sonra X platformasında "əhəmiyyətli irəliləyiş" olduğunu və əlavə Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli danışıqlarının planlaşdırıldığını yazıb. Kuşner Trampın müharibəni bitirməklə yanaşı, davamlı sülh və Ukraynaya investisiya üçün şərait yaratmaq istədiyini deyib. Sentyabrın 7-də Kremlin sözçüsü Peskov üçtərəfli formatın bərpasını istisna etməyib, lakin yer və dəqiq tarixlər barədə danışmağı tez adlandırıb. Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov Putinin müharibə məqsədlərinə sadiq qaldığını və "ilk səbəblər"i həll edəcəyini bildirib; ISW analitikləri Rusiyanın əhəmiyyətli güzəştlərə getmək istəmədiyini qiymətləndiriblər. Zelenski ABŞ-ın dəstəklədiyi qış paketini (hava hücumundan müdafiə, enerji yardımı, LNG, de-eskalasiya tədbirləri) müzakirə etdiklərini bildirib. Səfər zamanı Rusiya və Ukrayna sentyabrın 7-dək bir-birinin paytaxtlarına zərbə endirməməyi razılaşdırıblar; lakin sentyabrın 7 axşamı Rusiya Kiyev və Kiyev vilayətinə hücumları bərpa edib. Ukrzaliznytsia nümayəndələri ayrıldıqda qatarı platforma tablosunda "Peace Express" adı ilə göstərib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna tərəfindən səfər bir sıra diplomatik detal və mesajlarla çərçivələnib: Sofiivska meydanında keçirilmiş görüş, Müqəddəs Sofiya Kafedralına qısa tur (rus tərəfi buna etiraz edib), Ukrzaliznytsia-nın platformada "Peace Express" yazısı. Zelenski Axios-a müsahibəsində "ruslar danışıqlara hazırdır" mesajı aldığını, eyni zamanda Rusiyanın döyüş meydanındakı hərəkətləri və eskalasiyasına görə şübhəli qaldığını bildirib. Kiyevdə qış paketi — hava hücumundan müdafiə, enerji dəstəyi, LNG və de-eskalasiya — müzakirə olunub; Zelenski Donbas mövzusunun "liderlər səviyyəsində" həll edilməli olduğunu vurğulayıb. ABŞ–Ukrayna–E3 formatının yaradılması və E3-ün təhlükəsizlik zəmanətləri, ərazilər, sanksiyalar və təzminatlar daxil olmaqla birgə tələblər siyahısı təqdim etməsi önə çıxır. Bəzi Ukrayna şərhçiləri amerikalı nümayəndələrin zərbə yerlərini ziyarət etməkdən və Mixayliv meydanındakı memorial divarına gül qoymaqdan imtina etdiyini, lakin "Kiiv rejimi" yazılı köynəkləri qəbul etdiyini qeyd edərək bunu ABŞ-ın müharibənin insanlıq itkisinə məsafəsindən siqnal kimi şərh ediblər.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq çərçivədə səfər ABŞ-ın şatl diplomatiyasının davamı kimi təqdim olunur — Vithkoffun X platformasında "əhəmiyyətli irəliləyiş" iddiası və Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli formatına qayıtmaq istəyi ön plana çıxır. Rusiyanın maksimalist tələbləri — dörd vilayətdən çıxarılma, "demilitarizasiya" və "denazifikasiya", neytrallıq və NATO-ya qoşulmama — Uşakovun açıqlamaları ilə təsdiqlənib və ISW analitikləri tərəfindən Rusiyanın əhəmiyyətli güzəştlərə getməyəcəyi şərh olunub. Avropa institusional reaksiyaları diqqətçəkəndir: Yelisey sarayı yeni ABŞ–Ukrayna–E3 formatının yaradıldığını bildirib, Avropa Komissiyasının sözçüsü Kristian Viqand diplomatik səyləri alqışlayıb, lakin Rusiyanın eskalasiyasını vurğulayıb; ABŞ-ın xarici işlər üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas Rusiyanın sülhə real maraq göstərmədiyini açıq şəkildə bildirib. Financial Times-ın mənbələri nümayəndələrin əsasən köhnə sülh planlarının yenilənmiş versiyalarını gətirdiyini, əsas açıq məsələnin Donbasın Ukrayna nəzarətindəki hissəsi olduğunu və müharibənin qışa qədər bitmə ehtimalının az olduğunu yazıblar. Bloomberg qeyd edib ki, Moskva danışıqları ərəfəsində gözləntilər "son dərəcə aşağı" idi; Trampın sentyabrın 7-də nümayəndələrin brifinqindən sonra Putin və Zelenski ilə ayrı-ayrı telefon danışıqları planlaşdırdığı bildirilir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Danışıqların mahiyyəti ilə bağlı ciddi fikir ayrılığı var: Vithkoff "əhəmiyyətli irəliləyiş" və əlavə üçtərəfli görüşlərin planlaşdırıldığını iddia edib, Zelenski yeni ideyalar təklif olunduğunu və "ruslar danışıqlara hazırdır" mesajı aldığını deyib; Kremlinin Peskov-u isə hər hansı sülh addımını "sülh istiqamətində kiçik bir addım" adlandırıb, Kiyev nəticələri haqqında hələ ətraflı məlumata malik olmadığını söyləyib. ISW və Bloomberg-in hesabatları isə Moskva görüşündə əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edilmədiyini və Putinin müharibənin "ilk səbəblər"i ilə bağlı maksimalist mövqeyini təkrarladığını göstərir. Rusiyanın danışıqlara hazırlığı ilə bağlı da fərq var: Zelenski Putinin ideyaları "müzakirə etməyə hazır" olduğunu deyib, halbuki Kaya Kallas Rusiyanın sülhə real maraq göstərmədiyini və heç bir güzəştə getmədiyini bildirib, ISW isə Putinin substantiv güzəştlərə getməkdən imtina etdiyini qiymətləndirib. 20 xallıq plan və "Ancoraj formulu"nun taleyinə dair də fərqlilik mövcuddur: Yelisey sarayı "3+2 / Ancoraj formulu"nun amerikalılar üçün artıq aktual olmadığını və 20 xallıq planın yeni prosesin əsası olmaya biləcəyini deyib; Rusiya tərəfi isə Uşakov vasitəsilə "ilk səbəblər"i və maksimalist tələbləri saxladığını bildirib. Ukrayna xarici işlər naziri Andriy Sibiha isə Ancorajın "ruhunun" əgər varsa belə artıq öldüyünü söyləyib.
Kontekst
Vithkoff bu səfərdən əvvəl səkkiz dəfə Moskvaya səfər etdiyini açıqlayıb; sentyabrın 6-da Kiyev görüşü onların 2025-ci ilin fevralından bəri Ukraynaya ilk səfəridir. ABŞ əvvəllər 28 xallıq plan hazırlamış, Ukrayna və Aİ ölkələrinin tövsiyələri ilə bu plan 20 xallıq plana daraldılmışdı; Yelisey sarayı 20 xallıq planın yeni prosesin əsası olmaya biləcəyini və "3+2 / Ancoraj formulu"nun amerikalılar üçün artıq aktual olmadığını bildirib. Rusiya Dövlət Dumasına seçkilər sentyabrın 18–20-nə planlaşdırılıb; ABŞ nümayəndələri və Fransa Yelisey sarayının mənbəyi Rusiyanın seçkilərdən sonra danışıqlara "yeni hazırlıq" göstərə biləcəyini deyiblər. Kiyev danışıqlarında hava hücumundan müdafiə, enerji yardımı, LNG və de-eskalasiya tədbirlərini əhatə edən qış paketi müzakirə olunub; Kuşner müharibənin qışa qədər bitməsinin "zəmanətli olmadığını" söyləyib.