Zelenski və Tramp Nyu-Yorkda görüşdü: enerji atəşkəsi, Patriot və üçtərəfli sammit təklifləri

Bu niyə vacibdir

Bu görüş Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini bitirmək üçün ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi səylərin mərkəzində durur. Zelenski birbaşa üçtərəfli sammit təşkil etməsini xahiş edib və Çin liderinin prosesə cəlb olunması ideyasını irəli sürüb — bu, müharibənin diplomatik həlli üçün potensial yeni kanal açır. Eyni zamanda, qarşılıqlı enerji atəşkəsi təklifi və Patriot istehsalı lisenziyalarına “müsbət” mövqe müharibənin gedişinə təsir edə biləcək konkret addımlardır.

Nə baş verdi

Sentyabrın 22-də BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ABŞ Prezidenti Donald Trampla Nyu-Yorkda təxminən bir saatlıq görüş keçirib. ABŞ nümayəndə heyətinə Dövlət katibi Marko Rubio, Xəzinədarlıq katibi Skott Bessent, xüsusi nümayəndə Stiv Vitkoff və Jared Kuşner daxil olub; Ukrayna tərəfindən Prezident Administrasiyasının rəhbəri Kirilo Budanov, Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Rüstəm Umerov, Xarici işlər naziri Andriy Sibiha, “Xalqın xidmətçisi” fraksiyasının rəhbəri David Arakhamia və PA-nin müavini Pavlo Palisa iştirak edib.

Görüşdən sonra Zelenski onu “müsbət və məhsuldar” adlandırıb. Ukrayna tərəfi enerji obyektlarına qarşı qarşılıqlı hücumların dayandırılmasını təklif edib — əgər Rusiya Ukrayna enerji infrastrukturuna hücum etməsə, Ukrayna da Rusiyanın enerji obyektlarına, o cümlədən neftayırma zavodlarına zərbələrdən çəkinəcək. ABŞ bu təklifi Rusiya tərəfinə çatdıracaq. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov təklifi ümumi sülh hədəfinə istinadla rədd edib.

Zelenski həmçinin Trampa Çin lideri Si Cinpin prosesə cəlb etməyi məsləhət görüb — o, Sinin Putinə təsir etdiyini bildirib. Si Cinpin sentyabrın 23-25-də ABŞ-a ilk dövlət səfərinə gəlir. Zelenski deyib ki, Trump bu mesajı Siyə çatdırmağa razılıq verib.

Trump Patriot istehsalı lisenziyalarına “müsbət yanaşdığını” bildirib, lakin raket tədarükünə bağlayıcı cavab verilməyib — Zelenski “heç kim ‘yox’ demədi” deyib. ABŞ Dövlət Departamenti hava hücumundan müdafiə vasitələri və raketlərin satışı ilə bağlı bildiriş yayıb. Zelenski Ukraynada Patriot istehsalının təxminən bir-bir yarım il çəkə biləcəyini, RTX (Raytheon) ilə danışıqların müsbət istiqamətdə olduğunu söyləyib.

Zelenski istənilən vaxt Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli sammitinə hazır olduğunu bildirib və bunu Trampın təşkil edə biləcəyini deyib. O, hələlik Putinin üçtərəfli görüş istədiyinə dair əlamət görmədiyini, lakin texniki səviyyədə belə görüşlərin müzakirə olunduğunu söyləyib. Trump dekabrın 14-15-də Mayamidə keçiriləcək G20 sammiti çərçivəsində Putinlə görüşə hazır olduğunu deyib.

Görüşdə Starlink peyk rabitəsinin Rusiyadakı hədəflərə zərbələr üçün istifadəsi məsələsi də qaldırılıb — Trump Zelenskiyə bu barədə SpaceX rəhbəri Elon Muskla danışmağı məsləhət görüb.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri Zelenskinin görüşü “müsbət və məhsuldar” adlandırmasını ön plana çəkir və onun müəyyənləşdirdiyi üç istiqaməti — enerji atəşkəsi, dəniz/dənli taxıl atəşkəsi və üçtərəfli danışıq formatı — vurğulayır. Ukrayna mediası Zelenskinin təşəbbüslərini (Sinin cəlb edilməsi, Putinlə üçtərəfli görüş, qarşılıqlı enerji atəşkəsi) və onun digər Avropa ölkələrinə Rusiya hücumlarının “çox yüksək” riski barədə xəbərdarlıqlarını ətraflı işıqlandırır.

Trampın Patriot tədarükü ilə bağlı ehtiyatlı mövqeyi (“heç kim ‘yox’ demədi”, amma konkret cavab yoxdur) və Ukrayna dron zərbələrinin ABŞ-dakı dizel qiymətlərinə təsiri haqqında iddiası qeyd olunur, Razumkov Mərkəzindən enerji eksperti Volodimir Omelchenko və Amerika Araşdırmaları İnstitutunun rəhbəri Vladislav Faraponov kimi daxili analitiklərin bu bağlantıya qarşı çıxışları xüsusi vurğulanır. Starlink/Musk alt-mövzusu və Zelenskinin əvvəlki iddiası — Trampın onu Muskın Starlink mövqeyi barədə “aldadıcılıqda” ittiham etdiyi — diqqət mərkəzində saxlanılır. Ukrayna mətbuatı həmçinin Zelenskinin BMT-dəki “patient zero” retorikasını və atəşkəsə çağıran 50 ölkə və Aİ-nin birgə bəyanatını, ABŞ-ın bu bəyanata qoşulmadığını qeyd edir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Beynəlxalq xəbər agentlikləri və Qərb mediası əsasən ABŞ teleqraf xəttini əks etdirir: enerji hədəflərinə qarşı “məhdud silah atəşkəsi” (DE), “enerji atəşkəsi” və mümkün üçtərəfli sammit müzakirəsi (AR). Beynəlxalq çərçivə Trampın öz açıqlamalarına — iki variantlı sülh sazişi (“çox pis” və Ukraynanı “böyüklüyə” apara bilən), Putinin görüşə hazır olması iddiasına, dekabrda Mayamidə G20 çərçivəsində Putinlə görüşə hazırlığına — daha çox əsaslanır.

Almaniya və Yaxın Şərq mənbələri diplomatik teatrı (BMT Baş Assambleyası, Sinin səfəri, mümkün üçtərəfli) Starlink/Patriot detallarından daha çox ön plana çəkir. Trampın Ukrayna dron zərbələrinin Rusiyanın neftayırma qabiliyyətinə zərər verdiyi və müharibənin qışdan əvvəl bitirilməsi istəyi ilə bağlı şərhi vurğulanır, Zelenskinin qarşılıqlı atəşkəs şərti isə daha az diqqət alır.

Mənbələr nədə fərqlənir

Tramp deyib ki, Ukrayna dronlarının Rusiya neftayırma zavodlarına zərbələri ABŞ-da dizel qiymətlərinin artmasına səbəb olub; Zelenskiyə yaxın hesabatlar və Razumkov Mərkəzinin eksperti Volodimir Omelchenko bildirib ki, əsas amil İrana qarşı müharibədir, Ukrayna fəaliyyəti isə yalnız qismən təsir göstərib.

Tramp əvvəlcə Rusiya ilə enerji hədəflərinə toxunmamaq barədə razılaşmanın qüvvədə olduğunu iddia edib; Zelenski bunun təkzib edib — razılaşma növbəti gün Moskvanın Kiyevdə yanacaq stansiyalarına zərbəsi və Ukraynanın Rusiya neftayırma zavoduna cavab zərbəsi ilə dağıldığını deyib.

Patriot məsələsində Zelenski “heç kim ‘yox’ demədi”, lakin konkret öhdəlik olmadığını deyib; ABŞ Dövlət Departamenti hava hücumundan müdafiə vasitələri və raketlərin satışı ilə bağlı bildiriş yayıb, analitik Vladislav Faraponov isə birbaşa lisenziyanın özü ilə bağlı ictimai irəliləyiş əlaməti olmadığını söyləyib.

Kontekst

Bu, Trampın ikinci prezidentlik müddəti başlayandan bəri Tramp-Zelenski arasında doqquzuncu tam görüş olub. Görüşdən bir gün əvvəl Tramp “Qraham Qanunu” adlanan sanksiya alətini imzalayıb və lazım gələrsə onu tətbiq etməyə hazır olduğunu deyib. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov enerji atəşkəsi ideyasını ümumi sülh sazişi hədəfinə istinadla rədd edib. Si Cinpinin sentyabrın 23-25-də ABŞ-a səfəri on ildən artıq müddətdə ilk dövlət səfəridir.