Ukrayna və Aİ maliyyə yardımını müzakirə etdi: 90 milyardlıq kredit və dondurulmuş Rusiya aktivləri
Ukrayna Baş naziri Serhiy Koretski sentyabrın 7-də Aİ-nin İqtisadiyyat üzrə komissarı Valdis Dombrovskis ilə videokonfrans keçirib. Tərəflər 2026–2027-ci illər üçün Ukraynanın maliyyə ehtiyaclarını, 90 milyard avroluq Aİ kredit proqramı çərçivəsində islahatların icrasını və 2027-ci il üçün maliyyə strategiyalarının hazırlanmasını müzakirə ediblər. Texniki məsləhətləşmələr yaxın günlərdə və həftələrdə davam edəcək; konkret məbləğ hələ müəyyənləşməyib.
Əsas məqamlar
- Sentyabrın 7-də Baş nazir Serhiy Koretski videokonfrans vasitəsilə Aİ-nin iqtisadiyyat üzrə komissarı Valdis Dombrovskis ilə danışıqlar aparıb
- Görüşün üç əsas mövzusu: 2026–2027-ci illər üçün Ukraynanın maliyyə ehtiyacları, 90 milyard avroluq kredit proqramı üçün islahatların icrası, 2027-ci il üçün maliyyə strategiyasının hazırlanması olub
- Ukrayna 2026-cı il üçün 27 milyard avroluq müdafiə büdcəsi kəsirinin qarşılanması məqsədilə 2027-ci il üçün nəzərdə tutulan 90 milyard avroluq kreditin bir hissəsinin 2026-cı ildə erkən ödənilməsi üçün rəsmi müraciət göndərməyib
- Koretski dondurulmuş Rusiya aktivləri məsələsini qaldırıb, Dombrovskis bunun Aİ-nin gündəliyində qaldığını təsdiqləyib
- Aİ Komissiyasının sözçüsü Balaş Uyvari Norveçin 2027-ci ildə Ukraynaya 9 milyard dollar ayıracağına dair vədini digər tərəfdaşlar üçün nümunə kimi göstərib
- Avqustun 24-də Aİ Komissiyası 90 milyard avroluq kredit çərçivəsində Ukrayna üçün 6,1 milyard avroluq müdafiə təminatını təsdiqləyib
- Sentyabrın 8-də Dombrovskis IMF-in rəhbəri Kristalina Georgieva ilə Ukraynadakı IMF missiyasının nəticələrini müzakirə etmək üçün görüşəcək
Bu niyə vacibdir
Bu söhbət 2026–2027-ci illərdə Ukraynanın büdcə və müdafiə ehtiyaclarının böyük hissəsini qarşılayacaq mexanizmləri birbaşa müzakirə edir — bu, müharibə şəraitində ölkənin maliyyə dayanıqlığı üçün vacibdir. 90 milyard avroluq Aİ kredit proqramı hazırda Ukraynanın ən böyük xarici maliyyə alətidir və yeni tranşlar yaxın həftələrdə gözlənilir. Eyni zamanda, Aİ yardımı islahatların icrası və Verxovna Radada müəyyən qanunların qəbulu kimi şərtlərlə bağlıdır; sentyabrın 1-də beynəlxalq bağlamaların vergiyə cəlb olunması haqqında qanun layihəsinin lazımi 226 səs toplaya bilməməsi 3,7 milyard avroluq makromaliyyə yardımının payızda verilməsini təhlükə altına qoya bilər. Dondurulmuş Rusiya aktivləri isə hələ də Aİ gündəliyində qalır və potensial olaraq Ukrayna üçün əlavə maliyyələşmə mənbəyi ola bilər.
Nə baş verdi
Sentyabrın 7-də Ukrayna Baş naziri Serhiy Koretski Aİ-nin İqtisadiyyat üzrə komissarı Valdis Dombrovskis ilə videokonfrans keçirib. Görüşün üç əsas mövzusu 2026–2027-ci illər üçün Ukraynanın maliyyə ehtiyacları, 90 milyard avroluq Aİ kredit proqramı çərçivəsində maliyyələşmənin açılması üçün tələb olunan islahatların icrası və 2027-ci il üçün Ukraynanın maliyyə strategiyasının hazırlanması olub. Aİ Komissiyasının sözçüsü Balaş Uyvari söhbətin Ukraynanın büdcə və maliyyə vəziyyətinin aydın mənzərəsini formalaşdırmağa yönəldiyini, konkret məbləğin isə hələ müəyyənləşmədiyini bildirib. Koretski, həmçinin, dondurulmuş Rusiya aktivləri məsələsini qaldırıb və Dombrovskis bunun Komissiyanın gündəliyində qaldığını təsdiqləyib. Tərəflər yaxın günlərdə və həftələrdə texniki məsləhətləşmələrin davam etdirilməsi, habelə digər beynəlxalq tərəfdaşların — Norveçin 2027-ci ildə Ukraynaya 9 milyard dollar ayıracağına dair vədini nümunə göstərərək — büdcə və müdafiə yardımını artırması barədə razılığa gəliblər. Koretski hökumətin Ukrayna Planı və makromaliyyə yardımı memorandumu çərçivəsində nəzərdə tutulan vəsaitləri tam istifadə etmək niyyətində olduğunu, lazımi hökumət qərarlarının noyabrın 1-dək qəbul edilməsinin planlaşdırıldığını deyib. O, həmçinin Rusiyaya təzyiqin artırılmasını — o cümlədən əlavə sanksiyalar və onların icrasına nəzarəti — və Avropa İttifaqına qoşulma danışıqlarında qalan klasterlərin mümkün qədər tez açılmasını prioritet kimi vurğulayıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri söhbəti ilk növbədə Kiyevin 2026–2027-ci illərdə Aİ-nin maliyyə dəstəyini davam etdirməsi və mümkünsə sürətləndirməsi cəhdi kimi təqdim edir, 27 milyard avroluq müdafiə büdcəsi kəsirini və 90 milyard avroluq kredit tranşlarının vaxtından əvvəl alınması zərurətini ön plana çəkir. Xəbərlər, həmçinin, daxili qanunvericilik maneələrinə — Verxovna Radanın sentyabrın 1-də beynəlxalq bağlamaların vergiyə cəlb olunması haqqında qanun layihəsini lazımi 226 səslə qəbul etməməsinə — diqqəti yönəldir ki, bu da Aİ-nin makromaliyyə yardımı tranşlarının açılmasını təxirə sala bilər. Bundan əlavə, Ukrayna KİV-ləri Baş nazirin Aİ komissarı ilə söhbətdə yalnız maliyyə məsələlərini deyil, həm də Rusiyaya qarşı sanksiyaların gücləndirilməsini və Avropa İttifaqına qoşulma danışıqlarında qalan klasterlərin tez açılmasını qaldırdığını qeyd edirlər.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında ən azı iki əhəmiyyətli fikir ayrılığı var. Birincisi, Aİ kredit proqramının məbləği: bir məqalə onu 90 milyard dollar, digərləri isə 90 milyard avro kimi göstərir; eyni şəkildə, Ukrayna büdcə kəsiri bir mənbədə 27 milyard dollar, digərlərində isə 27 milyard avro olaraq verilir. İkincisi, Ukrayna institutları 2026-cı il üçün maliyyə ehtiyaclarına dair fərqli proqnozlar təqdim edir: Maliyyə Nazirliyi dövlət büdcəsi kəsirini 16 milyard avro, Milli Bank isə xarici maliyyələşmə ehtiyacını 12,7 milyard dollar olaraq qiymətləndirir.
Kontekst
Aİ-nin Ukrayna üçün 90 milyard avroluq kredit proqramı tranşlar şəklində həyata keçirilir; avqustun 24-də Komissiya bu proqram çərçivəsində 6,1 milyard avroluq müdafiə təminatını təsdiqləyib. 2026-cı ilin sonunadək Aİ proqram üzrə Ukrayna üçün təxminən 20 milyard avro ödəməlidir və yeni tranşlar yaxın həftələrdə mümkündür; Aİ qeyd edib ki, 90 milyard avro yalnız 2026–2027-ci illər üçün Ukraynanın ehtiyaclarının təxminən üçdə ikisini əhatə edir. Ukrayna Maliyyə naziri Serhiy Marchenko dondurulmuş Rusiya aktivlərinin Aİ-nin yurisdiksiyasına keçirilməsini və Belçika yurisdiksiyasından çıxarılmasını təklif edib; ötən ilin dekabrında Şurada bu təklif üçün kifayət qədər dəstək yox idi, İsveç, Niderland, İspaniya və Polşa isə Komissiyaya məktub yazaraq mexanizm üzərində işin bərpasını istəyib. Ukraynanın 2026-cı il üçün xarici maliyyələşmə planı təxminən 45 milyard dollar təşkil edir, bunun təxminən 11,6 milyard dolları artıq ödənilib, 35 milyard dollar təsdiqlənib və əlavə kəsir mövcuddur. Avqustun 31-də «Xalqın Xidmətçisi» fraksiyasının deputatları Koretski və Maliyyə naziri Marchenko ilə büdcə vəziyyətini müzakirə edib; parlamentin büdcə komitəsinin sədri Roksolana Pidlasa Ukraynanın ilin sonunadək əlavə 29,5 milyard dollar beynəlxalq yardıma ehtiyacı olduğunu və beynəlxalq proqramlar üzrə ən azı 36 öhdəliyin vaxtında yerinə yetirilmədiyini bildirib. Sentyabrın 1-də beynəlxalq bağlamaların vergiyə cəlb olunmasına dair qanun layihəsi Verxovna Radada lazımi 226 səsi toplaya bilməyib ki, bu da Komissiyanın xəbərdarlığına görə payızda planlaşdırılan 3,7 milyard avroluq makromaliyyə yardımı ödənişini təhlükə altına qoya bilər. Ukrayna hökuməti xarici maliyyələşmənin açılması üçün lazım olan dörd qanun layihəsini, o cümlədən 1,45 milyard avroluq üçüncü makromaliyyə yardımı tranşını Verxovna Radaya təqdim edib. Dombrovskis sentyabrın 8-də IMF-in rəhbəri Kristalina Georgieva ilə Ukraynadakı IMF missiyasının nəticələrini müzakirə etmək üçün görüşəcək; Aİ-nin makromaliyyə yardımı proqramı Ukraynadakı IMF proqramı ilə sıx bağlıdır.