Zelenski Aİ liderlərindən 2027-ci il üçün əlavə 70 milyard avro istədi; Avropa Komissiyası təklif hazırlayacaq

Bu niyə vacibdir

Sammit Ukraynanın 2027-ci il üçün xarici maliyyə ehtiyacını ilk dəfə rəqəmlə ifadə edib və mövcud 90 milyard avroluq Aİ kreditinin üzərinə 70 milyard avroluq əlavə boşluğu rəsmi şəkildə qəbul edib; Avropa Şurasının Komissiyanı konkret təklif hazırlamaqla tapşırması Ukraynaya dəstəyin institusional mərhələyə keçdiyini göstərir və Aİ-nin bütün xarici yardımın 80%-ni öz üzərinə götürməsi onun dominant maliyyəçi rolunu vurğulayır.

Nə baş verdi

Oktyabrın 16-da Brüsseldə iki günlük Avropa Şurası iclasının yekununda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski çıxış edərək 2027-ci ildə müharibənin Ukraynaya 155 milyard avroya başa gələcəyini və tərəfdaşlardan müdafiə, silah və dayanıqlıq üçün ən azı 70 milyard avro əlavə maliyə yardımı lazım olduğunu bildirib; Zelenski həmçinin Ukraynanın dron istehsalını 2-3 dəfə artıra biləcəyini, lakin bunun üçün vəsait çatışmadığını, Rusiyanın dondurulmuş aktivlərindən istifadə üçün Aİ nəzarətində xüsusi depozit yaradılmasını təklif edib və Rusiya əleyhinə güclü 22-ci sanksiyalar paketi ilə qışdan əvvəl PVO-nun gücləndirilməsini xahiş edib.

Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen Ukraynanın 2027-ci il üçün maliyyə boşluğunun 70 milyard avro olduğunu təsdiqləyib və bunun artıq razılaşdırılmış 90 milyard avroluq Aİ kreditinin üzərinə hesablandığını izah edib. O, Aİ və üzv dövlətlərin Ukraynaya xarici yardımın 80%-ni təmin etdiyini və tərəfdaşların yeni boşluğun təxminən üçdə birini ödəməsinin gözlənildiyini bildirib. Fon der Leyen həmçinin Ukrayna Müdafiə Kredit mexanizmi çərçivəsində artıq təxminən 16 milyard avronun ayrıldığını və islahatlardan asılı olaraq ilin sonuna qədər əlavə 17 milyard avronun ayrıla biləcəyini açıqlayıb.

Avropa Şurasının prezidenti António Koşta 2027-ci il üçün əlavə maliyyə ehtiyacının həll olunmalı olduğunu və Avropa Komissiyasının konkret təklif hazırlayacağını elan edib, Ukraynanın Avropa üçün əsas prioritet olaraq qaldığını vurğulayıb. Fransa prezidenti Emmanuel Makron Aİ-nin Ukraynaya arxa çevirməyəcəyini, maliyyənin G7, tərəfdaşlar və Aİ tərəfindən birgə təmin oluna biləcəyini, lakin artıq razılaşdırılmış 90 milyard avronun tam istifadəsinin prioritet olduğunu bildirib. Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen Ukraynanın maliyyə resurslarını tükəndiyini və vəziyyətin ABŞ-dan gələn siqnallar səbəbindən çox çətin olduğunu söyləyib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mediası Zelenskinin birbaşa müraciətini və konkret 70 milyard avro rəqəmini ön plana çıxarır, bunu reallaşdırıla bilən sorğu kimi çərçivələyir və daha geniş 155 milyard avroluq müharibə xərcləri proqnozu ilə birləşdirir. Diqqət Ukraynanın dron istehsalı kimi daxili imkanlarına yönəlir: hesabatlarda dronların Rusiyanın hücumlarının əksəriyyətini dayandırdığı, Rusiya lojistikasını pozduğu və iqtisadiyyatını zəiflətdiyi bildirilir, maliyyə boşluğu isə qışdan əvvəl istehsalın və hava hücumundan müdafiənin genişləndirilməsinin əsas məhdudiyyəti kimi təqdim olunur.

Ukrayna institusional hazırlığı vurğulanır: Ali Rada 90 milyard avroluq Aİ kreditini 28 mayda ratifikasiya edib, ilk tranş 25 iyunda alınıb və Ukrayna hökuməti oktyabrın 15-də 2026-cı il üçün xarici maliyə şərtlərini yerinə yetirdiyini, Aİ üzv dövlətlərinin təsdiqini gözlədiyini bildirib. Frederiksenin Rusiyanın dondurulmuş aktivlərindən istifadənin bəzi Aİ üzvləri tərəfindən bloklandığı barədə şərhi də Ukrayna mediasında geniş əks olunub.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr 70 milyard avronun Ukraynanın 2027-ci il üçün tam ehtiyacını, yoxsa yalnız mövcud 90 milyard avroluq Aİ kreditinin üstündən tərəfdaşların əlavə töhfəsini əks etdirməsi barədə fərqlidir: bəzi hesabatlar onu 155 milyard avrlıq ümumi müharibə xərcinin bir hissəsi kimi, digərləri isə yalnız xarici maliyyə boşluğu kimi təqdim edir. Hesabatlar Aİ-nin cavabının təcililiyi və vaxt cədvəli ilə bağırlaşır da fərqlənir: Avropa Şurasının rəsmi nəticəsi Komissiyadan təklif istəmək kimi göstərilir, bəzi materiallar və adı açıqlanmayan Aİ rəsmisi isə təklifin erkən mərhələdə olduğunu, ilin sonuna qədər təsdiqlənməyəcəyini və mövcud 90 milyard avronun tam istifadəsinin dərhal prioritet olduğunu bildirir.

Kontekst

Aİ daha əvvəl 2026-2027-ci illər üçün 90 milyard avroluq Ukrayna Müdafiə Krediti mexanizmini razılaşdırıb (30 milyard avro büdcəyə, 60 milyard avro müdafiə sənayesi və satınalmalarına), ilk tranş 25 iyunda ödənilib və oktyabrın əvvəlinə qədər islahat şərtləri ilə Ukraynaya 15,7 milyard avro çatıb. Oktyabrın 1-də Aİ və Ukrayna nümayəndələri 2026-cı il üçün əlavə beynəlxalq maliyyə ehtiyacının olmadığı qənaətinə gəlib, oktyabrın 15-də isə Ukrayna hökuməti Aİ üzv dövlətlərinin təsdiqini gözləyən 2026-cı il xarici maliyə şərtlərini yerinə yetirdiyini bildirib. Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi 2027-ci il üçün müdafiə ehtiyacını 175 milyard dollar olaraq qiymətləndirir və layihə büdcəsində təxminən 100 milyard dollar nəzərdə tutulur; maliyyə naziri Serhiy Martşenko əvvəllər təxminən 69 milyard avro ehtiyac olduğunu açıqlayıb, baş nazir Serhiy Koretski isə 2027-ci il büdcəsi üçün 32,6 milyard dolların hələ toplanmalı olduğunu söyləyib. Zelenski Rusiyanın dondurulmuş aktivlərindən, o cümlədən xüsusi Aİ nəzarətində depozit vasitəsilə istifadəni təklif edib və qışdan əvvəl güclü 22-ci sanksiyalar paketi və gücləndirilmiş PVO istəyib. Oktyabrın 16-dakı Brüssel sammiti Rusiyanın Avropada sabotajı, hava məkanının pozulması və hibrid kampaniyaları və transatlantik münasibətlərdəki gərginliklər kontekstində keçirilib.