Estoniyalı nazir istefa verir: Ukrayna üçün 70 milyon avroluq artilleriya mərmi müqaviləsi yerinə yetirilməyib
Avropa Komissiyası Estoniyanın 2024-cü ildə Ukrayna üçün artilleriya mərmilərinin tədarükü üzrə bağladığı 70 milyon avrodan çox dəyərindəki müqavilənin yerinə yetirilməməsini araşdırır və Avropa Sülh Fondundan ayrılan vəsaitlərin geri qaytarılıb-qaytarılmayacağını dəqiqləşdirməyə çalışır. Müqavilə üzrə vəsaitlər əvvəlcədən mərmi satışı ilə məşğul olmayan hind şirkətlərinə ödənilib. Yaranmış qalamaqal fonunda Estoniyanın müdafiə naziri Hanno Pevkur istefa verəcəyini açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- 2024-cü ildə Estoniya Ukrayna üçün 70 milyon avrodan çox dəyərində artilleriya mərmi müqaviləsi bağlayıb.
- Vəsaitlər Avropa Sülh Fondundan ayrılıb və dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən gəlirlərlə bağlı olub.
- Müqavilə üzrə ödəniş əvvəlcədən mərmi satışı ilə məşğul olmayan hind şirkətlərinə köçürülüb.
- Müqavilə yerinə yetirilməyib, audit nəticələri Estoniyada böyük qalamaqala səbəb olub.
- Avropa Komissiyasının sözçüsü Kristian Viqand bildirib ki, Komissiya vəsaitlərin geri qaytarılması prosedurunun tətbiq olunub-olunmayacağını təsdiq edə bilmir, lakin istisna da etmir.
- Estoniyanın Müdafiə Nazirliyi adından müqavilələri bağlayan icra orqanı Estoniyanın Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzidir.
- Estoniyanın müdafiə naziri Hanno Pevkur qalamaqal fonunda istefa verəcəyini elan edib və siyasi məsuliyyəti öz üzərinə götürməyin düzgün olduğunu bildirib.
Bu niyə vacibdir
Bu hadisə Avropa Sülh Fondundan maliyyələşən hərbi yardımın yerinə yetirilmə mexanizminin effektivliyini, üzv dövlətlərin icra orqanları səviyyəsindəki nəzarəti və dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən gəlirlərin izlənilməsini sual altına qoyur. Eyni zamanda, Ukraynanın müdafiə ehtiyacları üçün ayrılan vəsaitlərin taleyi ilə bağlı hesabatlılıq problemlərini və tərəfdaş ölkədə siyasi səviyyədə məsuliyyət daşımanın mümkünlüyünü nümayiş etdirir.
Nə baş verdi
Avropa Komissiyası Estoniya ilə 2024-cü ildə Ukrayna üçün bağlanmış, dəyəri 70 milyon avrodan çox olan artilleriya mərmi tədarükü müqaviləsinin yerinə yetirilməməsi ilə bağlı məsələni araşdırır. Müqavilə üzrə vəsaitlər Avropa Sülh Fondundan, o cümlədən dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən gəlirlərdən ayrılıb. Ödəniş əvvəlcədən mərmi satışı ilə əvvəllər məşğul olmayan hind şirkətlərinə köçürülüb. Müqavilə yerinə yetirilməyib, audit nəticələri Estoniyada böyük qalamaqala səbəb olub və Estoniya hazırda müvafiq hind şirkətinə qarşı iddia qaldırıb. Komissiyanın sözçüsü Kristian Viqand bildirib ki, vəsaitlərin geri qaytarılması prosedurunun tətbiq olunub-olunmayacağı hələ dəqiqləşməyib. Estoniyanın müdafiə naziri Hanno Pevkur istefa verəcəyini elan edib, müqavilələri oxumadığını, çünki bunun onun vəzifəsinə daxil olmadığını bildirib, lakin siyasi məsuliyyəti öz üzərinə götürməyin düzgün olduğunu hesab etdiyini açıqlayıb. Estoniya tərəfindən müqavilələri icra edən orqan Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzidir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün dörd mənbə Ukrayna mediasına aiddir və onlar hadisəni Ukraynanın müdafiəsinə ayrılan Avropa Sülh Fondu vəsaitlərinin itirilməsi və ya səmərəsiz istifadəsi ilə bağlı qalamaqal kimi təqdim edirlər. Onlar çatdırılmayan mərmilərin Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinə vurduğu potensial ziyana, həmçinin dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən gəlirlərin istiqamətinə diqqət çəkirlər. Mənbələr, həmçinin, Pevkurun istefasını və onun siyasi məsuliyyəti qəbul etməsini vurğulayaraq, Ukrayna üçün hərbi yardımı həyata keçirən tərəfdaş dövlətdə hesabatlılıq mövzusunu ön plana çıxarırlar.
Kontekst
Avropa Sülh Fondu Avropa İttifaqının tərəfdaş ölkələrə hərbi dəstək maliyyələşdirməsinin əsas alətidir; Kristian Viqand qeyd edib ki, fond 2022-ci ildən etibarən üzv dövlətləri Ukraynaya əsas imkanları təmin etməyə həvəsləndirmək üçün 6,4 milyard avro cəlb edib. Fondun vəsaitlərinin bir hissəsi dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən və Ukraynanın hərbi dəstəyinə yönləndirilən gəlirlərlə bağlıdır. Avropa Sülh Fondunun qaydalarına görə, müqavilələri təchizatçılarla bağlamağa milli icra orqanları (Estoniya halında Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzi) cavabdehdir və Avropa Komissiyasında vergi ödəyicilərinin pullarının düzgün xərclənməsini təmin etmək üçün təminatlar və geri qaytarma prosesləri mövcuddur. İki materialda Macarıstanın Avropa Sülh Fondundan ayrılan 6,6 milyard avroya vetosunu götürdüyü və AB-nin xarici siyasət başçısı Kaya Kallasın sentyabrın 2-də Ukraynanın hava hücumundan müdafiəsini maliyyələşdirmək üçün fonddan 6,5–6,6 milyard avronun blokdan çıxarıla biləcəyini bildirdiyi qeyd olunur; sonuncu məlumat mübahisəli kimi işarələnib.