Tramp Putinlə razılaşma elan etdi: Rusiya ABŞ-a 300 min ton dizel yanacağı tədarük edəcək
Oktyabrın 9-da Donald Tramp Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra elan etdi ki, Rusiya dərhal ABŞ və dünya bazarlarına 300 min ton dizel yanacağı tədarük edəcək. Eyni gündə ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət Ofisi (OFAC) 2027-ci il aprelin 7-dək Rusiya dizeli ilə müəyyən əməliyyatlara icazə verən 135 nömrəli Ümumi Lisenziyanı verib. Saziş həm demokratlar, həm də respublikaçılar tərəfindən tənqid edilib, çünki 2022-ci ildə qəbul edilmiş Rusiya enerjisi idxalını qadağan edən qanuna və Trampın sentyabrda imzaladığı sanksiyalara zidd olduğu bildirilir.
Əsas məqamlar
- 9 oktyabr 2026-cı ildə Tramp Putinlə razılaşma elan etdi: Rusiya dərhal 300 min ton dizel yanacağı tədarük edəcək
- Noyabrda əlavə 500 min ton, sonra 1 milyon ton, Rusiya neft emalı zavodlarının vəziyyətindən asılı olaraq daha 3 milyon ton nəzərdə tutulur
- OFAC eyni gün 135 nömrəli Ümumi Lisenziya verib — Rusiya dizeli ilə əməliyyatlar 7 aprel 2027-ci ilədək icazəlidir
- 2 oktyabr tarixinə ABŞ dizel ehtiyatları 105,1 milyon barel idi — mövsüm üzrə beşillik ortalamadan 12% aşağı
- Müqavilə ABŞ-da dizel qiymətlərinin İranla müharibədən sonra kəskin qalxması ilə əsaslandırılıb, lakin analitiklər qiymətlərə davamlı təsiri şübhə altına alırlar
- Həm demokratlar, həm də respublikaçılar sazişi 2022-ci il Rusiya enerjisi idxalı qadağasına və sentyabr sanksiyalarına zidd olduğu üçün tənqid edib
- Noyabrın 3-də ABŞ Konqresinin bütün 435 palata üzvü və 35 senator seçkiləri keçiriləcək — saziş seçkilərdən cəmi bir neçə həftə əvvəl elan olunub
Bu niyə vacibdir
Bu sövdələşmə Rusiya enerji idxalına qarşı əsas ABŞ sanksiyanı aradan qaldırır — İranla müharibədən sonra dizel qiymətlərinin kəskin qalxmasını əsas gətirərək, ABŞ-ın ara seçkilərindən cəmi bir neçə həftə əvvəl. Potensial olaraq yüz milyonlarla, hətta milyardlarla dollarlıq gəliri Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini maliyyələşdirməsinə yönəldə bilər. Hər iki partiyanın üzvləri sazişi açıq şəkildə tənqid etdi və onu bloklamaq üçün ikipartiyalı qanunvericilik təşəbbüsü elan edildi.
Nə baş verdi
Oktyabrın 9-da ABŞ prezidenti Donald Tramp Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra elan etdi ki, Rusiya ABŞ və dünya bazarlarına dərhal 300 min ton dizel yanacağı tədarük edəcək. Eyni gündə ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət Ofisi (OFAC) 2027-ci il aprelin 7-dək Rusiya dizeli ilə müəyyən əməliyyatlara icazə verən 135 nömrəli Ümumi Lisenziyanı verib. Razılaşmaya əsasən, noyabrda əlavə 500 min ton, sonra 1 milyon ton, Rusiya neft emalı zavodlarının vəziyyətindən asılı olaraq daha 3 milyon ton göndərilə bilər. İlk partiya təxminən 2,25 milyon barel təşkil edir — analitiklər bunun ABŞ bazarı üçün nisbətən kiçik həcm olduğunu və qiymətlərə davamlı təsir göstərməyəcəyini bildirirlər. Saziş elan edildikdən sonra dizel fyuçersləri təxminən 5% düşüb. Tramp qərarı İranla müharibədən sonra kəskin qalxmış dizel qiymətlərini aşağı salmaq ehtiyacı ilə əsaslandırıb; həm demokratlar, həm də respublikaçılar onu 2022-ci il Rusiya enerjisi idxalı qadağasına və sentyabr sanksiyalarına zidd olduğu üçün tənqid ediblər.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mediası sazişi Trampın Ukraynanı xəyanəti kimi qiymətləndirir. Əsas diqqət Putini nə qazandığı, Dmitrievin Vaşinqtondan lisenziyalar üçün necə lobbiçilik etdiyi və Ukrayna Rusiya neft emalı zavodlarını vurarkən sazişin aqressiyanı mükafatlandırdığı fikrinə yönəlib. Maksym Hardus Razom We Stand-dan yazırdı: «Rusiya hansı gəliri əldə edir və bu Ukraynanın müharibə səyinə nəyə başa gəlir?» Məqalədə hesablanır ki, ilk 300 min tonluq göndəriş Rusiya üçün 300–450 milyon dollar gəlir gətirə bilər və bütün elan edilmiş 4,8 milyon ton həcmində bu rəqəm 4,8–7,2 milyard dollara çata bilər.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Alman dilindəki məqalə Trampın Ukraynanı «xəyanət etməsi» kimi qiymətləndirir və Avropanın cavabında nə edə biləcəyini soruşur. Ərəb dilindəki məqalə bunu «demokratiya-əvəzinə-dizel» mübadiləsi kimi təqdim edir, burada Fridman Trampı Putini razı salmaq üçün Ukraynanı tərk etməkdə ittiham edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Tramp sövdələşməni ABŞ-da dizel qiymətlərini aşağı salmaq yolu kimi əsaslandırır. Wood Mackenzie və Commodity Context analitikləri isə elan edilmiş həcmlərin ABŞ bazarı üçün nisbətən kiçik olduğunu və qiymətlərə davamlı təsir göstərməyəcəyini şübhə altına alırlar — sövdələşmədən sonra dizel fyuçersləri təxminən 5% düşsə də.
Kontekst
2022-ci ilin sentyabrında Konqress Rusiya enerjisi idxalını qadağan edən qanun qəbul edib; Tramp sentyabrda Rusiyaya qarşı əlavə sanksiyalar imzalayıb. Tənqidçilər elan edilmiş sazişin hər ikisinə zidd olduğunu bildirirlər. 2 oktyabr tarixinə ABŞ dizel və distillat ehtiyatları 105,1 milyon barel təşkil edirdi — mövsüm üzrə beşillik ortalamadan 12% aşağı. Orta Qərbdə ehtiyatlar avqustun sonundan bəri 9% azalaraq 26,2 milyon barelə düşüb, Yeni İngiltərədə 2,46 milyon barel (illik müqayisədə 39% az), Meksika körfəzi sahilində isə 43,9 milyon barelə yüksəlib. Oktyabrın əvvəlində bir gallon dizelin qiyməti Texasda təxminən 5,74 dollar, Ayova və Kanzasda 6 dollar, Men ştatında 6,45 dollar, Michigan və Alyaskada isə təxminən 6,60 dollar olub.