AB Nümayəndələr Palatası Rusiya və İrana qarşı sanksiyalar qanununu qəbul etdi
2026-cı il sentyabrın 16-sında (Kiyev vaxtı ilə sentyabrın 17-nə keçən gecə) ABŞ Nümayəndələr Palatası "Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026" qanununu 262 lehinə, 159 əleyhinə səslə qəbul edib. Sənəd Prezident Donald Trampın imzasına göndərilib; Ağ Ev qanunun yaxın günlərdə imzalanacağını təsdiqləyib. Qanun Rusiya rəhbərliyinə, oliqarxlara, bank və enerji şirkətlərinə, habelə İrana qarşı sanksiyaları genişləndirir və Rusiya neft-qazının ən böyük beş alıcısından biri olub bu alışları davam etdirən ölkələrə 100%-ə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verir.
Əsas məqamlar
- 2026-cı il sentyabrın 16-sında ABŞ Nümayəndələr Palatası sanksiyalar qanununu 262 lehinə, 159 əleyhinə səslə qəbul edib.
- Qanun "Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026" adlanır; senat onu avqustun 7-də (86 lehinə, 11 əleyhinə) təsdiqləyib.
- Sənəd Prezident Trampa imza üçün göndərilib; Ağ Ev imzalamanın yaxın günlərdə gözlənildiyini bildirib.
- Qanun Rusiyanın ali rəhbərliyinə, o cümlədən Putinə, oliqarxlara, bank və enerji şirkətlərinə, habelə "kölgə flotinə" qarşı sanksiyaları nəzərdə tutur.
- Prezidentə Rusiya neft və qazının ən böyük beş alıcısından biri olub bu alışları davam etdirən ölkələrə 100%-ə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verilir.
- Qanun İrana qarşı mövcud sanksiyaları da genişləndirir.
- Çin və Hindistan Rusiya enerji daşıyıcılarının əsas alıcıları kimi əsas hədəflər sayılır; Türkiyə, Yaponiya, Slovakiya və Macarıstan da potensial təsirə məruz qala bilər.
Nə baş verdi
2026-cı il sentyabrın 16-da ABŞ Nümayəndələr Palatası Rusiya və İrana qarşı sanksiyalar paketini 262 lehinə, 159 əleyhinə səslə qəbul edib. Sənəd 2025-ci ilin aprelində senatorlar Lindsey Qraham və Riçard Blumenthalin birgə təqdim etdiyi qanun layihəsinin dəyişdirilmiş versiyasıdır; orijinal versiya 500% tarif nəzərdə tuturdu, yekun variantda isə bu hədd 100%-ə endirilib. Senat qanunu avqustun 7-də təsdiqləyib (86 lehinə, 11 əleyhinə). 2026-cı ilin iyulunda dünyasını dəyişmiş senatorun şərəfinə "Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026" adlandırılan qanun layihəsi Rusiyanın ali rəhbərliyinə, o cümlədən Vladimir Putinə, oliqarxlara və onların ailələrinə, bank və enerji şirkətlərinə, habelə Rusiyanın neft tankerlərindən ibarət "kölgə flotinə" qarşı məcburi sanksiyalar müəyyən edir. Qanun İrana qarşı mövcud sanksiyaları da genişləndirir. Sənədin 113-cü bölməsi prezidentə Rusiya neft və ya qazının ən böyük beş alıcısından biri olub bu alışları davam etdirən ölkələrə 100%-ə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verir. Bu müddəa potensial olaraq Çin, Hindistan, Türkiyə, Yaponiya, Slovakiya və Macarıstan kimi ölkələrə təsir göstərə bilər. Tramp administrasiyası qanunu yaxın günlərdə, o cümlədən mətbuatın cümə günü gözlədiyi tarixdə imzalamağı planlaşdırır. Qanunun qəbulu ABŞ Konqressinin Ukrayna ilə bağlı əhəmiyyətli addımlar atmasında təxminən iki illik fasiləyə, o cümlədən 2024-cü ilin təcili yardım paketindən sonrakı dövrə son qoyub.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələrdə qanunun effektivliyinə dair fərqlər var: Ukrayna rəsmiləri, keçmiş ABŞ diplomatı Daniel Frid və Atlantic Council analitikləri qanunu Rusiyanı müharibəni dayandırmağa məcbur edə biləcək güclü alət kimi təqdim edirlər. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov onu "dost olmayan addım" adlandırıb və sülh prosesini çətinləşdirəcəyini bildirib. Ukrayna Müdafiə Strategiyaları Mərkəzinin direktoru Oleksandr Xara isə qeyd edib ki, Trampın icra səlahiyyətləri onsuz da kifayətdir və qanunun qəbulu onun Rusiyaya qarşı tətbiq olunacağına zəmanət vermir.
ABŞ daxili siyasi səhnəsində də fərqlər mövcuddur: Nümayəndələr Palatasının Demokratik lideri Hakeym Ceffris və qanunun tarif səlahiyyətlərini prezidentə geniş ötürdüyünü, bir çox istisna mexanizmlərinə malik olduğunu arqumentləşdirən konqresmen Qreqori Miks qanuna qarşı çıxıblar. Bununla belə, Demokrat fraksiyasının 58 üzvü Ceffrisin mövqeyindən kənara çıxaraq qanunun lehinə səs verib.
Üçüncü ölkələrin reaksiyası da fərqlidir: Çin qanunu qəbuledilməz eksterritorial yurisdiksiya kimi pisləyib; Hindistan ikitərəfli münasibətlərə zərər verə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib; Macarıstan parlament üzvü Marton Haydu ölkəsinin Rusiya enerjisindən asılılığını nəzərə alaraq istisna olunmasını xahiş edib; Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadepul qanunu Rusiyaya aydarı siqnal kimi alqışlayıb.
Kontekst
Qanun layihəsinin 113-cü bölməsindəki tarif mexanizmi Rusiya neft və qazının ən böyük beş idxalçısı ilə məhdudlaşdırılıb və ölkələr idxalı azaltdıqda və ya dayandırdıqda tarif dərəcələrinin tənzimlənməsi müddəaları mövcuddur. 2025-ci ilin aprelində Senatda təqdim edilmiş əvvəlki versiya 500% tarif nəzərdə tuturdu; yekun variantda bu hədd 100%-ə endirilib. 2025-ci ilin aprelində senatorlar Lindsey Qraham və Riçard Blumenthal ilk versiyanın həmmüəllifləri olublar. ABŞ Senatı qanunu avqustun 7-də (prosedur səsverməsi iyulun 28-də) təsdiqləyib. 2026-cı il iyulun 10-da senator Qraham Kiyevə səfəri zamanı Ağ Ev ilə qanunun yeni versiyası üzrə razılığa gəldiyini açıqlayıb; iyul ayında onun vəfatından sonra sənəd onun adını daşıyır. 2026-cı il iyulun 28-də senator Qraham vəfat edib. Aİ ölkələri artıq 2027-ci ilin sonunadək Rusiya neft və qazının alışını dayandırmaq öhdəliyi daşıyır. Çin-Rusiya ikitərəfli ticarəti 2024-cü ildə 240 milyard dolları aşıb, əməliyyatların əksəriyyəti milli valyutalarla aparılıb; Pekin Moskvanın qərb sanksiyalarının təsirini yumşaltmasına kömək edib, Rusiya üçün hərbi-sənaye komponentləri tədarük edib. Hindistan dünyanın üçüncü ən böyük neft idxalçısı və Rusiya neftinin ən böyük alıcılarından biridir.