Valdai Klubunda Putin Ukraynanın neytral statusunu və nüvə mövqeyini müdafiə edib
Oktyabrın 1-də Valdai Diskussiya Klubunun plenar sessiyasında Vladimir Putin Ukrayna müharibəsi, nüvə qorxutması, Ukraynanın iddia edilən neytral statusu, Qərb silah tədarükü, ABŞ-ın sülh təklifləri və gələcək beynəlxalq qaydalar haqqında geniş bəyanatlar verib. O, Trampın sülh təkliflərini Rusiya üçün "çətin" qərarlar kimi qiymətləndirib, lakin istənilən razılaşmanı Donbasın tam işğalı və Ukraynanın neytral statusu kimi şərtlərlə bağlayıb. Avropa Komissiyası onun nüvə ritorikasını "məsuliyyətsiz" adlandıraraq pisləyib.
Əsas məqamlar
- Putin oktyabrın 1-də 23-cü Valdai sessiyasında (28 sentyabr – 1 oktyabr, 120 iştirakçı, 40 ölkə) çıxış edib.
- O, Ukraynanın neytral dövlət olmalı olduğunu bildirib və buna dəlalət kimi 1990-cı il Dövlət Suverenliyi Bəyannaməsini göstərib; 1991-ci il Müstəqillik Bəyannaməsində isə belə müddəa olmayıb.
- Putin nüvə silahlarını səhnədə divardan asılmış tüfəngə bərabər tutub və Rusiya və ya Kalininqrada birbaşa hücum olarsa, "bütün mövcud silahların" istifadəsi məsələsinin qaçılmaz olacağını deyib.
- Trampın sülh təkliflərini Rusiya üçün "çətin" qərarlar adlandırıb, lakin razılaşmanı Donbasın tam işğalı və Ukraynanın neytral statusu ilə şərtləndirib.
- Gəmilərə zərbələrin dayandırılması müqabilində Rusiya neft emalı obyektlərinə hücumların dayandırılması təklifini "mənasız" adlandırıb və təkrar sualda "Xeyr" cavabını verib.
- Avropa Komissiyası Putinin nüvə ritorikasını "məsuliyyətsiz" adlandıraraq pisləyib; Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev nüvə riskini əsas gətirərək Aİ-ni Rusiya ilə dialoqa çağırıb.
- Putin Ukraynanın neft emalı obyektlərinə hücumlarının Rusiyanın təxminən 1% ÜDM itkisinə səbəb olduğunu etiraf edib; Ukrayna Baş Qərargahına görə, Rusiya neft emalı gücünün 45%-dən çoxu sıradan çıxarılıb.
Bu niyə vacibdir
Putin yüksək səviyyəli beynəlxalq forumu ABŞ-ın sülh prosesinə açıqlıq siqnalı vermək üçün istifadə edib, eyni zamanda istənilən razılaşmanı Ukrayna və onun Qərb tərəfdaşları üçün qəbul edilməz sayılan şərtlərlə bağlayıb. O, Kalininqradla və Ukraynaya Qərb silah tədarükləri ilə əlaqələndirilmiş açıq nüvə təhdidləri səsləndirib ki, bu da Avropa Komissiyasının rəsmi etirazına səbəb olub. Nəhayət, Putin Rusiyanı gələcək dünya qaydalarında yer axtaran, müharibədən əvvəlki "normallığa" qayıtmağı planlaşdırmayan güc kimi təqdim edib, ikitərəfli müharibədən kənara çıxan uzunmüddətli geosiyasi qarşıdurma siqnalı verib.
Nə baş verdi
Oktyabrın 1-də Valdai Diskussiya Klubunun plenar sessiyasında çıxış edən Vladimir Putin bir sıra mövzularda bəyanatlar verib. O, 1990-cı il Ukrayna SSR Dövlət Suverenliyi Bəyannaməsinə istinad edərək Ukraynanın neytral dövlət olmalı olduğunu və 2019-cu ilin fevralında Konstitusiyaya əlavə edilmiş "avroatlantik kursunun geriyə dönməzliyi" müddəasının münaqişənin səbəblərindən biri olduğunu bildirib. Putin nüvə silahlarını səhnədə divardan asılmış və pyesin sonunda mütləq atəş açmalı olan tüfəngə bənzədib; Rusiya və ya Kalininqrada birbaşa hücum olarsa, "bütün mövcud silahların" istifadəsi məsələsinin qaçılmaz olacağını deyib. Tramp administrasiyasının sülh təkliflərini Rusiya üçün "çətin" qərarlar kimi xarakterizə edib, eyni zamanda razılaşmanı Donbasın tam işğalı və Ukraynanın neytral statusu kimi şərtlərlə bağlayıb. Gəmi və neft emalı obyektlərinə zərbələrin qarşılıqlı dayandırılması təklifini "mənasız" adlandırıb, təkrarlanan sualda "Xeyr" cavabını verib. Rusiyanın Ukraynanın neft emalı obyektlərinə hücumlar səbəbindən təxminən 1% ÜDM itirdiyini etiraf edib. O, həmçinin Rusiyanın Ukraynanın əlində qalan Donetsk vilayətinin təxminən 11%-ni Ukraynanın proqnozlaşdırdığı 1,5 ildən və Avropanın proqnozlaşdırdığı 2 ildən əvvəl tutacağını iddia edib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Daxil olan ukraynalı dil xəbərləri Putinin çıxışının nüvə ritorikası tərəfinə (tüfəng nümunəsi, Kalininqradla bağlı "bütün mövcud silahlar" ifadəsi) və Avropa Komissiyasının bu ritorikanı pisləməsinə üstünlük verir. Ukrayna mənbələri Putinin Trampın sülh prosesinə açıqlıq bəyanatları ilə onun neytral status və tam Donbas kimi əvvəlcədən şərtləri arasındakı uçurumu vurğulayır və Zelenskinin sentyabrın 23-də açıqladığı Rusiya neft emalı gücünün 45%-nin sıradan çıxarılması rəqəmini Putinin 1%-lik ÜDM itkisi iddiasına qarşı tərəzi kimi təqdim edir. Həmçinin ukraynalı ekspert Viktor Şlinçaqın şərhi sitat gətirilir ki, Kremlin ambisiyaları fərdi ukrayna ərazilərindən xeyli kənara çıxır və yeni dünya qaydalarını hədəfləyir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Dəstdəki yeganə qeyri-ukraynalı mənbə — ingilisdilli Azərbaycan agentliyi APA — Putinin Trampın sülh təkliflərini Rusiya üçün "çətin qərarlar" kimi xarakterizə etməsinə aparıcı mövqe verir, çıxışı ilk növbədə ABŞ-Rusiya danışıqları konteksində çərçivələyir, nüvə ritorikası və ərazi şərtləri aspektlərini ikinci plana keçirir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Putin Tramp-era ABŞ sülh təkliflərinin Rusiya üçün "çətin" qərarlar ehtiva etdiyini və Kreml bunu "düzgün istiqamətdə hərəkət" kimi gördüyünü bildirib, lakin ayrıca xəbərlər onun çıxışını Zelenskinin sentyabrın 24-də artıq gündəmdən çıxdığını söylədiyi şərtləri — Donbasın tam işğalı və Ukraynanın neytral statusu — irəli sürmək kimi təqdim edir. Energetika/gəmi zərbələri məsələsində Putin qarşılıqlı dayandırma təklifini "mənasız" adlandırıb və təkrarlanan sualda "Xeyr" cavabını verib, lakin ayrıca xəbərlərə görə ABŞ, Ukrayna və Rusiya nümayəndələri oktyabrda Əbu-Dabidə, xüsusilə energetika infrastrukturuna qarşılıqlı zərbələrin dayandırılmasını müzakirə etmək üçün görüşə bilər. Nüvə ritorikası ilə bağlı Putin "heç kəsə hücum etmək niyyətində deyilik" deyib, eyni zamanda Rusiya və ya Kalininqrada birbaşa hücum olarsa, "bütün mövcud silahların" istifadəsi məsələsinin qaçılmaz olacağını xəbər verib — Avropa Komissiyası bu bəyanatları "məsuliyyətsiz nüvə ritorikası" adlandıraraq rəsmi şəkildə pisləyib.
Kontekst
23-cü Valdai sessiyası 28 sentyabr – 1 oktyabr tarixlərində 40 ölkədən 120 iştirakçı ilə keçirilib. Putinin çıxışı ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi şuttle diplomatiyası dövründə baş tutub: Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Putinlə görüşüb, növbəti gün Kiyevə gediblər; sentyabrın 12-də Kuşner sülh çərçivəsinin əksər şərtlərinin razılaşdırıldığını, ərazi məsələlərinin isə açıq qaldığını söyləyib. Sentyabrın 24-də Zelenski danışıqlar prosesinin artıq "Ukraynanın neytral statusu" və Ankaridaj formatlı "3+2" razılaşmalarından kənara keçdiyini bildirib. Ukraynanın Konstitusiyasına "avroatlantik kursun geriyə dönməzliyi" müddəası Rusiyanın Krımı və Donbasın bir hissəsini işğal etməsindən beş il sonra, 2019-cu ilin fevralında əlavə edilib. 1990-cı il 16 iyul tarixli Ukrayna SSR Dövlət Suverenliyi Bəyannaməsi daimi neytral status niyyətini elan edib; 1991-ci il Müstəqillik Bəyannaməsində isə belə bir müddəa olmayıb.