Ukrayna dron zərbələri Rusiyanın ən böyük dizel emal zavodlarının yarısını iflic edib
Ukrayna dron zərbələri Rusiyanın ən böyük altı neft emalı zavodundan üçünün — Kirşi (Kinef), Volqograd və NORSI — istehsalını ciddi şəkildə azaldıb və ya tam dayandırıb; Taneko zavodu isə 13 sentyabrdə hücuma məruz qalıb. Bu, Rusiyanın dizel ixracına təsir göstərməklə yanaşı, ABŞ prezidenti Donald Trampın Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini Rusiyanın dizel infrastrukturasına zərbələri dayandırmağa çağırmasına, Ukraynanın isə atəşkəsi Rusiyanın Ukrayna energetika obyektlərinə hücumlarını dayandırması şərti ilə qəbul edəcəyini açıqlamasına səbəb olub.
Əsas məqamlar
- Rusiyanın ən böyük altı dizel emalı zavodu — Omsk, Kirşi (Kinef), Volqograd, Perm, NORSI və Taneko — birlikdə Rusiya dizel istehsalının təxminən yarısını təmin edir.
- Kirşi (Kinef) zavodu tamamilə dayanıb; Volqograd və NORSI zavodları normal gücün təxminən dörddə biri ilə işləyir.
- Taneko zavodu 13 sentyabrdə dron hücumuna məruz qalıb, lakin istehsala təsiri hələlik qiymətləndirilə bilmir.
- 13 sentyabrda ABŞ prezidenti Donald Tramp Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini Rusiyanın dizel infrastrukturasına zərbələri dayandırmağa çağırıb və qlobal dizel çatışmazlığının səbəbini Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə izah edib.
- 10 sentyabrdan etibarən ABŞ-da orta dizel qiyməti ilk dəfə bir gallon üçün 6 dollardan yuxarı qalxıb (GasBuddy).
- Rusiya istehsalın azalması fonunda benzin, dizel və aviasiya yanacağının ixracını artıq məhdudlaşdırıb.
Bu niyə vacibdir
Rusiyanın dizel istehsalının təxminən yarısını təmin edən zavodlarda istehsalın ciddi şəkildə pozulması qlobal yanacaq təchizatına və qiymətlərinə bilavasitə təsir göstərir. ABŞ-da orta dizel qiymətinin ilk dəfə bir gallon üçün 6 dollardan yuxarı qalxması, Rusiyanın isə ixrac məhdudiyyətləri tətbiq etməsi bu təsirin miqyasını göstərir. Eyni zamanda Trampın Zelenskidən zərbələri dayandırmağı xahiş etməsi və Ukraynanın atəşkəsi Rusiyanın Ukrayna enerji obyektlərinə hücumlarını dayandırması şərti ilə bağlaması münaqişənin diplomatik istiqamətinə yeni bir ölçü gətirir.
Nə baş verdi
Ukrayna dron zərbələri Rusiyanın ən böyük altı dizel emalı zavodundan üçünün — Kirşi (Kinef), Volqograd və NORSI — istehsalını sentyabr ayında ciddi şəkildə azaldıb və ya tam dayandırıb. Kirşi (Kinef) tamamilə dayanıb; Volqograd və NORSI normal gücün təxminən dörddə biri ilə işləyir və onların istehsalı adətən səviyyədən bir neçə dəfə aşağıdır. 13 sentyabrda Taneko zavodu da dron hücumuna məruz qalıb, lakin Reuters-in mənbələrinə görə, istehsala təsiri hələlik müəyyən edilməyib. Bu altı zavod birlikdə Rusiya dizel istehsalının təxminən yarısını təmin edir. İstehsalın azalması fonunda Rusiya artıq benzin, dizel və aviasiya yanacağının ixracını məhdudlaşdırıb; iyun ayında tətbiq edilən məhdudiyyətlərdən əvvəl Rusiya ayda 1 milyon tondan az dizel ixrac edirdi, bir il əvvəl isə bu rəqəm normal işləyən zavodlar zamanı təxminən 2,5 milyon ton idi (aşağı keyfiyyətli qazoyl ilə birlikdə 3,3–3,4 milyon ton). Beynəlxalq Energetika Agentliyinin məlumatına görə, ilin ilk səkkiz ayında Rusiya neft emalı zavodları orta hesabla hər üç gündən bir uğurla vurulub. ABŞ-da orta dizel qiyməti 10 sentyabrdan etibarən ilk dəfə bir gallon üçün 6 dollardan yuxarı qalxıb (GasBuddy).
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı xəbəri əsasən Rusiya emal zavodlarına operativ təsir üzərindən işıqlandırıb — hansı zavodların dayandığını və ya istehsalı kəsdiyini dəqiqləşdirib, Syzran və Saratov zavodlarına zərbələr haqqında daha dar çərçivəli material dərc edib. Ukrayna mənbələri Trampın zərbələri dayandırmağa çağırışına cavab olaraq Ukraynanın şərti atəşkəs təklifini ön plana çıxarıb.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq medianın əsas diqqət nöqtəsi Reuters-in iqtisadi bucağı olub: Rusiyanın dizel ixrac həcmləri, əsas alıcılar olan Türkiyə və Braziliya, o cümlədən ABŞ-da gallon başına 6 dollardan yuxarı orta qiymət və paralel İran amili. Ərəb dilindəki material xəbəri qlobal başlıq altında, daha qısa şəkildə, Tramp–Zelenski mübadiləsinə toxunmadan verib. ABŞ kənd təsərrüfatının artıq dörd ildir ki, marjalarının azalması da beynəlxalq materiallarda aşağı axın problemi kimi qeyd olunub.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Rusiya emal zavodlarının vəziyyətini bir qədər fərqli ifadələrlə təqdim edir: Kinef haqqında "işini dayandırıb" və ya "tamamilə dayanıb" deyilir; bir ukraynaca material məsələni adı açıqlanmayan iki zavodun fəaliyyətini dayandırması kimi ümumiləşdirir, Reuters əsaslı geniş materiallar isə xüsusi olaraq Kirşi (Kinef), Volqograd və NORSI-ni göstərir.
Kontekst
Rusiyanın ən böyük altı dizel emalı zavodu — Omsk, Kirşi (Kinef), Volqograd, Perm, NORSI və Taneko — birlikdə Rusiya dizel istehsalının təxminən yarısını təşkil edir. Beynəlxalq Energetika Agentliyinə görə, ilin ilk səkkiz ayında Rusiya emal zavodları orta hesabla hər üç gündən bir uğurla vurulub. İyun ayında tətbiq edilən ixrac məhdudiyyətlərindən əvvəl Rusiya ayda 1 milyon tondan az dizel ixrac edirdi; bir il əvvəl, zavodlar normal işləyəndə, dizel ixracı ayda təxminən 2,5 milyon ton (aşağı keyfiyyətli qazoyl ilə birlikdə 3,3–3,4 milyon ton) idi. İyul ayından etibarən Türkiyə və Braziliya Rusiya dizelinin əsas alıcıları olub və ixrac olunan həcmlərin ən azı yarısını təşkil edib. Dizel yük maşınları, dəmir yolu, dəniz nəqliyyatı və kənd təsərrüfatında geniş istifadə olunur; ABŞ kənd təsərrüfatı dörd ildir ki, quraqlıq, yüksək istehsal xərcləri və ticarət siyasəti effektləri səbəbindən marja təzyiqi altındadır.