ABŞ vasitəçiləri Kiyevdə üç raund danışıqlar keçirdi, lakin irəliləyiş elan olunmadı
ABŞ-ın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 6-da Vladimir Putinlə Moskvada üç saatdan artıq danışıqlardan sonra qatarla Kiyevə gəlib. Prezident Volodimir Zelenski ilə Sofiyskı meydanında üç raund görüş keçirilib, ikinci raunda Almaniyanın, Fransa və Böyük Britaniyanın (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulub. Amerikalılar Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli formatına qayıtmaq istədiklərini bildiriblər, lakin heç bir konkret irəliləyiş elan edilməyib, danışıqların əsas məzmunu açıqlanmayıb.
Əsas məqamlar
- Sentyabrın 5-də Vitkoff və Kuşner Moskvada Putinlə üç saatdan artıq danışıqlar keçirib
- Sentyabrın 6-da ABŞ elçiləri ilk dəfə olaraq qatarla Kiyevə gəlib, Sofiyskı meydanında Zelenski ilə üç raund görüş keçirilib
- İkinci raunda Almaniya, Fransa və Böyük Britaniyanın (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulub
- Vitkoff və Kuşner Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli formatına qayıtmaq istədiklərini bildirib
- Kreml mətbuat katibi Dmitri Peskov üçtərəfli formatın bərpasını istisna etməyib, lakin vaxt və yer barədə danışmağı tez adlandırıb
- Heç bir konkret irəliləyiş elan edilməyib, ABŞ təklifinin əsas məzmunu açıqlanmayıb
- Danışıqlar haqqında məlumatlı mənbələrin fikrincə, müharibənin qışa qədər bitməsi ehtimalı azdır; Rusiya Donetsk vilayətinin təxminən 75%-inə nəzarət edir
Bu niyə vacibdir
Bu, Trampın baş vasitəçilərinin 2025-ci ilin fevralında danışıqlar başlayandan bəri Ukraynaya ilk səfəri idi və Avropa (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri Kiyev danışıqlarına ilk dəfə şəxsən qoşulub. Amerikalılar açıq şəkildə üçtərəfli Ukrayna–ABŞ–Rusiya formatına qayıtmaq istədiklərini bildirsələr də, üç raunddan və Zelenskinin "çox dolğun" qiymətləndirməsindən sonra heç bir konkret irəliləyiş elan edilməyib və ABŞ təklifinin mahiyyəti açıqlanmayıb. Danışıqlarla tanış mənbələrin fikrincə, müharibənin qışa qədər başa çatmayacağı gözlənilir, Rusiya isə Ukraynanın kritik infrastrukturasına hücumları gücləndirəcək.
Nə baş verdi
Sentyabrın 5-də ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner Moskvada Rusiya lideri Vladimir Putinlə üç saatdan artıq danışıqlar keçirib. Sentyabrın 6-da onlar qatarla Kiyevə gəlib — Zelenski bildirib ki, Ukrayna qonaqları hava limanında qəbul etməyə hazır idi, lakin Rusiya zərbələri buna mane olub. Görüşün yeri Mariinski Sarayından Sofiyskı meydanına (Müqəddəs Sofiya katedralı) dəyişdirilib və iki saat gecikdirilib. Danışıqlar üç raundda keçirilib; ikinci raunda Almaniyanın, Fransa və Böyük Britaniyanın (E3) milli təhlükəsizlik müşavirləri qoşulub. Ukrayna nümayəndə heyətində Prezident Administrasiyasının rəisi Kirilo Budanov, Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəisi Rüstəm Umerov, "Xalqın Xidmətçisi" fraksiyasının rəhbəri David Araxamiya və Prezident Administrasiyasının birinci müavini Serhiy Kısılıtsıya olublar. Vitkoff və Kuşner bildiriblər ki, onlar Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli formatına qayıtmaq istəyirlər və bu yaxınlarda elan oluna bilər. Sentyabrın 6–7-də gecə elçilər Kiyevdən "Peace Express" adlı qatarla yola düşüblər. Sentyabrın 7-də Kreml mətbuat katibi Dmitri Peskov üçtərəfli formatın bərpasını istisna etməyib, lakin vaxt və yer haqqında danışmağı tez adlandırıb və ABŞ səylərini "sülhə doğru kiçik bir addım" kimi xarakterizə edib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı səfərin simvolik və lojistik təfərrüatlarına diqqəti cəmləyib: "Peace Express" qatarı, Sofiyskı meydanında keçirilən görüş, katedral turu, Araxamiyaya göstərilən "Kyiv Regime" yazılı köynəklər və Kiyevdə hava hücumu xəbərdarlıqlarının dayanması ilə bağlı sosial şəbəkə şərhləri. Ukrayna KİV-ləri E3 müşavirlərinin ikinci raunda qoşulmasını avropalıların formata ilk dəfə cəlb olunması kimi vurğulayıb və Zelenskinin bütün üç raundu "çox dolğun" adlandırmasına istinad edib. Bir neçə ukraynalı nəşr Rusiya hücumlarının ABŞ nümayəndə heyətinin qatarla gəlməsinə səbəb olduğunu sitat gətirib, bununla da səfərin təhlükəsizlik aspektini ön plana çıxarıb.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq KİV, xüsusilə fransızdilli Le Monde və ingilisdilli APA agentliyi səfəri uzun gözlənilən, lakin nəticəsiz bir səfər kimi təqdim edib, ABŞ təklifinin mahiyyətinin açıqlanmamasını və heç bir elan olunan irəliləyişin olmamasını vurğulayıb. Beynəlxalq mediada danışıqlarla tanış mənbələrin müharibənin qışa qədər bitməyəcəyi və İnstitüt for the Study of War-un (ISW) Putinin əhəmiyyətli güzəştlərə getmək istəmədiyi barədə qiymətləndirməsi ön plana çıxıb. Xarici nəşrlər həmçinin ABŞ elçilərinin Ukrayna–ABŞ–Rusiya üçtərəfli formatına qayıtmaq çağırışını və onların qayıdışından sonra Trampın Putin və Zelenski ilə ayrı-ayrı telefon danışıqları aparacağı ehtimalını qeyd edib.
Mənbələr nədə fərqlənir
Danışıqlara gətirilən təkliflərin xarakteri barədə fikir ayrılığı var: Vitkoff və Zelenski Moskvada "əvvəl işləməyən yeni ideyalar" eşitdiklərini və Kiyevdə yeni ideyalar irəli sürüldüyünü bildirib, Financial Times isə yazıb ki, elçilər əvvəlki sülh sənədlərinin yenilənmiş versiyalarını gətiriblər və əsaslı yeni ideyalar təqdim etməyiblər. Müharibənin qışa qədər bitmə ehtimalı barədə də fərq var: Kuşner ABŞ-ın qışa qədər bitirmək istiqamətində işlədiyini, lakin bunu zəmanət vermədiyini söyləyib, danışıqlarla tanış mənbələr isə müharibənin qışa qədər bitməyəcəyi qənaətinə gəlib. Moskvadakı görüşün tonu da fərqli qiymətləndirilib: Kuşner onu "konstruktiv və dolğun", Vitkoff "çox əhəmiyyətli" adlandırıb, Peskov isə danışıqların sülhü yaxınlaşdırdığını birbaşa təsdiqləməkdən yayınaraq istənilən cəhdləri "sülhə doğru kiçik bir addım" adlandırıb. Nəhayət, elçilərin qatarla səyahətinin səbəbi barədə Zelenski Rusiya zərbələrinin hava nəqliyyatının istifadəsinə mane olduğunu bildirib, ABŞ tərəfi isə bu izahı təsdiqləməyib və ya rədd etməyib.
Kontekst
Vitkoff və Kuşner Kiyevə və geriyə təyyarə ilə deyil, qatarla səfər edib; Zelenski bildirib ki, Ukrayna qonaqları hava limanlarında qəbul etməyə hazır idi, lakin Rusiya zərbələri buna mane olub. İlkin görüş yeri Mariinski Sarayı idi, lakin Sofiyskı meydanına (Müqəddəs Sofiya katedralı) dəyişdirilib və iki saat gecikdirilib, rəsmi izah verilməyib. Ukrzaliznıtsıya ABŞ elçilərinin qatarının yola düşməsi zamanı platformanın informasiya lövhəsində "Peace Express" adını göstərib; ukraynalı tərəf danışıqlardan əvvəl qonaqlar üçün katedralda qısa tur təşkil edib. Ukrayna nümayəndə heyətində Prezident Administrasiyasının rəisi Kirilo Budanov, Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəisi Rüstəm Umerov, "Xalqın Xidmətçisi" fraksiyasının rəhbəri David Araxamiya və Prezident Administrasiyasının birinci müavini Serhiy Kısılıtsıya olublar. Zelenski Araxamiyaya "Kyiv Regime" yazılmış köynək göstərib və Vitkoffla Kuşner üçün də eyni köynəklər hazırlandığını bildirib, amerikalılar buna təbəssümlə reaksiya verib; səfər zamanı Kiyevdə hava hücumu xəbərdarlıqları dayanıb, sosial şəbəkələrdə "Kiyev üzərində amerikan qübbəsi" ilə bağlı zarafatlar yaranıb. Danışıqlardan sonra Zelenski müzakirə qrupu ilə hava hücumudən müdafiə ehtiyacları, texnoloji əməkdaşlıq və "qış paketi"ni müzakirə edib və Vitkoffla Kuşnerlə ayrıca təkbətək görüş keçirib. ISW səfərlərdən sonra belə nəticəyə gəlib ki, Putin əhəmiyyətli güzəştlərə getmək istəmir və onun tələbləri bütün Donetsk vilayətindən kənara çıxır; Rusiyanın Donbas ərazisinin təxminən 75%-inə nəzarət etdiyi bildirilir.