Estoniya Rusiya xüsusi xidmətlərinin sifariş etdiyi diversiya aktını rəsmi şəkildə təsbit edib
Estoniya Təhlükəsizlik Polisi avqustun 14–15-də Tallinndə Ukraynanı THeMIS pilotsuz yerüstü vasitələri ilə təmin edən Milrem Robotics şirkətinin binasında baş vermiş yanğının Rusiya xüsusi xidmətlərinin sifarişi ilə törədilmiş diversiya olduğunu açıqlayıb. Üç latviyalı şübhəli Latviyada saxlanılıb, Estoniyaya təhvil verilib və sentyabrın 29-da Rusiyanın səlahiyyətli nümayəndəsi XİN-ə çağırılıb. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov ittihamları əsassız adlandırıb.
Əsas məqamlar
- Avqustun 14–15-də Tallinnin Lasnamye rayonunda Milrem Robotics binasında yanğın baş verib.
- Estoniya Təhlükəsizlik Polisi yanğının Rusiya Federasiyasının xüsusi xidmətlərinin sifarişi ilə törədilmiş qəsdən hazırlanmış diversiya olduğunu müəyyən edib.
- Üç latviyalı şübhəli avqustun 17–18-də Latviyada saxlanılıb, sentyabrın 17–18-də Estoniyaya təhvil verilib və artıq təhlükə yaratmır.
- Sentyabrın 29-da Estoniya Xarici İşlər Nazirliyi Rusiyanın səlahiyyətli nümayəndəsi Lenar Salimullini XİN-ə çağırıb.
- Milrem Robotics Ukraynaya THeMIS pilotsuz yerüstü döyüş maşınları tədarük edir; şirkət yanğının tədarük zəncirlərinə təsir etmədiyini bildirib.
- Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Estoniyanın ittihamlarını əsassız və reallıqla üst-üstə düşməyən açıqlamalar adlandıraraq rədd edib.
- Estoniya Təhlükəsizlik Polisinin rəhbəri Margo Palloson Ukraynanı dəstəkləyən təşkilatlar və müdafiə sənayesi müəssisələri üçün fiziki və kibertəhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsini tövsiyə edib.
Bu niyə vacibdir
Hadisə Rusiya dövlətinin sifarişi ilə NATO və Aİ üzvü olan Estoniya ərazisində törədilmiş diversiyanın rəsmi şəkildə təsbit edilməsi deməkdir və 2022-ci ilin fevralından bəri Qərb kəşfiyyatının təxminən 200 insidenti əhatə etdiyini bildirdiyi Avropa miqyaslı Rusiya diversiya kampaniyasının miqyasını genişləndirir. Hədəfdə olan Milrem Robotics Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə THeMIS pilotsuz yerüstü vasitələri tədarük edir, yəni hücum Ukraynanın müdafiə tədarük zəncirinin bir hissəsinə yönəlib. Estoniyanın cavabı — Rusiyanın səlahiyyətli nümayəndəsinin XİN-ə çağırılması və Ukraynaya 0,25% ÜDM dəstəyinin davam etdirilməsi — hadisəni Rusiyanın müttəfiqləri qorxutmaq və Ukraynaya qərb yardımını azaltmaq cəhdi kimi qiymətləndirir. Kremlin Estoniyanın tapıntılarını rədd etməsi isə bu hesabatlılığa görə Estoniya ilə Rusiya arasında diplomatik qarşıdurma yaradır.
Nə baş verdi
Avqustun 14–15-də Tallinnin Lasnamye rayonunda, Betoni küçəsində yerləşən Milrem Robotics şirkətinin binasında yanğın baş verib. Estoniya Təhlükəsizlik Polisi (Kapo) araşdırmadan sonra yanğının Rusiya Federasiyasının xüsusi xidmətlərinin sifarişi ilə qəsdən hazırlanmış diversiya aktı olduğunu açıqlayıb. Üç latviyalı şübhəli avqustun 17–18-də Latviyada saxlanılıb, sentyabrın 17–18-də Estoniyaya təhvil verilib və istintaqın gedişində artıq təhlükə yaratmadıqları bildirilib. Latviyada şübhəlilərin ünvanlarında axtarışlar zamanı böyük həcmdə məlumat daşıyıcıları və yanğın törətmək üçün istifadə oluna biləcək əşyalar aşkarlanıb. Sentyabrın 29-da Estoniya Xarici İşlər Nazirliyi Rusiyanın müvəqqəti səlahiyyətli nümayəndəsi Lenar Salimullini XİN-ə çağırıb. Estoniyanın baş naziri Krişten Mixal və xarici işlər naziri Marqus Tsaxkna Rusiyanı ittiham edən açıqlamalar verib; Təhlükəsizlik Polisinin rəhbəri Margo Palloson Rusiya təxribatları ilə bağlı təhdidin davam etdiyini və Ukraynanı dəstəkləyən təşkilatlar və müdafiə sənayesi şirkətləri üçün fiziki və kibertəhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsini tövsiyə edib. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Estoniyanın ittihamlarını əsassız adlandıraraq rədd edib. Cinayət işi davam edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Estoniyanın ittihamlarına Rusiyanın cavabı barədə fərqlidir: bəzi hesabatlar sentyabrın 29-da Kremlin hələ şərh vermədiyini bildirir, digərləri isə Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun Estoniyanın iddialarını əsassız və reallıqla üst-üstə düşməyən açıqlamalar adlandıraraq açıq şəkildə rədd etdiyini qeyd edir. Digər fərq şübhəlilərin saxlanılma yeri ilə bağlıdır: bir sıra mənbələrə görə, üçü də Latviyada saxlanılıb və Estoniyaya təhvil verilib; başqa hesabatlarda isə yalnız ikisinin Latviyada saxlanıldığı, üçüncüsünün isə başqa yerdə tutulduğu bildirilir.
Kontekst
Milrem Robotics THeMIS pilotsuz yerüstü döyüş maşınları istehsal edir və onları Aİ ölkələri ilə əməkdaşlıq şəraitində Ukraynaya tədarük edir; iyun ayında şirkət Niderlandda Niderland hökumətinin maliyyələşdirdiyi, Ukrayna ordusu üçün əlavə 100 THeMIS istehsal edən xətti açıb. Qərb kəşfiyyat mənbələri Rusiyanın Avropa silah zavodlarına qarşı yeni hücum dalğasına başladığını və bu məqsədlə yerli cinayət qruplaşmalarının üzvlərini cəlb etdiyini bildirib; 2025-ci ildə Almaniyanın Leypsiq/Halle hava limanında pilotsuz təyyarə hadisəsi, Bolqarıstanda müdafiə anbarında yanğın, Romada sursat zavodunda partlayış, Slovakiyanın Preşov şəhərində Ukrayna dron istehsalçısına qarşı diversiya cəhdi və Polşada iki şübhəli yanğın da daxil olmaqla oxşar hadisələr qeydə alınıb. Estoniyanın müdafiə naziri Martin Herem Rusiyanın təhdidlərinə və diversiya əməliyyatlarına baxmayaraq, Estoniyanın Ukraynanı dəstəkləmək üçün ÜDM-in 0,25%-ni ayırmağa davam edəcəyini açıqlayıb. Şübhəlilər Latviyada avqustun 17–18-də saxlanılıb və sentyabrın 17–18-də Estoniyaya təhvil verilib; Latviyadakı axtarışlarda böyük həcmdə məlumat daşıyıcıları və yanğın törətmək üçün istifadə oluna biləcək əşyalar aşkarlanıb.