Zelenski: Ukrayna Rusiya 60 günlük tam atəşkəsə razılaşarsa, seçki keçirəcək
Prezident Volodimir Zelenski ABC News-a müsahibəsində Ukraynanın Rusiya ən azı 60 günlük tam atəşkəsə razılaşacağı təqdirdə seçki keçirəcəyini və ABŞ Prezidenti Donald Trampa bu təklifi Vladimir Putinə çatdırmağı xahiş edib. Bu açıqlama Trampın Ukraynaya yeni lider seçməyə çağırışından və oktyabrın 9-da Tramp-Putin telefon danışığından sonra edilmiş şərhlərin davamı olub.
Əsas məqamlar
- Zelenski: "Putindən bizə iki ay — 60 gün tam atəşkəs versin, biz də seşkiləri təşkil edəcəyik" (ABC News müsahibəsi).
- Tramp Ukraynaya yeni lider seçməyi çağırıb, Zelenskinin "razılaşmalara hazır olmadığını" bildirib.
- Oktyabrın 9-da Trampla Putin arasında telefon danışığı baş tutub; bundan sonra ABŞ-Rusiya arasında milyonlarla ton Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü ilə bağlı razılaşma elan edilib.
- Zelenski ABŞ-Rusiya dizel razılaşmasını ABŞ-nin "zəifliyi" və Putina "hədiyyə" adlandırıb.
- Ukraynada seçkilər 2022-ci il fevralın 24-dən tətbiq olunan hərbi vəziyyət dövründə qadağandır.
Bu niyə vacibdir
Zelenski Ukraynadakı istənilən seçkini əvvəlcə 60 günlük tam atəşkəs şərtinə bağlayıb və bununla seçki qərarını Rusiyanın əlinə qoyub, eyni zamanda lider seçiminin ukraynalıların öz işi olduğunu vurğulayıb. Bu açıqlama Trampla Zelenski arasında artıq açıq şəkildə qızışan qarşıdurmanın birbaşa cavabı olub. Zelenski həm də qarşılıqlı "enerji atəşkəsi" təklif edib: Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırarsa, Ukrayna da Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa hazır olduğunu bildirib. Bütün bunlar oktyabrın 9-da Tramp-Putin telefon danışığından, ABŞ-Rusiya dizel razılaşmasının elanından və ABŞ-nin Kiyevi kəşfiyyat məlumatlarından məhrum etməklə hədələməsindən sonraya təsadüf edib.
Nə baş verdi
Prezident Volodimir Zelenski ABC News-a müsahibəsində Rusiya ən azı 60 günlük tam atəşkəsə razılaşacağı təqdirdə Ukraynanın seçki keçirəcəyini bildirib. Zelenski ABŞ Prezidenti Donald Trampa müraciətlə bu təklifi Vladimir Putinə çatdırmağı xahiş edib: "Putindən bizə iki ay — 60 gün tam atəşkəs versin, biz də seçkiləri təşkil edəcəyik. Əlbəttə, xalqımızın istənilən seçiminə hazır olacağıq." Bu açıqlama Trampın Ukraynaya yeni lider seçməyə və Zelenskinin "razılaşmalara hazır olmadığına" dair açıq çağırışından sonra gəlib. Zelenski həmçinin ABŞ-Rusiya arasında elan edilmiş dizel tədarükü razılaşmasını ABŞ-nin "zəifliyi" və Putina "hədiyyə" adlandıraraq tənqid edib. O, qarşılıqlı "enerji atəşkəsi" təklifini irəli sürüb: Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırarsa, Ukrayna da Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa hazırdır. Ukrayna Xarici İşlər naziri Andriy Sibixa X-də yazıb ki, Zelenskinin ukraynalı xalqın dəstəyi var və kənardan gələn açıqlamalar onun işini yaxşı gördüyünü təsdiqləyir. Kontekst üçün qeyd edək ki, Ukraynada 2022-ci il fevralın 24-dən bəri hərbi vəziyyət qüvvədədir və onun müddətində seçkilər qadağandır; 2026-cı ilin aprelində Zelenskinin prezidentliyinin yeddi ili başa çatıb ki, bu da beş illik maksimum prezident müddətini üstələyir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün mənbələr Ukrayna mediasından — Hromadskedən, Ukrayinska Pravdədən, LIGA.net-dən, ZN.UA-dan, Radio Svoboda və başqalarından — olub və hamısı Zelenskinin seçkiləri 60 günlük tam Rusiya atəşkəsi şərtinə bağlayan təklifini ön plana çıxarıb. Onlar Zelenskinin lider seçiminin yalnız ukraynalılara aid olduğu israrını vurğulayır, Xarici İşlər naziri Andriy Sibixanın Zelenskinin ukraynalı xalqın dəstəyinə malik olduğunu bildirən X yazısını qeyd edirlər. Materiallar Trampın yeni ukraynalı lider çağırışı, elan edilmiş ABŞ-Rusiya dizel razılaşması və ABŞ-nin Kiyevi kəşfiyyat məlumatlarından məhrum etməklə hədələdiyi barədə məlumatları önə çəkir, həmçinin Zelenskinin qarşılıqlı enerji atəşkəsi təklifini və razılaşmanı ABŞ-nin "zəifliyi" və Putina "hədiyyə" kimi qiymətləndirməsini əks etdirir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Zelenskinin Rusiyanın emal zavodlarına zərbələri barədə mövqeyini fərqli şəkildə təqdim edirlər. AXIOS-un hesabına istinad edən bəzi materiallar yazır ki, Zelenski ABŞ-nin tələbini qəbul etməyərək Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri birtərəfli qaydada dayandırmağı rədd edib və bunun ardınca Tramp Rusiya ilə dizel razılaşmasına gedib. Digər mənbələr və Zelenskinin öz X yazıları ilə ABC müsahibəsində isə o, qarşılıqlı şərt təklif edib: əgər Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırarsa, Ukrayna da Rusiya emal zavodlarına zərbələri dayandırmağa hazır olduğunu bildirib. Dizel razılaşmasının qiymətləndirilməsində də fərq var: bəzi mənbələr onu ABŞ ilə Rusiya arasında razılaşma kimi təqdim edir, Zelenski isə bunu ABŞ-nin "zəifliyi" və Putina "hədiyyə" adlandırıb.
Kontekst
Ukraynada hərbi vəziyyət 2022-ci il fevralın 24-dən qüvvədədir və onun müddətində seçkilərin keçirilməsi qadağandır. 2026-cı ilin aprelində Zelenskinin prezidentliyinin yeddi ili tamam olub, halbuki konstitusiya prezidentlik müddətini beş il müəyyən edir. Oktyabrın 1-də Putin Valday Diskussiya Klubunda enerji infrastrukturuna və mülki gəmilərə qarşı qarşılıqlı zərbələrin dayandırılması təklifini "absurd" adlandıraraq rədd edib. Tramp Rusiya ilə dizel razılaşmasını cümə günü elan edib; Vaşinqton noyabrın 3-də keçiriləcək ABŞ aralıq seçkiləri ərəfəsində yanacaq qiymətlərini aşağı salmağa çalışır. ABŞ Konqresində Rusiya nefti alışını bloklamağa yönəlik ikipartizan qanun layihəsi hazırlanır. Ukrayna, Amerika və Avropa rəsmiləri arasında Rusiya ilə müharibəni bitirmək məqsədilə Mayamidə danışıqlar aparılıb və bu danışıqlar vaxtından əvvəl başa çatıb.