Estoniya müdafiə naziri Ukrayna üçün sursat alışına görə istefa verir, Aİ Komissiyası 70 milyon avronun qaytarılmasını araşdırır
Avropa Komissiyası Estoniyanın Ukrayna üçün artilleriya mərmilərinin alınmasına görə Hindistan şirkətlərinə 70 milyon avrodan çox avans ödədiyi, lakin icra edilməyən müqaviləni araşdırır. Avropa Sülh Fondundan maliyyələşdirilən müqavilə 2024-cü ildə imzalanıb və şirkətlərin mərmi satışında əvvəlki təcrübəsi olmayıb. Estoniya Müdafiə Naziri Xanno Pevkur 3 sentyabrda istefa verəcəyini açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- Estoniya 2024-cü ildə Ukrayna üçün 70 milyon avrodan çox dəyərində artilleriya mərmisi müqaviləsi imzalayıb.
- Vəsaitlər Avropa Sülh Fondu vasitəsilə, dondurulmuş RFA aktivlərindən əldə edilən gəlirlər hesabına ayrılıb.
- Avans Hindistan şirkətlərinə ödənilib; onlar əvvəllər mərmi satışı ilə məşğul olmayıblar.
- Müqavilə üzrə mərmilər çatdırılmayıb və Estoniya müvafiq Hindistan şirkətini məhkəməyə verib.
- Avropa Komissiyası vəsaitlərin Avropa Sülh Fonduna qaytarılmasının tələb olunub-olunmadığını araşdırır, hələlik təsdiq etmir, lakin istisna da etmir.
- Estoniya Müdafiə Naziri Xanno Pevkur 3 sentyabrda istefa verəcəyini açıqlayıb; formal istefa sentyabrın 14-dən tez olmayaraq Riigikoqu yay tətilindən sonrakı ilk iclasında baş verəcək.
- Müqavilələri Estoniyanın Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzi (RKIK) bağlayıb; Pevkur siyasi məsuliyyət götürüb, cinayət məsuliyyəti daşımır.
Bu niyə vacibdir
70 milyon avroluq avansın təcrübəsiz Hindistan şirkətlərinə ödənilməsi və müqavilənin yerinə yetirilməməsi Avropa Sülh Fondu çərçivəsində Ukrayna üçün hərbi satınalmalardakı zəif nöqtələri üzə çıxarıb. Avropa Komissiyasının vəsaitlərin qaytarılmasını tələb edib-etməyəcəyi hələ aydın deyil, lakin bu qərar Avropa Sülh Fondu üçün hesabatlılıq presedenti yarada bilər. Estoniyanın Ukraynanı fəsil şəkildə dəstəkləyən Aİ və NATO üzvü kimi müdafiə nazirinin istefası ciddi siyasi nəticədir və milli icra orqanlarının nəzarəti ilə bağlı suallar qaldırır.
Nə baş verdi
Avropa Komissiyası Estoniya ilə 2024-cü ildə bağlanmış və Ukrayna üçün artilleriya mərmilərinin alınmasını nəzərdə tutan, lakin yerinə yetirilməyən müqavilə ilə bağlı əlaqədədir. Müqavilənin dəyəri 70 milyon avrodan çox idi və vəsaitlər Avropa Sülh Fondu, xüsusilə dondurulmuş RFA aktivlərindən əldə edilən gəlirlər hesabına ayrılmışdı. Müqavilə Estoniyanın Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzi (RKIK) tərəfindən bağlanılıb və vəsaitlər avans olaraq Hindistan şirkətlərinə ödənilib; bu şirkətlərin əvvəllər mərmi satışı təcrübəsi olmayıb. Mərmilər çatdırılmayıb və Estoniya müvafiq Hindistan şirkətini məhkəməyə verib. Avropa Komissiyasının sözçüsü Kristofer Vigand 3 sentyabrda bildirib ki, Komissiya vəsaitlərin qaytarılması prosedurunun tətbiq olunub-olunmadığını hələ təsdiq edə bilmir, lakin istisna da etmir. Estoniyanın Müdafiə Naziri Xanno Pevkur həmin gün istefa verəcəyini açıqlayıb, formal istefa sentyabrın 14-dən tez olmayaraq Riigikoqu yay tətilindən sonrakı ilk iclasında baş verəcək. Pevkur müqavilələri oxumadığını, çünki bunun onun vəzifəsinə daxil olmadığını, lakin siyasi məsuliyyəti üzərinə götürməyin düzgün olduğunu deyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna dilindəki materiallar hekayəni Ukraynanın hərbi dəstəyinə təsirləri və Aİ səviyyəli hesabatlılıq mexanizmləri baxımından qurulur: skandal Avropa Sülh Fondundan vəsaitlərin qaytarılması perspektivini qaldıran bir satınalma uğursuzluğu kimi çərçivələnirilir. Ukrayna mənbələri müqavilə vəsaitləri ilə dondurulmuş RFA aktivlərindən əldə edilən gəlirlər arasında əlaqəni xüsusilə vurğulayır, Ukraynanın yardım boru kəməri üçün siyasi həssaslığı qabardır. Bəzi Ukrayna mətbuatı hekayəni Estoniyanın daha geniş daxili siyasi vəziyyəti ilə birləşdirir — hökumət koalisiyasının avqustda çoxluğu itirməsi, müxalifətin baş nazirin istefasını və erkən seçkiləri tələb etməsi.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Avropa Sülh Fondundan 6,5–6,6 milyard avroluq vəsaitlərin statusunu fərqli çərçivələyirlər: bəzi hesabatlar Macarıstanın vetosunu artıq qaldırdığını bildirir, digərləri isə Aİ-nin xarici siyasət başçısı Kaya Kallasın 2 sentyabrda bu vəsaitlərin yaxın günlərdə Ukrayna üçün HHM maliyyələşdirməsinə açıla biləcəyini söylədiyini sitat gətirərək onları hələ açılmamış kimi təqdim edir.
Kontekst
Avropa Sülh Fondu — Ukraynaya hərbi dəstək üçün üzv dövlətlərin vəsait ayırdığı Aİ alətidir; Estoniyanın Müdafiə İnvestisiyaları Mərkəzi podratçılarla müqavilələr bağlayan milli icra orqanıdır. Müzakirə olunan vəsaitlər Ukraynaya hərbi dəstəyə yönəldilmiş dondurulmuş RFA aktivlərindən əldə edilən gəlirlərlə əlaqəli idi. Avqostun əvvəlində Estoniyanın hakim koalisiyasından iki deputat çıxıb və koalisiya çoxluğu itirib; müxalifət İsamaa partiyası erkən seçkilər və Baş nazir Kristen Mixalın hökumətinin istefasını tələb edir.