Ukrayna Baş prokuroru Rüslan Kravçenko Korrupsiya İttihamları Fonunda İstifa Verdi

Bu niyə vacibdir

Kravçenkonun istefası Ukraynada anti-korrupsiya orqanlarının müstəqilliyi üçün sınaq nöqtəsidir: NABU və SAPO-nun 2025-ci il etirazları və G7-nin xəbərdarlıqlarından sonra gücləndirilmiş mandatı indi Baş Prokurorluq Ofisinin özünə qarşı iş aparır. İstintaq zamanı NABU və SAPO rəhbərliyinə qarşı müşahidə materiallarının aşkarlanması OGP-nin anti-korrupsiya orqanlarına qarşı «kontur-hücum» hazırladığı iddiasını ortaya çıxarıb. Mənbələrin göstərdiyi maliyyə miqyası (hər call-mərkəzdən ayda ~7 min dollar, zirvədə ayda ~3,5 milyon dollara qədər) hüquq-mühafizə daxilində böyük iddia edilən cinayətkar iqtisadiyyata işarə edir. Ukraynanın Aİ-yə namizəd statusu korrupsiyaya qarşı inandırıcı mübarizədən asılı olduğundan, bu iş birbaşa olaraq Avropa inteqrasiya perspektivinə toxunur.

Nə baş verdi

4 sentyabr 2026-cı ildə NABU və SAPO «Karfagen» əməliyyatını elan edərək OGP-nin Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamentinin müavin müdir Serhiy Kropıvanın rəhbərlik etdiyi cinayətkar təşkilatın aşkarlandığını bildirib. Təşkilat fırıldaqçı call-mərkəzlərini himayə edib, qanunsuz gəlirləri 89 milyon qrivnadan çox aktivlərdə yuyub; pullar daşınmaz əmlak, zərgərlik məmulatları və digər dəyərli əşyaların alınmasına yönəldilib. 4 sentyabrda Baş prokuror Rüslan Kravçenko, onun birinci müavini Mariya Vdoviçenko və Odessa OVA rəhbəri Oleq Kiperin iş yerlərində və evlərində axtarışlar aparılıb. Mənbələrə görə, OGP əməkdaşları məhkəmə orderinə baxmayaraq qapını bağlayıb, detektivlər pilləkənlərdən istifadə edərək pəncərələrdən daxil olublar, bir əməkdaş xəsarət alıb.

6 sentyabrda Ali Anti-Korrupsiya Məhkəməsi (VAKS) Kropıvanı 2 noyabrə qədər həbsdə saxlamaq barədə qərar çıxarıb, alternativ girov 120 milyon qrivna müəyyən edib. 7 sentyabrda VAKS 24 yaşlı Yelyzaveta İvaxnenkonu («Muza» kodu, Kropıvanın sub-partnyoru kimi təqdim olunur) 60 günlük həbs və 20 milyon qrivna girovla, Kropıvanın sürücüsü Serhiy Kutsıyı isə 3 noyabrə qədər həbs və 3 milyon qrivna girovla üzləşdirib. Eyni gün Prezident Zelenski Baş prokuror və NABU/SAPO rəhbərləri ilə görüşüb; 8 sentyabrda bildirib ki, görüşdən sonra Kravçenko istefa ərizəsini yazıb və sənəd Verxovna Radaya təqdim olunacaq.

7 sentyabr axşamı Kravçenko istefa verib, bunu «siyasi qərar» adlandırıb və Baş prokuror vəzifəsinin siyasi qarşıdurma alətinə çevrilməsini istəmədiyini bildirib. O, «Karfagen» işində ona qarşı heç bir prosessual statusu olmadığını, fırıldaqçı call-mərkəzlərlə əlaqəsi və vəsait yuyulmasında iştirakı olmadığını bəyan edib, vəziyyəti «siyasi təzyiq cəhdi» adlandırıb. NABU/SAPO istintaq materiallarında isə Kropıvanın («Kançler» kodu) onu «Andriyovıç» və ya «şef» kimi xatırlatdığı, Kozındakı evinin təmirini nəzarət edib maliyyələşdirdiyi iddia olunur. Vdoviçenkoda axtarışlar zamanı NABU direktoru Semen Krivonos və SAPO rəhbəri Olexandr Klymenkonun, habelə onların ailələri və tabeliyindəkilərin izlənməsinə dair materiallar tapılıb; UP bu tapıntını OGP-nin anti-korrupsiya orqanlarına qarşı kontur-hücum hazırladığına işarə kimi təqdim edib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna dilindəki medianın diqqət mərkəzində «Karfagen» əməliyyatının istintaq detalları dayanır: call-mərkəz sxeminin miqyası, OGP nümayəndələrinin hər call-mərkəzdən ayda 7 min dollar «himayə haqqı» alması iddiası, Kropıvanın qohumlarının Bukoveldəki Glacier apart-otelində 28,5 milyon qrivnalıq əmlaka investisiya qoyması və VAKS-ın girov məbləğləri ilə bağlı ardıcıl qərarları. Çoxlu Ukrayna mənbələri NABU və SAPO-nu hesabatlılığın təminatçısı kimi önə çıxarır, Zelenskinin istefanı təsdiqləyən və sənədin parlamentə göndəriləcəyini bildirən açıqlamasını sitat gətirirlər. Bir sıra hesabatlarda Vdoviçenkoda NABU və SAPO rəhbərliyinə qarşı müşahidə materiallarının aşkarlanması vurğulanır və bu, OGP-nin anti-korrupsiya orqanlarına qarşı kontur-hücum hazırladığı kimi qəbul olunur. Vətəndaş cəmiyyəti səsləri (məsələn, Vitali Şabunin) işi «mafioz hekayət» adlandırır; məhkəmə detalları (Cinayət Məcəlləsinin 255-ci və 209-cu maddələri üzrə ittihamlar) geniş işıqlandırılır.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

İngilis dilindəki beynəlxalq mediada (BBC, APA) istefa müharibə şəraitində olan ölkədə ali səviyyəli korrupsiya skandalı kimi təqdim olunur; Kravçenkonun inkarı, onun «siyasi qarşıdurma»dan qaçmaq bəyanatı və pul yuyulması ittihamlarının miqyası ön plana çəkilir. Beynəlxalq nəşrlər işi Ukraynanın anti-korrupsiya institutları və Aİ inteqrasiyası kontekstində yerləşdirir, 2025-ci ildə NABU/SAPO müstəqilliyi uğrunda etirazları və G7-nin xəbərdarlıqlarını xatırladır. Qərb medianın fokusu adətən Zelenskinin siyasi nəticələri və Ukraynanın islahat reputasiyasıdır, call-mərkəz sxeminin istintaq detallarından daha çox.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr istefanın necə baş verdiyində fərqlənir: bəzi hesabatlar Kravçenkonun Zelenskinin xahişindən sonra könüllü şəkildə siyasi istefa verdiyini yazır, digərləri (Prezident Ofisi mənbələrinə istinadən) Zelenskinin onu şəxsən istefa ərizəsi yazmağa çağırdığını bildirir; özü isə daha əvvəl yalnız prezident və parlament xahiş etsə istefa verəcəyini söyləmişdi.

Mənbələr Kravçenkonun şəxsi iştirakının dərəcəsində də fərqlənir: NABU/SAPO yazışmaları və istintaq materialları Kropıvanı Kravçenkoya yaxın göstərir (onun Kozındakı evinin təmirini nəzarət edib ödəyib, onu «Andriyovıç»/«şef» adlandırıb), Kravçenko isə hər hansı iştirakı rədd edir və işdə ona qarşı prosessual statusu olmadığını bildirir.

Axtarışların xarakteri ilə bağlı da fərqlər var: əksər ukraynadilli hesabatlar OGP-nin girişi əngəllədiyini və NABU-nun «şturum» zamanı pilləkənlərdən istifadə etdiyini təsvir edir, bir hesabat isə girişi qısa müddətli imtina olunan adi istintaq hərəkəti kimi təqdim edir.

Kontekst

NABU və SAPO Ukraynada on ilindən çox əvvəl yaradılmış anti-korrupsiya orqanlarıdır; 2025-ci ildə onların müstəqilliyini məhdudlaşdıra biləcək islahat cəhdləri ümummilli etirazlara və G7 səfirlərinin Ukraynanın Aİ-yə inteqrasiya riskləri ilə bağlı xəbərdarlıqlarına səbəb olub, Zelenski islahatlardan geri addım atıb. Ukraynanın Aİ namizəd statusu korrupsiyaya qarşı inandırıcı mübarizədən asılıdır. Ukrayna Pravdası 2023-cü ildə Zelenskinin özünə fırıldaqçı call-mərkəzləri ilə bağlı birbaşa sual ünvanlayıb, sonrakı illərdə Aİ ölkələri vətəndaşlarından Ukrayna mənşəli fırıldaqçılarla bağlı şikayətlər artıb. Rüslan Kravçenko 2025-ci ilin iyununda Baş prokuror təyin olunub. İstintaqda mərkəzi şübhəli şəxs Serhiy Kropıva «Kançler» kodu ilə, onun sub-partnyoru Yelyzaveta İvaxnenko isə «Muza» kodu ilə tanınır və hər ikisi yüksək məbləğli girovla həbs edilib.