Ukrayna 2027 üçün 78 milyard dollarlıq maliyyə boşluğunu qarşılamaq üçün dondurulmuş Rusiya aktivlərinin istifadəsini istəyib
Ukraynanın maliyyə naziri Serhiy Martsenko 29 sentyabr Brüsseldəki donorlar görüşündə ölkəsinin 2027-ci il üçün təxminən 78 milyard dollar (≈69 milyard avro) maliyyə ehtiyacı olduğunu bildirib və bunu qarşılamaq üçün Avropa İttifaqını dondurulmuş Rusiya suveren aktivlərindən istifadə etməyə çağırıb. ABŞ-ın 2025-in əvvəlindən Kiyevə maliyyə yardımı göstərmədiyi bir vaxtda AB rəsmiləri və bir sıra üzv dövlətlər, o cümlədən Belçika, İtaliya və Fransa bu təklifə skeptik yanaşıblar.
Əsas məqamlar
- 29 sentyabr 2026-cı il tarixində Brüsseldə maliyyə naziri Serhiy Martsenko 2027-ci il üçün təxminən 69 milyard avro (78 milyard dollar) ehtiyac olduğunu donorlara təqdim edib — 40 milyardı hərbi, 29 milyardı dövlət funksionallığı üçün
- Ukraynanın xarici maliyyə ehtiyacının 52,6 milyard dollar olduğu, bunun təxminən 20 milyardının təmin olunduğu, 32,6 milyard dollar büdcə boşluğu qaldığı bildirilir; əlavə 45 milyard dollar müdafiə xərcləri də təmin olunmayıb
- AB-də təxminən 210 milyard avro dəyərində dondurulmuş Rusiya Mərkəzi Bankı aktivləri var, onların əksəriyyəti (təxminən 180 milyardı) Belçikanın Euroclear depozitarında saxlanılır
- Martsenko bu aktivlərin istifadəsini «praktik və ədalətli» yol adlandırıb, lakin Belçika hüquqi risklərə görə buna qarşı çıxır, İtaliya və Fransa da skeptikdir
- 2024-cü ilin dekabrında Belçikanın rəhbərlik etdiyi blokada ilə AB-nin dondurulmuş Rusiya aktivləri əsasında faizsiz kredit xətti təklifi rədd edilib; alternativ olaraq 90 milyard avroluq birgə borc əsaslı kredit razılaşdırılıb
- 90 milyard avroluq kreditin 15 milyard avroluq büdcə hissəsi Ukraynanın islahatları, o cümlədən korrupsiyaya qarşı tədbirləri həyata keçirməsindən asılı olaraq hələ verilməyib
- 123 avropalı deputat sentyabrda AB Şurasını və Komissiyasını dondurulmuş Rusiya aktivlərinin istifadəsi müzakirəsini bərpa etməyə çağırıb
Bu niyə vacibdir
Bu hadisə Ukraynanın 2027-ci il üçün maliyyə ehtiyaclarının AB üçün yaratdığı siyasi və maliyyə dilemma nöqtəsidir. ABŞ-ın 2025-in əvvəlindən Ukraynaya bir dollar belə yardım etmədiyi, Avropa İttifaqının isə artıq razılaşdırılmış 90 milyard avroluq krediti Ukraynanın islahat sürəti səbəbindən tam ödəyə bilmədiyi bir şəraitdə Kiyev, Brüsseli əsaslı addım atmağa — dondurulmuş Rusiya aktivlərini (təxminən 210 milyard avro) istifadə etməyə çağırır. Bu, 2024-cü ilin dekabrında Belçikanın rəhbərliyi ilə rədd edilmiş bir təklifi yenidən gündəmə gətirir. Fransa, İspaniya, Polşa və İtaliyada 2027-ci ildə keçiriləcək milli seçkilər mövzunun siyasi həssaslığını artırır.
Nə baş verdi
29 sentyabr 2026-cı ildə Brüsseldə Avropa Komissiyasının qərargahında Ukraynanın əsas donorları — AB, G7 ölkələri, Norveç, Cənubi Koreya və BVF nümayəndələri ilə Ukrayna nümayəndə heyəti arasında görüş keçirilib. Maliyyə naziri Serhiy Martsenko 2027-ci il üçün təxminən 69 milyard avro (78 milyard dollar) maliyyə ehtiyacı olduğunu təqdim edib: 40 milyardı hərbi xərclər, 29 milyardı dövlət xidmətləri üçün. Bu rəqəm 52,6 milyard dollar xarici maliyyə ehtiyacından (onun 20 milyardı artıq təmin edilib, 32,6 milyardı açıqdır) və əlavə 45 milyard dollarlıq müdafiə ehtiyacından ibarətdir. Martsenko bu boşluğu qapamaq üçün 2022-ci ilin fevralından sonra dondurulmuş və əksəriyyəti Belçikanın Euroclear depozitarında saxlanılan Rusiya Mərkəzi Bankı aktivlərinin istifadəsini «praktik və ədalətli» yol kimi təklif edib və düzgün hüquqi əsası olan mərkəzləşdirilmiş mexanizm yaradılmasını istəyib. Lakin Avropa Komissiyası təkrar uğursuzluqdan qaçmaq istəyir və hazırda əsas vəzifənin artıq razılaşdırılmış 90 milyard avroluq krediti vermək olduğunu bildirir. Bu kreditin 15 milyard avroluq büdcə hissəsi Ukraynanın islahatları, o cümlədən korrupsiyaya qarşı tədbirləri həyata keçirməməsi səbəbindən bloklanıb. Belçika hüquqi riskləri əsas gətirərək aktivlərin istifadəsinə qarşı çıxır, İtaliya və Fransa isə skeptikdir. 2027-ci il ehtiyacları ilə bağlı müzakirələr 9 oktyabrda AB maliyyə nazirlərinin toplantısında və ya oktyabrın ortasında Avropa Şurasında gözlənilir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı əsasən Martsenkonun Brüsseldəki çıxışını və kəmiyyət göstəricilərini ön plana çıxarır. 78 milyard dollarlıq (≈70 milyard avro) ehtiyacı vurğulanır, dondurulmuş Rusiya aktivləri isə Moskvaya aqressiyanın hesabatını vermək üçün «praktik və ədalətli» mənbə kimi təqdim olunur. Hesabatlarda Rusiyanın güclənmiş zərbələrinin iqtisadiyyata zərər verməsi, Qara dənizdə taxıl ixracının blokadası nəticəsində kənd təsərrüfatı ixracının 60% azalması kimi ehtiyacı artıran amillər qeyd olunur. İsveç, Niderland, İspaniya, Polşa, Baltikyanı ölkələr və 123 avropalı deputat kimi dəstək səsləri ilə yanaşı, Hyu Diksonun «Rusiya Transferi» təşəbbüsü də müsbət tonla işıqlandırılır.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Qərb mətbuatı, xüsusilə Le Monde, Brüsselin skeptik reaksiyalarını ön plana çıxarır. Diplomatın «səhranı sulayırıq» sitatı, Avropa Komissiyasının 90 milyard avroluq krediti tamamlamaq istəyi və 2027-ci ildə Fransa, İspaniya, Polşa və İtaliyada keçiriləcək seçkilərin yaratdığı siyasi həssaslıq vurğulanır. Belçikanın hüquqi risk arqumenti ilə müxalifəti, İtaliya və Fransanın skeptik mövqeyi, həmçinin Marta Kos-un islahatların icrası ilə bağlı mesajı önə çıxır. Alternativ maliyyə mənbələri — Avropa Sülh Fondu (6,6 milyard avro), Ursula von der Leyen-in 150 milyard avroluq silahlanma kreditindən qalan 20 milyard avronun Ukraynaya yönləndirilməsi təklifi, 2028–2034 çoxillik büdcə çərçivəsindəki 100 milyard avroluq Ukrayna xətti — müzakirə olunur, lakin Almaniyanın və «qənaətkar» müttəfiqlərinin büdcə kəsintisi tələbləri, Berlin və Parisin von der Leyen-in təklifinə müqaviməti qeyd olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
İki əsas fikir ayrılığı mövcuddur. Birincisi, 2027-ci il üçün 78 milyard dollar (≈69 milyard avro) maliyyə boşluğunun tərkibi haqqındadır: Ukrayna Maliyyə Nazirliyinin rəqəmləri 32,6 milyard dollar büdcə ehtiyacı və 45 milyard dollar müdafiə ehtiyacı cəmi olaraq təqdim edir, Martsenkonun Brüssel təqdimatı isə eyni 2027 sorğusunu 40 milyard avro hərbi və 29 milyard avro dövlət xidmətləri, cəmi təxminən 69 milyard avro olaraq çərçivələyir. İkincisi, Euroclear-də saxlanılan dondurulmuş Rusiya aktivlərinin miqyası haqqındadır: əksər mənbələr Avropada təxminən 210 milyard avro dondurulmuş Rusiya dövlət aktivini göstərir, lakin onların Euroclear-dəki payında fərqlər var — bəziləri «əksəriyyət» deyir, bəziləri təxminən 180 milyard avronu təxmin edir, 2025-ci ilin sentyabrında Avropa Parlamentinin müraciəti isə «200 milyard avrodan çox» ifadəsini işlədir.
Kontekst
Rusiya Mərkəzi Bankının aktivləri 2022-ci ilin fevralından etibarən AB-də dondurulub; əksəriyyəti Belçikanın Euroclear depozitarında saxlanılır və həmin vaxtdan bəri təxminən 8 milyard avro əlavə gəlir gətirib, onun da 1,4 milyard avrosu avqust ayında hesabatlanıb. 2024-cü ilin dekabrında Belçika AB sammitində Avropa Komissiyasının dondurulmuş Rusiya aktivləri əsasında faizsiz kredit xətti yaratmaq təklifinə qarşı çoxluq formalaşdıraraq bloklayıb. Alternativ olaraq 90 milyard avroluq birgə borc əsaslı kredit razılaşdırılıb, 2026 və 2027-ci illər üçün bərabər bölünüb (ilin 30 milyardı müdafiə, 15 milyardı büdcə üçün); sentyabrın ortalığına qədər Brüssel silah alışı üçün 15 milyard avro ayırıb, lakin büdcə hissəsi Ukraynanın islahatlarından asılı olaraq dayandırılıb. İsveç, Niderland, İspaniya və Polşa, Baltikyanı ölkələrin dəstəyi ilə, 90 milyard avroluq kreditin kifayət etməyəcəyini xəbərdar edərək Rusiya aktivlərinin yeni istifadə üsullarını axtarırdılar. Sentyabrda 123 avropalı deputat AB Şurasını və Komissiyasını dondurulmuş Rusiya aktivlərinin istifadəsi müzakirəsini bərpa etməyə çağırıb.