Fiko NATO-nun 5-ci maddəsi öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini bəyan etdi
Slovakiyanın baş naziri Robert Fiko Preşovdakı xəstəxanada tələbə və işçilər qarşısında çıxışında Rusiya hücumu halında NATO-nun mərkəzi kollektiv müdafiə öhdəliyini — 5-ci maddəni — icra etməyəcəyini və Slovakıyanın müttəfiqləri müdafiə etməkdə iştirak etməyəcəyini bildirib. O, çıxışı zamanı Rusiyanı aqressor kimi bir dəfə də qeyd etməyib, Avropa liderlərini isə "dövlətçi ritorika"da ittiham edib. Fiko həmçinin sentyabrın 18-də Kiyevə səfər edəcəyini və Ukrayna prezidenti ilə baş naziri ilə görüşəcəyini açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- Slovakiyanın baş naziri Robert Fiko Rusiya hücumu halında NATO-nun 5-ci maddəsi öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini bəyan edib
- Fiko bu fikirləri Preşovdakı xəstəxanada tələbə və işçilər qarşısında çıxışında səsləndirib
- Çıxışı zamanı Fiko Rusiyanı aqressor ölkə kimi heç bir dəfə qeyd etməyib və Avropa liderlərini "dövlətçi ritorika"da ittiham edib
- Fiko: "5-ci maddəyə görə 5 min və ya 10 min əsgəri kiminlə, nə üçün və nə üçün döyüşməyə göndərəcəyimizi təsəvvür edə bilmirəm"
- Fiko NATO üzvlüyünün vacib olduğunu və Slovakiyanın öhdəliklərinə hörmət etdiyini deyib, eyni zamanda Slovakiyanın hərbi münaqişəyə cəlb olunmaması üçün əlindən gələni edəcəyini bildirib
- Fiko pan-Avropa hərbi münaqişəsinin ehtimalı ilə bağlı vəziyyətin "indi olduğu qədər ciddi və gərgin" olmadığını söyləyib
- Fiko sentyabrın 18-də Kiyevə səfər edəcəyini və prezident Volodimir Zelenski ilə baş nazir Serhiy Koretski ilə görüşəcəyini açıqlayıb
Bu niyə vacibdir
Fikonun bəyanatı NATO üzvü olan ölkənin baş nazirinin ittifaqın əsas kollektiv müdafiə öhdəliyini əvvəlcədən rədd etməsi deməkdir. Bu, çıxışdan bir neçə həftə əvvəl Polşa, Danimarka, Litva və Almaniya ərazisində Rusiya dronlarının və şübhəli sabotaj əməliyyatlarının qeydə alındığı bir dövrdə səslənib. Ukrayna KİV-ləri Rusiyanı təhdid mənbəyi kimi adlandırmaqdan imtina və Avropa liderlərini "dövlətçi ritorika"da ittiham etmək kimi qələmləyib və bunu Moskva ilə uyğunlaşma əlaməti kimi təqdim edib. Fiko Kiyevə səfərini elan etməzdən əvvəl bu fikirləri səsləndirib.
Nə baş verdi
Slovakiyanın baş naziri Robert Fiko sentyabrın 17-də Preşovdakı xəstəxanada tələbə və işçilər qarşısında çıxışında Rusiya hücumu halında NATO-nun 5-ci maddəsi öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini və Slovakiyanın müttəfiqləri müdafiə etməkdə iştirak etməyəcəyini bəyan edib. O, çıxışı zamanı Rusiyanı aqressor kimi heç bir dəfə qeyd etməyib və Avropa liderlərini "dövlətçi ritorika"da ittiham edib, eyni zamanda Slovakiyanın NATO üzvlüyünü dəyərləndirdiyini və öhdəliklərinə hörmət etdiyini söyləyib. Fiko pan-Avropa hərbi münaqişəsinin ehtimalı ilə bağlı vəziyyətin "indi olduğu qədər ciddi və gərgin" olmadığını qeyd edib. O, həmçinin sentyabrın 18-də Kiyevə səfər edəcəyini və Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə baş nazir Serhiy Koretski ilə görüşəcəyini açıqlayıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Təqdim olunan yeddi materialın hamısı ukraynalı KİV-lərdəndir və mövzunu NATO üzvü olan ölkənin liderinin Rusiya qarşısında kollektiv müdafiəni rədd etməsi kimi qələmə verir. Başlıqlar Fikonun müttəfiqləri Rusiya hücumu halında müdafiə etməkdən imtina etdiyini vurğulayır və onun kollektiv müdafiə ideyasını rədd edən ritorikasını sitat gətirir. Materiallar Fikonun Kiyevə səfərini elan etməsini, Slovakiyanın Ukraynaya hərbi yardımı dayandırmasını, onun Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə etirazını və 2026-cı ilin iyununda Ankaradakı sammit ərəfəsində Ukraynaya dəstəyə qarşı çıxışını kontekst kimi təqdim edir. Bir sıra yazılarda Fikonun çıxışı zamanı Rusiyanı aqressor kimi qeyd etməməsi və əvəzində Avropa liderlərini "dövlətçi ritorika"da ittiham etməsi xüsusi vurğulanır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bəzi ukraynalı mənbələr Fikonun imtinasını NATO öhdəliklərinin birbaşa rəddi kimi təqdim edir, digərləri isə onu Slovakiyanın öhdəlikləri necə yerinə yetirəcəyini seçmək hüququnun müdafiəsi kimi qələmə verir. Həmçinin sentyabrın 18-də Kiyevdə keçiriləcək görüş üçün Ukrayna baş nazının adının transliterasiyasında fərqlər var (Koretsky, Koreckyi, Koretskyi).
Kontekst
Şimali Atlantika Müqaviləsinin 5-ci maddəsi bir müttəfiqə silahlı hücumu bütün müttəfiqlərə hücum kimi qiymətləndirir, lakin yardımın konkret formasını hər bir üzv ölkə müəyyən edir. 2023-cü ilin payızında baş nazir postuna qayıtdıqdan sonra Fiko Slovakiyanın Ukraynaya hərbi yardımını dayandırıb və Ukrayna mənbələrinin Rusiya işğalını əsaslandıran kimi xarakterizə etdiyi açıqlamalar verib. 2024-2025-ci illərdə Fiko Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə qarşı çıxıb və veto ilə hədələyib, 2026-cı ilin iyununda isə Ankaradakı iyul sammiti ərəfəsində Ukraynaya daha geniş miqyaslı maliyyə və hərbi dəstəyə qarşı çıxıb. Çıxışdan bir neçə həftə əvvəl NATO ərazisində Rusiya dron insidentləri və şübhəli sabotaj əməliyyatları qeydə alınıb: sentyabrın 13-də Polşa sərhəddinə yaxın Yaqodın stansiyasında sərnişin qatarına dron hücumu, sentyabrın 17-də Yaqodın-Doroqusk keçidi yaxınlığında daha bir Rusiya dronunun düşməsi, sentyabrın 14-də Danimarka hərbi helikopterinə Rusiya fırqateyindən siqnal raketləri atılması, Danimarka kəşfiyyatının Danimarkanın müdafiə sənayesinə qarşı Rusiya sabotaj planlarını aşkar etməsi, sentyabrın 15-də Litva ərazisində Rusiya dronunun vurulması. Slovakiya polisi avqustda şərq ölkədə Skyeton PUA zavodunda yanğın təşəbbüsünün qarşısını aldığını bildirib. Slovakiya Fikonun qayıdışından əvvəl Ukraynaya 13 paket hərbi yardım — təxminən 671 milyon avro və təxminən on MiQ-29 təyyarəsi — ötürmüşdü.