NAXÇIVAN: Ukraynada prokurorluğun rəhbər şəxslərinə axtarışlar keçirilib, "Kartažen" əməliyyatı çərçivəsində zəng mərkəzləri ilə əlaqədar cinayət təşkilatı ifşa edilib

Bu niyə vacibdir

"Kartažen" əməliyyatı Ukraynanın hüquq-mühafizə sisteminin özəyini sarsıtdı: Baş Prokuratorluğun yüksək vəzifəli şəxsləri geniş miqyaslı dələduzluq zəng mərkəzləri şəbəkəsini qorumaqda şübhəli bilinir. İstintaq Baş prokuror Ruslan Kravçenkonu NABU səsyazılarında "Şef" kodu ilə birbaşa göstərir – atasının adı və keçmiş Vergi Xidməti rəhbəri bioqrafiyası onun şəxsiyyətinə uyğun gəlir, baxmayaraq ki, NABU onu açıq adlandırmayıb. Bu iş Kravçenkonun vəzifədə qalıb-qalmayacağını, eləcə də Ukraynanın antikorrupsiya qurumlarının (NABU/SAP) ən yüksək prokuratorluq strukturlarını araşdırmaq üçün siyasi iradə və institusional müstəqillik nümayiş etdirib-etdirə bilməyəcəyini müəyyən edəcək. Eyni zamanda, bu zəng mərkəzləri Ukrayna vətəndaşlarını və xariciləri, o cümlədən AB və Böyük Britaniya vətəndaşlarını aldadıb, ümumiyyətlə Ukraynanın beynəlxalq nüfuzuna təsir göstərir.

Nə baş verdi

4 sentyabr 2026-cı il tarixində Ukrayna Milli Antikorrupsiya Bürosu (NABU) və İxtisaslaşdırılmış Antikorrupsiya Prokuratorluğu (SAP) "Kartažen" adlı xüsusi əməliyyatı elan edib. Onlar saxta zəng mərkəzləri şəbəkəsinə himayədarlıq edən və əldə edilmiş gəlirləri leqallaşdıran cinayət təşkilatını ifşa ediblər. Təhqiqata görə, təşkilat 2025-ci ilin ortalarında Baş Prokuratorluq Ofisinin (BPO) struktur bölmələrindən birinin rəhbəri tərəfindən yaradılıb və idarə olunub. İştirakçılar – BPO-nun hazırkı əməkdaşları və rəhbərin yaxın adamları – zəng mərkəzlərinin fəaliyyətinə maneə olmadıqları üçün sistemli rüşvət alıblar. Zəng mərkəzləri Ukrayna vətəndaşlarını və xariciləri aldadıb. Beş şübhəli şəxs Cinayət Məcəlləsinin 255 (cinayət təşkilatının yaradılması/rəhbərliyi) və 209 (cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması) maddələri ilə ittiham olunub. İstintaq tərəfindən 20 milyon qrivnadan artıq vəsaitin daşınmaz əmlak, zinət əşyaları və dəyərli əşyalara xərcləndiyi, 10 milyon qrivnadan artıq vəsaitin yaxın şəxslərin bank hesablarına köçürüldüyü, təşkilat rəhbərinin isə əvvəllər Karpatlarda ən azı 12 milyon qrivna dəyərində elit daşınmaz əmlak əldə etdiyi müəyyən edilib.

5 sentyabr gecə yarısı NABU detektivləri Baş prokuror Ruslan Kravçenkonun, onun birinci müavini Mariya Vdoviçenkonun və digər BPO əməkdaşlarının istifadə etdiyi xidməti otaqlarda axtarışlar aparıb. Axtarışlar zamanı detektivlər zəng mərkəzləri işindən kənar cinayət işlərinin materiallarına – o cümlədən SAP rəhbərliyinə yaxın şəxslərin və NABU/SAP əməkdaşlarının mümkün qanunsuz fəaliyyəti ilə bağlı gizli istintaq hərəkətləri zamanı əldə edilmiş məlumatlara – giriş əldə ediblər. BPO bildirib ki, məhkəmənin axtarışları əsaslandıran qərarı yalnız məişət söhbətlərinə (məsələn, "tünd plitka", siqnalizasiya quraşdırılması, daxili sensorlar) istinad edir və bu söhbətlərin guya cinayət mənşəli pullarla əlaqəsi yalnız ehtimallara əsaslanır. BPO, həmçinin tələb edib ki, detektivlərin giriş həcminin axtarışa icazə verilən işin mövzusuna uyğun olub-olmadığı və məhkəmə icazəsi ilə əhatə olunub-olunmadığı araşdırılsın.

KİV mənbələri bildirir ki, BPO-nun Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamentinin müdir müavini Serhiy Kropiva (NABU materiallarında "Kantsler" kodu) 4 sentyabr axşamı saxlanılıb və Lvovda sərhədə doğru hərəkət edərkən Ukraynanı tərk etməyə cəhd göstərib. 6 sentyabrda Haaşqıqıdırılmış Antikorrupsiya Məhkəməsi (VAKS) onun üçün 2 noyabr tarixinədək həbs qətimkan tədbiri seçib, alternativ girov isə 120 milyon qrivna (prokuror 200 milyon qrivna istəmişdi) müəyyənləşdirib. Kropivanın təxminən 89,9 milyon qrivna məbləğində əmlakın leqallaşdırılmasında ittiham olunduğu bildirilir (BPO-da işlədiyi dövrdə 41,7 milyon və OdessaOVA-da müavin olduğu dövrdə 48,2 milyon).

NABU səsyazılarında "Şef" kod adlı başqa bir şəxs – atasının adı "Andriyoviç" deyə xatırlanan və Dövlət Vergi Xidmətinin keçmiş rəhbəri kimi təsvir edilən – "Kantsler"in himayədarı kimi göstərilir. Bu işarələr Baş prokuror Ruslan Kravçenkoya uyğun gəlir (o, 2024-cü ilin dekabrından 2025-ci ilin iyununa qədər Vergi Xidmətini rəhbərlik edib, atasının adı Andriyoviçdir), lakin NABU onu açıq adlandırmayıb və ona rəsmi şübhəli statusu verməyib.

Baş prokuror Ruslan Kravçenko bütün ittihamları rədd edib, zəng mərkəzlərinin fəaliyyətinə maneə törətmək və ya bu məqsədlə səlahiyyətlərindən istifadə etmək üçün heç bir göstəriş vermədiyini bildirib. O, təhqiqatda adı çəkilən BPO işçisini vəzifəsindən kənarlaşdırıb, Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamentinin və kibercinayətkarlıqla mübarizə şöbəsinin fəaliyyətinin yoxlanılmasını və qanunsuz zəng mərkəzləri işləri ilə bağlı bütün əlaqədar əməkdaşların poliqraf yoxlamasından keçirilməsini tapşırıb. Kravçenko həmçinin zəng mərkəzlərinin fəaliyyətinə dair hüquq-mühafizə statistikasını açıqlayıb: son 12 ayda 1050-dən çox axtarış, təxminən 340 zəng mərkəzi və 5000-dən çox operator yeri bağlanıb, 147 cinayət işi üzrə istintaq aparılır, 183-dən çox şəxsə şübhəli statusu verilib və 93 şəxs barəsində ittiham aktı məhkəməyə göndərilib. KİV mənbələri onun "Kartažen" əməliyyatının başlamasından sonra 12 saatdan çox tapıla bilmədiyini və "Dobrobut" klinikasında olduğunu bildirib; BPO sözçüsü Nataliya Bayurko, Kravçenkonun özü və "Dobrobut" şəbəkəsi bu məlumatı təkzib edərək onun iş yerində olduğunu bildiriblər.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Təqdim olunan bütün mənbələr Ukrayna mətbuatına aiddir və əsasən ukraynalı oxucular üçün yazılıb. Mərkəzi diqqət daxili qurumlar – NABU, SAP, Baş Prokuratorluq Ofisi, Haaşqıqıdırılmış Antikorrupsiya Məhkəməsi (VAKS), Dövlət Vergi Xidməti, Prezident Ofisi və "Xalqın Xidmətçisi" fraksiyası – arasındakı qarşılıqlı təsirlərdir. Ukrayna mətbuatı BPO-nun NABU-ya qarşı etirazlarını geniş şəkildə işıqlandırır: BPO-nun axtarışlar haqqında şikayətləri, məhkəmə qərarının yalnız məişət söhbətlərinə istinad etdiyi iddiası və axtarışların hüquqi qiymətləndirilməsi tələbi detallı şəkildə verilir. "Ukrainska Pravda", "ZN.UA" və "Bihus.Info" istintaq təfərrüatlarını – "Şef" fiquru haqqında iddiaları, Kozındakı evi, Kropivanın Kravçenkonun məişət işlərini idarə etməkdə rolunu, iddia edilən Arakhamia-Kravçenko razılaşmasını və Kravçenkonun "yoxa çıxmasını" – geniş işıqlandırır, o cümlədən rəsmi şəxslər tərəfindən təsdiqlənməmiş iddiaları da. Kravçenkonun öz statistik müdafiəsi (1050-dən çox axtarış, 340 zəng mərkəzi, 5000+ operator yeri, 147 iş, 183+ şübhəli, 93 ittiham aktı son 12 ayda) və Prezident və Parlamentin xahişi olmadan istefa vermək istəmədiyi barədə açıqlaması da ətraflı verilir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Bir neçə əsas mübahisə var. Birincisi, Kravçenkonun "Kartažen" əməliyyatının başlamasından sonra "yoxa çıxıb-çıxmadığı" və ya klinikada olub-olmadığı: "Ukrainska Pravda" mənbələri onu 12 saatdan çox tapa bilmədiklərini, "ZN.UA" mənbələri isə Kiyevdəki "Dobrobut" klinikasında olduğunu bildirir; BPO sözçüsü, Kravçenkonun özü və "Dobrobut" şəbəkəsi klinikada olduğunu təkzib edərək onun iş yerində olduğunu deyir. İkincisi, Kravçenkonun NABU səsyazılarında "Şef" olub-olmadığı: NABU onu açıq adlandırmayıb və ona şübhəli statusu verməyib, lakin işarələr (keçmiş Vergi Xidməti rəhbəri, atasının adı "Andriyoviç") onun bioqrafiyasına uyğun gəlir və KİV təhlilləri onu belə müəyyən edir; Kravçenko isə iştirakı rədd edir. Üçüncüsü, NABU-nun gecə axtarışlarının məhkəmə icazəsini aşıb-aşmadığı: BPO iddia edir ki, detektivlər əlaqəsiz cinayət işlərinin materiallarına giriş əldə ediblər və hüquqi qiymətləndirmə tələb edir; NABU/SAP bu xüsusi iddianı açıq şəkildə cavablandırmayıb. Dördüncüsü, leqallaşdırılan vəsaitin dəqiq məbləği: əksər mənbələr 20 milyon qrivnadan artıq daşınmaz əmlaka/zinət əşyalarına, 10 milyon qrivnadan artıq yaxın şəxslərin bank hesablarına və təşkilat rəhbərinin əvvəllər əldə etdiyi ən azı 12 milyon qrivnalıq Karpat əmlakını göstərir; bir mənbə 30 milyon qrivnadan artıq ümumi məbləğ göstərir, Kropivanın məhkəmə dinləməsində isə iki epizod üzrə 89,9 milyon qrivnalıq ayrı bir şübhəli-spesifik rəqəm açıqlanıb. Beşincisi, Prezident Zelenskinin Kravçenkonu istefaya göndərməyə hazır olub-olmadığı: "Ukrainska Pravda" mənbələri iddia edir ki, o, istefa prosedurunu başlatmağa hazır idi, lakin "Xalqın Xidmətçisi" fraksiyasının rəhbəri David Arakhamia buna qarşı çıxıb və Prezident daha çox sübut və məhkəmə qərarlarını gözləməyə razı salınıb; Kravçenko özü könüllü istefa verməyəcəyini, lakin Prezident və Rada istəsə verəcəyini bildirib; nə Prezident Ofisi, nə də Arakhamia bu cür razılaşmanı açıq təsdiqləməyib.

Kontekst

NABU (Milli Antikorrupsiya Bürosu) və SAP (İxtisaslaşdırılmış Antikorrupsiya Prokuratorluğu) Ukraynanın əsas antikorrupsiya qurumlarıdır. "Kartažen" əməliyyatı Ukraynada fəaliyyət göstərən, Ukrayna və xarici vətəndaşları aldadan geniş saxta zəng mərkəzləri şəbəkəsinin Baş Prokuratorluq Ofisinin vəzifəli şəxsləri tərəfindən sistemli rüşvət müqabilində qorunduğu ittihamları ilə bağlıdır. Baş prokuror Ruslan Kravçenko 2024-cü ilin dekabrından 2025-ci ilin iyununa qədər Dövlət Vergi Xidmətinə rəhbərlik edib, daha sonra Baş prokuror təyin olunub; NABU səsyazılarında "Şef" kod adlı şəxs atasının adı "Andriyoviç" deyə xatırlanan və Vergi Xidmətinin keçmiş rəhbəri kimi təsvir edilən biri kimi göstərilir – bu işarələr Kravçenkoya uyğun gəlir, lakin NABU onu açıq adlandırmayıb. NABU-ya görə, Ukraynada təxminən 2000 saxta zəng mərkəzi fəaliyyət göstərə bilər; istintaq aylıq himayədarlıq ödənişlərinin "vahid pəncərə" sisteminin bir neçə təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanı arasında necə paylandığına fokuslanır.