İsveçrə seçiciləri “əbədi və silahlı” neytrallığa dəstək vermədi
27 sentyabr 2026-cı ildə keçirilmiş referendumda İsveçrə seçiciləri sağçı İsveçrə Xalq Partiyasının (SVP) təşəbbüsü ilə Konstitusiyada daha sərt, “əbədi və silahlı” neytrallıq prinsipini möhkəmləndirmək təklifini rədd edib. Təxminən 70% səs “əleyhinə” verilib. Bu, hökumətin Rusiya sanksiyalarına qoşulmaq da daxil olmaqla neytrallıq prinsipini çevik şəkildə tətbiq etmək imkanını qoruyur.
Əsas məqamlar
- 27 sentyabr 2026-cı ildə İsveçrədə referendum keçirilib.
- SRF-in exit-poll və Neue Zürcher Zeitung-un rəsmi yekun nəticəsinə görə, təxminən 70,15% seçici təşəbbüsün əleyhinə, 29,85% lehinə səs verib; ilkin nəticələrdə isə “əleyhinə” payı təxminən 69% göstərilirdi.
- Təşəbbüsü sağpopulist İsveçrə Xalq Partiyası (SVP) irəli sürmüşdü; keçmiş SVP lideri və milyarder Kristof Bloxer kampaniyaya təxminən 2 milyon İsveçrə frankı (təxminən 2,4 milyon ABŞ dolları) xərcləyib.
- İsveçrə hökuməti, parlamenti və SVP-dən başqa bütün əsas partiyalar təşəbbüsə qarşı çıxıb.
- Təşəbbüs İsveçrənin NATO kimi hərbi ittifaqlara üzv olmasını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının təsdiq etmədiyi sanksiyaların tətbiqini qadağan edəcəkdi.
- Rədd edilmə hökumətin Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmaq da daxil neytrallıq prinsipini çevik şəkildə tətbiq etmək imkanını qoruyub; Moskva isə seçiciləri “lehinə” səs verməyə çağırırdı.
Bu niyə vacibdir
Bu nəticə İsveçrənin Rusiyanın Ukraynaya tam miqyaslı təcavüzündən sonra Aİ sanksiyalarına qoşulmaq praktikasını davam etdirmək imkanını qoruyur. Təşəbbüsün məğlubiyyəti SVP və onun əsas maliyyəçisi Kristof Bloxer üçün ağır zərbədir; Moskva isə açıq şəkildə təşəbbüsü dəstəkləyirdi və onun rədd edilməsi həmin çağırışın da rədd edilməsi deməkdir. Səsvermə Konstitusiyada neytrallığın “əbədi və silahlı” formada möhkəmləndirilməsi əvəzinə, hökumətin beynəlxalq vəziyyətə uyğun çevik qərar qəbul etməsinə əsaslanan mövcud modelin saxlandığını göstərir.
Nə baş verdi
27 sentyabr 2026-cı ildə İsveçrədə referendum keçirilib. Səsverməyə SVP-nin təşəbbüsü — Konstitusiyada “əbədi və silahlı” neytrallıq prinsipinin möhkəmləndirilməsi təklifi çıxarılmışdı. Təşəbbüs qəbul olunsaydı, İsveçrə hərbi ittifaqlara, o cümlədən NATO-ya üzv ola və ya onlarla əməkdaşlıq edə, həmçinin BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən təsdiqlənməmiş sanksiyalar tətbiq edə bilməzdi. SRF-in exit-poll və Neue Zürcher Zeitung-un rəsmi yekun nəticəsinə görə, seçicilərin təxminən 70,15%-i təşəbbüsün əleyhinə, 29,85%-i lehinə səs verib; ilkin hesabatlarda isə “əleyhinə” payı təxminən 69% göstərilirdi. Heç bir kanton təşəbbüsü dəstəkləməyib. Təşəbbüsün əsas sponsoru keçmiş SVP lideri və milyarder Kristof Bloxer olub və kampaniyaya təxminən 2 milyon İsveçrə frankı (təxminən 2,4 milyon dollar) xərcləyib. İsveçrə hökuməti, parlamenti və SVP-dən başqa bütün əsas partiyalar təşəbbüsə qarşı çıxıb, Moskva isə seçiciləri “lehinə” səs verməyə çağırıb. Nəticə hökumətin Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmaq da daxil olmaqla neytrallıq prinsipini çevik şəkildə tətbiq etmək səlahiyyətini qoruyub.
Mənbələr nədə fərqlənir
“Əleyhinə” səs verənlərin payı mənbələr arasında bir qədər fərqlənir: ilkin nəticələrdə bu pay təxminən 69% göstərilirdi, SRF-in exit-poll və Neue Zürcher Zeitung-un rəsmi yekun nəticəsi isə 70,15% göstərir. Bundan əlavə, bir neçə məqalə başlıqda İsveçrənin “Aİ sanksiyalarına qoşulmaq hüququnu qoruması”na diqqət yetirir, digərləri isə nəticəni “Rusiya əleyhinə sanksiyalardan imtina edilməsi tələbinin rədd edilməsi” kimi çərçivələyir — əsas nəticə eyni olsa da, vurğu fərqlidir.
Kontekst
İsveçrənin neytrallığı 1848-ci ildən Konstitusiyada təsis edilib, daimi silahlı neytrallığı isə Napoleon müharibələrindən sonra 1815-ci ildə beynəlxalq səviyyədə tanınıb. Rusiyanın Ukraynaya tam miqyaslı təcavüzündən sonra İsveçrə əsasən Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyalarına qoşulub: 2022-ci ilin martında Bern təxminən 5,75 milyard İsveçrə frankı məbləğində Rusiya aktivlərini dondurub, avqust ayında isə sanksiyalar siyahısına 9 şəxs və 45 şirkət əlavə olunub. 19 sentyabrda İsveçrə yeni təhlükəsizlik strategiyası qəbul edib. 2025-ci ildə bu, SVP-nin təşəbbüsü ilə keçirilən ikinci uğursuz referendumdur: iyun ayında seçicilər əhalinin 10 milyonla məhdudlaşdırılması təklifini də rədd edib.