Tramp Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları ABŞ-da dizel yanacağı böhranının əsas səbəbi adlandırdı
30 sentyabr 2026-cı ildə Ağ Evdə jurnalistlərə danışan ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına endirdiyi zərbələri ABŞ-da dizel yanacağı böhranının əsas səbəbi kimi göstərib və bunu Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə əlaqələndirməyib. Tramp Zelenskini bu hücumları dayandırmağa çağırıb, ABŞ-ın dizel ixracını qadağan etmək variantını istisna etməyib.
Əsas məqamlar
- 30 sentyabr 2026-cı ildə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Evdə jurnalistlərə bildirib ki, ABŞ-da dizel yanacağı problemi Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə deyil, Rusiya neft emalı zavodlarının zədələnməsi ilə bağlıdır.
- Tramp Zelenskini Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırmağa yenidən çağırıb, 13 sentyabr çağırışını təkrarlayıb.
- Tramp ABŞ-ın dizel ixracını qadağan etmə variantını istisna etməyib; Energetika Naziri Kris Rayt bunun qiymətləri aşağı sala biləcəyini, lakin digər malların bahalaşmasına səbəb ola biləcəyini bildirib.
- Reuters-ə görə, ABŞ-da dizel yanacağının qiyməti ildən-ilə 40% artaraq galonu 6,53 dollara çatıb.
- Rusiya istehsalçılar üçün dizel ixracı qadağasını oktyabrın sonunadək uzadıb, həmçinin benzin və aviasiya yanacağının ixracını məhdudlaşdırıb.
- Tramp administrasiyası qiymətləri aşağı salmaq üçün dizel ixracının məhdudlaşdırılması və ya qadağan edilməsi, amerikalı neft emalçılarının xaricə satışlarının könüllü azaldılması və Aİ ölkələrinin strateji dizel ehtiyatlarının bir hissəsini istifadə etməsi kimi variantları nəzərdən keçirir.
Bu niyə vacibdir
Tramp Ukraynanı ABŞ-ın daxili enerji qiymət problemi üçün açıq şəkildə günahlandırır və bunu Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə deyil, məhz Rusiya neft emalı zavodlarına hücumlarla izah edir. Bu, Ukraynanın müharibə strategiyasının mühüm elementi olan Rusiya enerji infrastrukturuna zərbələrin dayandırılması istiqamətində açıq təzyiqdir. Tramp həmçinin ABŞ-ın dizel ixracını qadağan etmək variantını istisana etməyib ki, bu da qlobal bazarda ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Bəyanatlar enerji və atəşkəs danışıqlarının aktiv olduğu bir anda ABŞ-Ukrayna münasibətlərindəki görünən fikir ayrılığını genişləndirir.
Nə baş verdi
30 sentyabr 2026-cı ildə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Evdə jurnalistlərlə söhbətində ABŞ-da dizel yanacağı qiymətlərinin artmasının əsas səbəbi kimi Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına endirdiyi zərbələri göstərib, Yaxın Şərqdəki vəziyyəti ikinci plana atıb. Tramp Rusiyadakı neft emalı zavodlarının "narahatedici sürətlə" sıradan çıxarıldığını bildirib, Rusiya ilə Ukrayna arasında baş verənləri dizel bazarı üçün "ən böyük problem" adlandırıb və hücumlar olmasa ABŞ-ın dizel problemlərinin olmayacağını iddia edib. Bu, Trampın 13 sentyabrda Zelenskiyə Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırmağa çağırışının davamı idi. Tramp həmçinin ABŞ-ın dizel ixracını qadağan etmək variantını istisna etməyib; Energetika Naziri Kris Rayt bunun qiymətləri aşaşı sala biləcəyini, lakin digər malların, o cümlədən benzinin bahalaşa biləcəyini qeyd edib. Reuters-ə istinadən, ABŞ-da dizel yanacağının qiyməti il ərzində 40% artaraq galonu 6,53 dollara çatıb. Tramp administrasiyası qiymətləri aşağı salmaq üçün dizel ixracının məhdudlaşdırılması və ya qadağan edilməsi, amerikalı neft emalçılarının xaricə satışlarının könüllü azaldılması və Aİ ölkələrinin strateji dizel ehtiyatlarının bir hissəsini istifadə etməsi kimi variantları nəzərdən keçirir. Rusiya istehsalçılar üçün dizel ixracı qadağasını oktyabrın sonunadək uzadıb və benzinlə yanaşı aviasiya yanacağının ixracını da məhdudlaşdırıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna dilindəki mətbuat hadisəni Trampın ABŞ-ın dizel böhranı üçün Ukraynanı açıq şəkildə günahlandırması və Zelenskini Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırmağa təzyiq göstərməsi kimi təqdim edir. Materiallar xüsusilə Trampın iddiasını - Ukrayna hücumları olmasa ABŞ-ın dizel problemlərinin olmayacağını - və onun ABŞ-ın dizel ixracını qadağan etməyi nəzərdən keçirdiyini ön plana çəkir. Razumkov Mərkəzinin enerji və infrastruktur proqramları direktoru Volodimir Omelçenko Trampın iddiasına etiraz olaraq bildirir ki, dizel qiymətini rekord 6 dollara qaldıran İrana qarşı müharibədir, Ukrayna hücumları deyil, baxmayaraq ki, o, hücumların defisiti artırdığını qəbul edir. Mətbuat həmçinin Zelenskinin 22 sentyabr bəyanatını - qapalı danışıqlarda Kiyevdən hücumları tək tərəfli dayandırmağın tələb olunmadığını - və 25-26 sentyabr tarixlərində Perm, Novoşaxtinsk və Krasnodar diyarında Rusiya neft emalı zavodlarına davam edən zərbələri Trampın iddialarına sübut kimi qeyd edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Tramp ABŞ-da dizel qiymətlərinin artmasının əsas səbəbi kimi Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına hücumlarını göstərir, lakin ABŞ Xəzinədarı Skott Bessent, Energetika Naziri Kris Rayt və Razumkov Mərkəzinin direktoru Volodimir Omelçenko daxil olmaqla analitiklər əsas və ya bərabərhüquqlu səbəb kimi İrana qarşı ABŞ müharibəsini və qlobal yanacaq ehtiyatlarının azalmasını göstərir, Ukrayna hücumlarını isə yalnız defisiti artıran amil kimi qiymətləndirir. Əlavə fikir ayrılığı ondan ibarətdir ki, Tramp 28 sentyabrda Zelenskinin Rusiya neft emalı zavodlarına hücumların intensivliyini azaltmağa razılaşdığını bildirib, lakin Zelenski 22 sentyabrda qapalı danışıqlarda Kiyevdən belə hücumları tək tərəfli dayandırmağın tələb olunmadığını söyləyib və 25-26 sentyabrda Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrin davam etdiyi qeyd edilib.
Kontekst
Reuters-ə istinadən, ABŞ-da dizel yanacağının qiyməti il ərzində 40% artaraq galonu 6,53 dollara çatıb. Rusiya istehsalçılar üçün dizel ixracı qadağasını oktyabrın sonunadək uzadıb və əvvəllər benzin və aviasiya yanacağının ixracını da daxili bazar təzyiqi ilə əlaqədar məhdudlaşdırıb. 13 sentyabrda Tramp Zelenskini Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları dayandırmağa açıq şəkildə çağırıb; 22 sentyabrda Zelenski bildirib ki, qapalı danışıqlarda Kiyevdən neft emalı zavodlarına hücumları tək tərəfli dayandırmaq tələbi olmayıb; 28 sentyabrda isə Tramp Zelenskinin belə hücumların intensivliyini azaltmağa razılaşdığını söyləyib. Bu açıqlamalardan sonra Rusiya neft emalı zavodlarına hücumlar davam edib: 25 sentyabr gecəsi Perm və Novoşaxtinskdəki müəssisələrə, 26 sentyabrda Krasnodar diyarındakı İlski neft emalı zavoduna zərbələr endirilib. Xəzinədar Skott Bessent və Energetika Naziri Kris Rayt daxil olmaqla Tramp administrasiyasının digər rəsmiləri və analitiklər dizel defisitini İrana qarşı ABŞ müharibəsi və qlobal yanacaq ehtiyatlarının azalması da daxil olmaqla bir neçə səbəblə izah edir. İyulun əvvəlində Tramp Zelenski ilə görüşünün açıq hissəsində Rusiya neft emalı zavodlarına Ukrayna hücumlarını müharibəni bitirə biləcək eskalasiya kimi xarakterizə edib; 30 sentyabr açıqlamaları ilə eyni həftədə isə Tramp Vladimir Putinlə "möhtəşəm" söhbət etdiyini və Rusiya liderinin Ukraynadakı müharibəni dayandırmaq üçün razılaşma istədiyini iddia edib.