AB müdafiə nazirləri EUMAM-ın mandatını iki il uzadıb, hava hücumundan müdafiə raketləri ilə bağlı razılıq alınmayıb
28 sentyabr Brüsseldə keçirilən AB Xarici İşlər Şurasının müdafiə nazirləri formatında görüşündə ölkələr Ukrayna üçün EUMAM təlim missiyasının mandatını iki il uzatmağa razılıq verib. Niderland, Almaniya, İrlandiya, Danimarka və Lüksemburq Ukraynadakı iki hərbi təlim mərkəzinin modernləşdirilməsini maliyyələşdirəcək; Niderland bu məqsədə 10 milyon avro ayırır. Eyni zamanda, əlavə hava hücumundan müdafiə raketlərinin tədarükü barədə razılıq əldə olunmayıb və Rusiyanın hibrid hücumlarına qarşı birgə cavab üçün "fövqəladə protokol" təklifi müzakirəyə çıxarılıb.
Əsas məqamlar
- 28 sentyabr 2026-cı ildə AB-nin ali nümayəndəsi Kaya Kallasın sədrliyi ilə Brüsseldə müdafiə nazirlərinin görüşü keçirilib
- AB üzv dövlətləri EUMAM Ukrayna təlim missiyasının mandatını iki il uzadıb
- Niderland, Almaniya, İrlandiya, Danimarka və Lüksemburq Ukraynadakı iki təlim mərkəzinin modernləşdirilməsini maliyyələşdirəcək
- Niderland bu məqsədə 10 milyon avro ayırır
- Nazirlər Ukraynaya əlavə hava hücumundan müdafiə raketlərinin verilməsi barədə razılığa gələ bilməyib
- Kallas silahlı aqressiya həddindən aşağı hibrid hücumlara qarşı birgə cavab üçün "fövqəladə protokol" təklifini açıqlayıb
Bu niyə vacibdir
EUMAM mandatının iki il uzadılması Ukrayna hərbçilərinin əsas təlim kanalının 2028-ci ilə qədər davam etməsini təmin edir və daha geniş strateji icmalın ilk addımı kimi qiymətləndirilir. Niderland, Almaniya, İrlandiya, Danimarka və Lüksemburqun töhfələri təlim infrastrukturunu faktiki olaraq Ukrayna ərazisinə köçürməyə imkan verir. Eyni zamanda, əlavə hava hücumundan müdafiə raketləri ilə bağlı razılığın olmaması, 90 milyard avroluq kredit çərçivəsində artıq təsdiqlənmiş 28,3 milyard avroluq tədarük planına baxmayaraq, dərhal hərbi dəstəyə dair AB konsensusunun məhdudiyyətlərini üzə çıxarır. NATO-nun 4-cü maddəsinə bənzədilən "fövqəladə protokol" təklibi isə AB-yə silahlı aqressiya həddindən aşağı diversiya, kibercinayət və yanğın kimi hibrid əməliyyatlara qarşı öz cavab mexanizmini verə bilər.
Nə baş verdi
28 sentyabr 2026-cı ildə Brüsseldə AB-nin ali nümayəndəsi Kaya Kallasın sədrliyi ilə Xarici İşlər Şurasının müdafiə nazirləri formatında iclas keçirilib. Ukrayna müdafiə naziri Yevhen Xmara videokonfrans vasitəsilə qoşularaq ölkəsinin prioritet tələblərini təqdim edib. İclasda EUMAM Ukrayna təlim missiyasının mandatı iki il uzadılıb, bu missiya strateji icmalın ilk addımı kimi qiymətləndirilib. Niderland, Almaniya, İrlandiya, Danimarka və Lüksemburq Ukraynadakı iki təlim mərkəzinin modernləşdirilməsini maliyyələşdirəcək; Niderland bu məqsədə 10 milyon avro ayırıb. Nazirlər eyni zamanda Ukraynaya əlavə hava hücumundan müdafiə raketlərinin verilməsi barədə razılığa gələ bilməyib və bu, kəskin çatışmazlıq kimi qeyd olunub. Kallas həmçinin silahlı aqressiya həddindən aşağı hibrid hücumlara qarşı birgə cavab üçün "fövqəladə protokol" təklifini açıqlayıb. Bu ideya 16 sentyabrda Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen tərəfindən İttifaqın "öz 4-cü maddəsi" kimi təqdim edilmişdi. AB-nin 90 milyard avroluq kredit çərçivəsində artıq 28,3 milyard avroluq müdafiə tədarükü planı, o cümlədən gələcək ABŞ istehsalı həcmlərindən Patriot raketlərinin alınması təsdiqlənib.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında AB Müdafiə Nazirləri Şurasının görüş tarixi ilə bağlı fikir ayrılığı mövcuddur: bir mənbə görüşü 18 sentyabra, digərləri isə 28 sentyabra aid edir. EUMAM mandatının uzanması elanının tarixi də bir mənbədə 18 sentyabr, əksər mənbələrdə isə 28 sentyabr göstərilir. Digər faktlar, o cümlədən Niderlandın 10 milyon avroluq ayırması və beş ölkənin təlim mərkəzlərini maliyyələşdirməsi bütün mənbələrdə eyni şəkildə təsdiqlənir.
Kontekst
EUMAM missiyası 2022-ci ilin noyabrında yaradılıb və onun mandatı əvvəlki dəfə 2024-cü ilin noyabrında 15 noyabr 2026-cı ilədək uzadılıb; missiya çərçivəsində 24 üzv ölkə tərəfindən təxminən 97 min ukraynalı hərbçi hazırlanıb. Avropa Komissiyasının sədri "fövqəladə protokol" ideyasını 16 sentyabrda illik İttifaqın Vəziyyəti çıxışında NATO-nun 4-cü maddəsinə bənzər bir mexanizm kimi təqdim edib. 25 sentyabrda AB üzv dövlətləri Avropa Sülh Fondundan Ukraynaya 6,6 milyard avro ayrılmasının şərtlərini razılaşdırıblar; bunun 900 milyon avrosu EUMAM-a, 1 milyard avrosu isə ümumi Ukrayna dəstəyinə yönəldiləcək. Strateji icmal qərbdə artıq üç təlim mərkəzinin mövcud olduğunu, lakin lazımi infrastruktur və ixtisaslı təlimçi çatışmazlığı üzündən tam gücü ilə işləmədiyini qeyd edib; təlimin Ukraynaya köçürülməsi atəşkəs və ya başqa formada barışıq şərtini özündə ehtiva edir. Avqust ayında Prezident Zelenski Ukraynanın 2026-cı il üçün müdafiə büdcəsi kəsirini 27 milyard avro olaraq qiymətləndirib; 18 sentyabrda Ukrayna dron və raket alınması üçün AB-dən 3,3 milyard avro alıb.