İsveçrədə referendum: sərt neytrallıq təşəbbüsü rədd edildi
İsveçrə vətəndaşları sentyabrın 27-də Konstitusiyada 'əbədi və silahlı' neytrallığın daha sərt şəkildə təsbit edilməsini nəzərdə tutan təşəbbüsü rədd ediblər. Rəsmi nəticələrə görə, təşəbbüsə 70,15% əleyhinə, 29,85% lehinə səs verilib; heç bir kantonda dəstək qazanılmayıb. Hökumət bunun neytral statusdan imtina demək olmadığını, İsveçrənin Rusiya əleyhinə sanksiyalara qoşulmaq da daxil olmaqla neytrallıq prinsipini çevik şəkildə tətbiq etmək imkanını qoruyub saxladığını bildirib.
Əsas məqamlar
- Sentyabrın 27-də İsveçrədə neytrallığın sərtləşdirilməsi ilə bağlı referendum keçirilib.
- Rəsmi nəticələrə görə, təşəbbüsə 70,15% əleyhinə, 29,85% lehinə səs verilib.
- Heç bir kanton təşəbbüsü dəstəkləməyib.
- Təşəbbüsü sağçı İsveçrə Xalq Partiyası (SVP) irəli sürmüşdü; hökumət, parlament və SVP-dən başqa əsas partiyalar ona qarşı çıxırdı.
- Təşəbbüs İsveçrənin 2022-ci ilin fevralında Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmasına reaksiyası idi.
- Moskva şvveçrəliləri təşəbbüs lehinə səs verməyə çağırıb.
- Nəticə İsveçrə hökumətinin Rusiya əleyhinə sanksiyaları dəstəkləmək də daxil olmaqla neytrallığı çevik tətbiq etmək imkanını qoruyur.
Bu niyə vacibdir
İsveçrənin mövcud çevik neytrallıq modeli — Konstitusiyada sərt şəkildə təsbit edilməsin yox, hökumətin beynəlxalq vəziyyətdən asılı olaraq neytrallığı necə tətbiq edəcəyini müəyyən etməsi — əsas siyasi konsensus olaraq qalır; SVP istisna olmaqla, bütün əsas partiyalar təşəbbüsə qarşı çıxırdı. Nəticə İsveçrənin Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmaqda davam etməsinə, yəni Qərbin Moskva üzərində təzyiqinin mühüm elementinə şərait yaradır. Təşəbbüsün əsas dəstəkçilərindən birinin ailəsinə məxsus şirkətlərin müharibədən sonra Rusiyada fəaliyyətini davam etdirməsi fonunda, Moskvanın açıq dəstəyinə baxmayaraq, təşəbbüsün rədd edilməsi diqqətçəkicidir. Səsvermə İsveçrənin neytral statusdan imtina etmədiyini, lakin konstitusional səviyyədə məhdudiyyətsiz qalmağa üstünlük verdiyini göstərir.
Nə baş verdi
Sentyabrın 27-də İsveçrədə Konstitusiyada 'əbədi və silahlı' neytrallığın təsbit edilməsini nəzərdə tutan referendum təşəbbüsü üzrə səsvermə keçirilib. Federal Şuranın açıqladığı rəsmi nəticələrə görə, seçicilərin 70,15%-i təşəbbüsə qarşı, 29,85%-i lehinə səs verib; 26 kantondan heç biri təşəbbüsü dəstəkləməyib. Təşəbbüsü sağçı İsveçrə Xalq Partiyası (SVP) 2022-ci ilin fevralında İsveçrənin Ukraynadakı tam miqyaslı işğalın ardınca Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmasına cavab olaraq irəli sürmüşdü. Təşəbbüs İsveçrənin hərbi ittifaqlara qoşulmasını və BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən təsdiqlənməmiş sanksiyaların tətbiqini qadağan edəcəkdi. Təşəbbüsün əsas müəlliflərindən biri keçmiş Federal Şura üzvü Kristof Bloxer olub; hesablamalara görə, o, təşəbbüsün kampaniyasına təxminən 2 milyon İsveçrə frankı (təxminən 2,4 milyon ABŞ dolları) xərcləyib. Hökumət, parlamentin hər iki palatası və SVP istisna olmaqla bütün əsas partiyalar təşəbbüsə qarşı çıxırdılar. Moskva şvveçrəliləri təşəbbüs lehinə səs verməyə çağırıb. Referendumun nəticəsi İsveçrə hökumətinin neytrallıq prinsipini çevik tətbiq etmək və Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmaq da daxil olmaqla onu dəstəkləmək imkanını qoruyub; bu, neytral statusdan imtina kimi qiymətləndirilmir.
Kontekst
İsveçrənin daimi silahlı neytrallığı beynəlxalq səviyyədə 1815-ci ildən tanınır və İsveçrə Konstitusiyasında 1848-ci ildən təsbit edilib. Təşəbbüs İsveçrə Xalq Partiyasının (SVP) İsveçrənin Rusiya əleyhinə Aİ sanksiyalarına qoşulmasına reaksiyası kimi meydana çıxıb. Sentyabrın əvvəlində keçirilmiş SRG sorğusu müxalifətin 63%-ə yüksəldiyini, dəstəyin isə 34%-ə düşdüyünü göstərmişdi. 2022-ci ildə İsveçrə təxminən 5,75 milyard İsveçrə frankı dəyərində Rusiya aktivlərini dondurub; avqust ayında isə Rusiya əleyhinə sanksiyalarını genişləndirərək siyahılara daha 9 şəxs və 45 şirkət əlavə edib. SVP-nin İsveçrə əhalisini 10 milyonla məhdudlaşdırmağa dair ayrıca təşəbbüsü də iyun ayında seçicilər tərəfindən rədd edilib. Noyabr ayında İsveçrədə sol partiyaların hərbi materiallar qanununun yumşaldılmasına qarşı təşşəbbüsü ilə daha bir referendum gözlənilir.