Slovakiyanın baş naziri Fico NATO-nun 5-ci maddəsi öhdəliklərini yerinə yetirmək istəmir
Slovakiyanın baş naziri Robert Fico Preşov xəstəxanasında tələbələr və personal qarşısında çıxışında Rusiyanın hücumu halında NATO-nun 5-ci maddəsi üzrə öhdəlikləri yerinə yetirməyəcəyini və Slovakiyanın hərbi münaqişəyə cəlb olunmasını istəmədiyini bildirib. O, Rusiyanı aqressor kimi heç bir dəfə adlandırmayıb və Avropa liderlərini «müharibə ritorikası»nda ittiham edib.
Əsas məqamlar
- Fico Preşovdakı xəstəxanada tələbə və tibbi personal qarşısında çıxışında NATO-nun 5-ci maddəsini yerinə yetirmək istəmədiyini deyib.
- Fico çıxışı zamanı Rusiyanı aqressor vı ya Avropa üçün hərbi təhdid mənbəyi kimi bir dəfə də adlandırmayıb.
- Fico Avropa liderlərini «müharibə ritorikası»nda günahlandırıb və NATO-nun kimdən qorunmalı olduğunu «anlamaq istəmədiyini» bildirib.
- Fico: «Slovakiyanın hər hansı 5-ci maddəyə görə hərbi münaqişənin tərəfi olmasını istəmirəm», — deyib.
- Fico sentyabrın 18-də Kiyevə səfər edəcəyini və Prezident Volodimir Zelenski və Baş nazir Serhiy Koretski ilə görüşəcəyini açıqlayıb.
- 2023-cü ilin payızında baş nazir vəzifəsinə qayıtdıqdan sonra Fico Ukraynaya hərbi yardımı dərhal dayandırıb və Rusiyanın işğalını əsaslandıran antıyivaniya açıqlamaları verməyə başlayıb.
- 2024-2025-ci illərdə Fico Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxıb, bunun «Üçüncü Dünya Müharibəsinə birbaşa yol» olduğunu bildirib.
Bu niyə vacibdir
NATO üzvü olan bir ölkənin hökumət başçısı Alyansın əsas kollektiv müdafiə öhdəliyini yerinə yetirib-yetirməyəcəyini şübhə altına alıb. Bu açıqlama NATO və Aİ ölkələrində ardıcıl Rusiya hibrid insidentləri fonunda verilib ki, bu da Slovakiyanın mövqeyinin Alyansın mövqeyi ilə uyğunluğu ilə bağlı suallar doğurur. Fico eyni zamanda Ukraynaya hərbi və maliyyə yardımının əleyhdarı olduğunu və Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxdığını dəfələrlə ifadə edib, çıxışı isə bu mövqenin davamı kimi qiymətləndirilir.
Nə baş verdi
Slovakiyanın baş naziri Robert Fico Preşov xəstəxanasında tələbə və tibbi personal qarşısında çıxışı zamanı Rusiyanın hücumu halında NATO-nun 5-ci maddəsi üzrə öhdəlikləri yerinə yetirməyəcəyini, çünki Slovakiyanın hərbi münaqişəyə cəlb olunmasını istəmədiyini söyləyib. O, NATO-nun kimdən qorunmalı olduğunu «anlamaq istəmədiyini» bildirib və Avropa liderlərini qeyri-qanuni miqrasiya, rəqabətqabiliyyətlilik və yüksək enerji qiymətləri kimi problemləri həll edə bilməməyi «müharibə söhbətləri» ilə əvəz etməkdə ittiham edib. Çıxışı zamanı Fico Rusiyanı aqressor kimi heç bir dəfə adlandırmayıb. Bununla belə, o, Slovakiyanın NATO üzvlüyünün özü üçün vacib olduğunu və öhdəliklərə hörmət etdiyini deyib, Avropada genişmiqyaslı münaqişə ehtimalı ilə bağlı vəziyyətin indiki qədər «ciddi və gərgin» olmadığını qeyd edib. Fico həmçinin sentyabrın 18-də Kiyevə səfər edəcəyini və Prezident Volodimir Zelenski və Baş nazir Serhiy Koretski ilə görüşəcəyini açıqlayıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mediasının diqqət mərkəzində Ficounun 5-ci maddədən imtinası dayanır və bu, Alyans həmrəyliyindən imtina kimi təqdim olunur. Ukrayna mənbələri vurğulayır ki, Fico Rusiyanı aqressor kimi heç bir dəfə adlandırmayıb və onu Avropa liderlərinə qarşı «müharibə ritorikası» ittihamı ilə əvəz edib ki, bu da onun Moskva ilə mövqeyinin üst-üstə düşdüyünü göstərir. Materiallarda Ficounun Ukraynaya hərbi yardımı dayandırması, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxması və Ukraynaya yardımın genişləndirilməsinə etirazı xatırladılır, çıxış isə bu xəttin davamı kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, son Rusiya hibrid insidentləri — Yahodində qatar lokomotivinin zədələnməsi, Danimarka helikopterinə atəş açılması, Litvaya düşən dron, Almaniyanın sabotaj araşdırmaları — Ficounun çıxışının vaxtına kontekst yaradır.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq çərçivə üçün ayrıca material təqdim edilməyib.
Mənbələr nədə fərqlənir
Danimarka Təhlükəsizlik Xidmətinin kəşfiyyatəleyhinə şöbəsinin rəisinin adı mənbələrdə fərqli formalarda verilir: «Emil Græsholt», «Emil Grasholm» və «Emil Grøndahl». Ficounun görüşəcəyini söylədiyi Ukrayna baş nazirinin soyadının yazılışı da fərqlidir: «Serhiy Koretsky» və «Serhiy Koreckyi».
Kontekst
Şimali Atlantika Müqaviləsinin 5-ci maddəsi Alyansın kollektiv müdafiə prinsipini müəyyən edir: bir və ya bir neçə NATO üzvünə silahlı hücum bütün müttəfiqlərə qarşı hücum hesab olunur, yardımın konkret formasını isə hər üzv özü müəyyən edir. Robert Fico 2023-cü ilin payızında baş nazir vəzifəsinə qayıtdıqdan sonra Slovakiyanın Ukraynaya hərbi yardımını dərhal dayandırıb və Rusiyanın işğalını əsaslandıran antıyivaniya açıqlamaları verməyə başlayıb. 2024-2025-ci illərdarda Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxıb və bunun «Üçüncü Dünya Müharibəsinə birbaşa yol» olacağını bildirərək veto ilə hədələyib. 2026-cı ilin iyulunda Ankarada keçirilmiş NATO sammiti ərəfəsində iyun ayında Ukraynaya geniş maliyyə və hərbi yardımın əleyhinə çıxıb. Təqdim olunan faktlar arasında son Rusiya hibrid insidentləri qeyd olunur: sentyabrın 13-də Yahodyn stansiyasında Polşa sərhədinə 2 km məsafədə sərnişin qatarının lokomotivinə dronla zərbə endirilməsi, sentyabrın 17-də Yahodyn-Doroqusk keçid məntəqəsi yaxınlığında Rusiya zərbə dronunun düşməsi, sentyabrın 14-də Rusiya fırqateysindən Danimarka hərbi helikopterinə siqnal raketləri atılması, sentyabrın 3-də Danimarka müdafiə sənayesi müəssisələrində Rusiya sabotajı planları, sentyabrın 15-də Litvada Kruonis hidravlik akkumulyator stansiyası yaxınlığında Rusiya dronunun vurulması və Almaniyada təkrarlanan sabotaj və kəşfiyyat araşdırmaları. Avqustun sonunda Slovak polisi Slovakiyanın şərqindəki Skyeton PUA zavodunda qəsdən yanğın törətmə cəhdinin qarşısını aldığını, şirkətin isə insidenti Rusiya ilə əlaqələndirdiyini bildirib.