Tramp və Putin arasında telefon danışığı: Tramp nikbin, kəşfiyyat şübhəlidir
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışığı zamanı onun müharibəni bitirmək istədiyini bildirib. Lakin ABŞ, Ukrayna və Avropa kəşfiyyat rəsmiləri Putinin niyyətlərinin ciddiliyinə şübhə edir. Arxa fonda Ukraynanın $27 milyardlıq büdcə kəsiri məsələsi və iki ölkənin qarşılıqlı uzaqmənzilli zərbələri gündəmdədir.
Əsas məqamlar
- 8 sentyabrda Tramp ilə Putin arasında təxminən bir saatlıq telefon danışığı baş tutub; Kremlin sözlərinə görə, söhbət "çox konstruktiv və səmimi" olub
- Tramp Putinin "sövdələşmə istədiyini" və bunun Zelenski üçün də yaxşı olacağını deyib, üçtərəfli görüşün "baş verə biləcəyini" bildirib
- ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio sentyabrın 9-da Ukrayna və Rusiya arasında danışıqları bərpa etmək üçün bir neçə həftə ərzində fəaliyyət planı hazırlana biləcəyini açıqlayıb
- Ukrayna Nyu-York Taymsa görə, müttəfiqlərinə cari il üçün əlavə 27 milyard dollar lazım olduğunu və büdcə kəsirinin gözləniləndən böyük olduğunu bildirib
- Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri Rusiyanın Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsində iki qaz kondensat emalı obyektinə zərbə endirib və bunu 2022-ci ildən bəri ən dərin zərbə adlandırıb; qubernator Dmitri Artyuxov yalnız dron qırıntılarından yanğın olduğunu, xəsarət alanın olmadığını deyib
- Sentyabrın 10-da Rusiya zərbələri nəticəsində Ukraynanın bir neçə regionunda ən azı 6 nəfər ölüb, onlarla adam xəsarət alıb; Kiyevdə yaşayış binasına dron düşüb, Mixaylivka, Kramatorsk və Sumıda da insan tələfatı qeydə alınıb
- Amerika Birləşmiş Ştatları nümayəndə heyətinin qaldığı müddətdə Ukraynadan Moskva, Sankt-Peterburq və Rusiyanın şimalına zərbə endirməmək xahiş edib
Bu niyə vacibdir
Trampın Putinin sövdələşmə istədiyinə dair bəyanatları liderlər səviyyəsində ikitərəfli və ya üçtərəfli görüş perspektivini açır. Eyni zamanda, ABŞ, Ukrayna və Avropa kəşfiyyat rəsmilərinin bu niyyətə şübhəsi göstərir ki, real diplomatik irəliləyiş üçün hələ çox şey aydın deyil. Ukraynanın $27 milyardlıq büdcə kəsiri Kiyevin müttəfiqləri ilə münasibətlərini çətinləşdirə və hərbi davamlılığa təsir göstərə bilər.
Nə baş verdi
Sentyabrın 8-də ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə təxminən bir saatlıq telefon danışığı aparıb. Kremlin söhbəti "çox konstruktiv və səmimi" adlandırıb, Putin isə guya Avropaya qarşı aqressiv planlarının olmadığını bildirib. Tramp sentyabrın 10-da Putinin "sövdələşmə bağlamaq istədiyini" deyib və üçtərəfli görüşün "baş verə biləcəyini" əlavə edib, lakin bunun əsas maneəsinin "bir-birindən nifrət edən iki adam" olduğunu vurğulayıb. Sentyabrın 9-da Dövlət Katibi Marko Rubio yaxın həftələrdə Ukrayna-Rusiya danışıqlarını bərpa etmək üçün fəaliyyət planı hazırlana biləcəyini söyləyib.
Bu diplomatik fəaliyyət arxa planında ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Jared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvaya səfər edib, sentyabrın 6-da isə ilk dəfə Kiyevə gələrək Zelenski ilə görüşüblər. Zelenski amerikalı nümayəndələrin danışıq prosesini "blokdan çıxarmaq" və bir neçə yeni ideya təqdim etmək məqsədi daşıdığını bildirib; danışıqların bir hissəsi qış dövrü üçün Ukrayna və Rusiyadan mümkün eskalasiyanın azaldılması addımlarına həsr olunub.
Eyni zamanda, Nyu-York Tayms Avropa rəsmilərinə istinadən yazıb ki, Zelenski Ukraynanın cari il üçün əlavə 27 milyard dollar büdcə kəsiri ilə üzləşdiyini və bunun gözləniləndən böyük olduğunu müttəfiqlərinə bildirib. Avropa rəsmiləri vəsaitlərin səmərəli xərclənib-xərclənmədiyini və ehtiyacların şişirdilmədiyini sorğulayıb.
Sentyabrın 10-da Ukraynanın Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri Rusiyanın Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsində iki qaz kondensat emalı obyektinə zərbə endirib və bunu 2022-ci ildən bəri ən dərin zərbə adlandırıb. Dairənin qubernatoru Dmitri Artyuxov hadisə yerinin Novıy Urengoy ərazisi olduğunu, itkilərin dron qırıntılarından yanğınla məhdudlaşdığını və ölən və ya yaralananın olmadığını deyib. Ukrayna şirkəti Fire Point iddia edib ki, dron 3,300 km-dən çox məsafə qət edib. Moskva hadisəni şərh etməyib.
Həmin gün Rusiya zərbələri Ukraynanın bir neçə regionunu hədəf alıb: Kiyevdə yaşayış binasına dron düşüb, bir qadın ölüb, üç nəfər (o cümlədən uşaqlar) xəsarət alıb; Mixaylivkada ən azı 2 nəfər ölüb, 12 nəfər xəsarət alıb; Kramatorskda ən azı 9 nəfər xəsarət alıb; Sumıda 3 nəfər ölüb, 14 nəfər yaralanıb.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Yeganə qatar mənbəli ərəb dilindəki material hekayəni bir-biri ilə bağlı üç ox kimi təqdim edir: Trampın Putinlə iddia edilən siyasi yaxınlığı, Ukraynanın Rusiya dərinliklərinə dron zərbəsi və Rusiyanın Ukrayna şəhərlərinə davam edən hücumları. Avropa rəsmilərinin Putinin niyyətlərinə şübhələri və Ukraynanın 27 milyard dollarlıq büdcə kəsiri eyni materialda redaksiya ağırlığı verilmədən yer alır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Tramp Putinin müharibəni bitirmək istədiyini, ABŞ, Ukrayna və Avropa kəşfiyyat rəsmiləri isə onun niyyətinin ciddiliyinə şübhə etdiyini bildirir. Bundan əlavə, Ukraynanın Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri Yamaloda iki qaz kondensat emalı obyektinin vurulduğunu açıqlayıb; Rusiyanın Yamalo-Nenets qubernatoru Dmitri Artyuxov isə zərbənin Novıy Urengoy ərazisində dron qırıntılarından yanğına səbəb olduğunu və insan tələfatının olmadığını deyib; Moskva isə ümumiyyətlə şərh verməyib. Ukrayna şirkəti Fire Point-in dronun 3,300 km-dən çox uçduğu iddiası da mübahisəlidir.
Kontekst
Moskva, Vaşinqton və Kiyev əvvəlki üçtərəfli danışıqları, o cümlədən sonuncusu fevralda Cenevrədə olmaqla, aparıblar. CIA direktoru Con Ratkliфф avqustun sonunda Rusiya kəşfiyyat rəsmiləri ilə Moskvada görüşüb. Ukrayna ayın əvvəlində Rusiya hava məkanını təhlükəsiz etmək üçün uzaqmənzilli zərbələri gücləndirəcəyini xəbərdar edib. Novıy Urengoy Şimal Qütbünün cənubunda yerləşir və əhalisi təxminən 100,000 nəfərdir.