Tramp: Rusiya Ukrayna ilə "kifayət qədər normal" davranır, Zelenski danışıqları başqasına əmanət etməlidir
Oktyabrın 19-da ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Ev qarşısında jurnalistlərə Rusiyanın Ukrayna ilə "kifayət qədər normal" davrandığını və Çin lideri Si Cinpinin də məsələyə lazımınca qarışmadığını söyləyib. O, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin müharibəni bitirmək istəmədiyini iddia edib və danışıqları "başqa birinin" aparmasının vaxtının çatdığını bildirib. Eyni gündə Rusiyanın Nova Vodolaqa parkına endirdiyi zərbədə aralarında iki uşağın da olduğu altı nəfər həlak olub, oktyabrın 18–19-dakı gecə isə Kiyevə ballistik raketlərlə hücumlar həyata keçirilib.
Əsas məqamlar
- Oktyabrın 19-da Tramp Rusiyanın Ukrayna ilə "kifayət qədər normal" ("fairly", "normally", "acceptably") davrandığını və bacardığı işi etmədiyini söyləyib
- Tramp Çin lideri Si Cinpinin Ukrayna məsələsində "kifayət qədər ədalətli" davrandığını və çox müdaxilə etmədiyini bildirib
- Tramp Ukrayna adından danışıqları Zelenskidən başqa birinin aparmağının vaxtının çatdığını açıqlayıb
- Tramp Zelenskinin müharibəni bitirmək istəmədiyini və onu "vaxtında bitirməli olduğunu" deyib; Zelenskinin "tarixin səhv tərəfində" ifadəsinə cavab olaraq "Zelenski nə danışdığını bilmir" cavabını verib
- Tramp Ukraynanın ABŞ-ın yardımına qarşılıq "heç nə" vermədiyini və bunun yadda saxlanılmalı olduğunu söyləyib
- Oktyabrın 19-da Rusiyanın Xarkov vilayətinin Nova Vodolaqa qəsəbəsindəki mərkəzi parkına "Geran-3" dronu ilə endirdiyi zərbə altı nəfəri – aralarında 1 yaşlı uşaq və 11 yaşlı qız da olmaqla – öldürüb
- Oktyabrın 18–19-dakı gecə Rusiyanın Kiyevə və regiona ballistik raketlərlə (Zelenski 16 raket bir neçə dalğa halında olduğunu bildirib) hücumunda bir nəfər həlak olub, səkkiz nəfər yaralanıb; 25 mərtəbəli bina, tibb müəssisəsi, "Cosmo Multimall" ticarət mərkəzi və metro qırmızı xəttinin infrastrukturu zədələnib
Bu niyə vacibdir
Tramp ABŞ-ın Ukraynaya verdiyi yardıma görə "heç nə alınmadığını" iddia edərkən Kiyevi danışıqlar masasında başqası ilə əvəz etməyi təklif edir; bu, ABŞ–Ukrayna münasibətləri üçün ciddi sınaq anı deməkdir. Eyni gündə Xarkov vilayətində iki uşağın da daxil olduğu altı nəfərin həlak olması və Kiyevə ballistik raketlərin atılması Trampın Rusiyanın "saxlayıcılığı" haqqındakı bəyanatı ilə birbaşa ziddiyyət təşkil edir. Zelenski bir gün əvvəl Bloomberg-ə ABŞ-ın son addımlarını (Starlink məhdudiyyətləri, "Patriot" raketlərinin çatdırılmasında ləngimə) Kiyevə təzyiq kimi qiymətləndirmiş, Tramp isə Putin, Si və özünün iştirakı ilə APEC sammitində üçtərəfli görüş formatına açıq olduğunu bildirmişdir ki, bəzi hesabatlara görə Ukrayna o masada olmaya bilər.
Nə baş verdi
Oktyabrın 19-da Donald Tramp Ağ Ev önündə jurnalistlərə müsahibəsində Rusiyanın Ukrayna ilə bağlı "çox normal" davrandığını, Çin lideri Si Cinpinin isə "çox ədalətli" mövqe tutduğunu və lazımınca qarışmadığını söyləyib, hər ikisini bunun üçün qiymətləndirdiyini əlavə edib. O, Zelenskinin müharibəni bitirmək istəmədiyini iddia edib, cəbhə xəttinin təxminən olduğu kimi qaldığını, halbuki Ukrayna tərəfində "bir milyon insanın" öldüyünü söyləyib. Tramp Ukrayna adından danışıqları Zelenskinin yox, "başqa birinin" aparmasının vaxtı çatdığını açıqlayıb, Zelenskini lazımi addımı atmayan şəxs kimi göstərib və ABŞ-ın Ukraynaya yardımına qarşılıq aldığının "heç nə" olduğunu bildirib. Həmin gün Rusiya qüvvələri Xarkov vilayətinin Nova Vodolaqa qəsəbəsindəki mərkəzi parka "Geran-3" tipli dronla zərbə endirib: altı nəfər – 28, 34 və 36 yaşlı qadınlar, təxminən 40 yaşlı kişi, 11 yaşlı qız və təxminən 1,2 yaşlı uşaq – həlak olub. Oktyabrın 18–19-dakı gecədə isə Rusiya bir neçə dalğa ilə Kiyevə və regiona ballistik raketlər (Prezident Zelenski 16 raket olduğunu söyləyib) atıb: bir nəfər ölüb, səkkiz nəfər yaralanıb, üç rayonda, o cümlədən 25 mərtəbəli binada, tibb müəssisəsində, Solomensk rayonundakı "Cosmo Multimall" ticarət mərkəzində və sol sahildəki metro qırmızı xəttinin infrastrukturu zədələnib. Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələrinin sözçüsü Yuri İhnat bildirib ki, ilk zərbə haqqında – oktyabrın 18-də təxminən 23:00-da – tərəfdaşlardan xəbərdarlıq alınmayıb, təxminən 03:00-dəki növbəti buraxılışlar haqqında isə məlumat alınıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri Zelenskinin şəxsinə yönəlmiş hücumu ön plana çəkir və Trampın Rusiyanı tərifləyən bəyanatlarını eyni gündə baş verən hücumlarla – Nova Vodolaqadakı park, Kiyevə ballistik raketlərlə zərbə və "enerji atəşkəsi" elanından sonra Ukraynanın enerji və qaz-neft infrastrukturuna 76 hücum – yan-yana qoyur. Bu xəbər toplusu Zelenskinin bir gün əvvəl Bloomberg-ə dediklərini (Starlink məhdudiyyətləri, artıq ödənişi edilmiş "Patriot" raketlərinin çatdırılmasında ləngimə) və Rusiya dizel yanacağının dünya bazarlarına çıxarılması sazişini – Zelenskinin "zəiflik əlaməti" adlandırdığı addımı – ABŞ-ın Kiyevə təzyiqinin sübutu kimi təqdim edir. Bəzi Ukrayna xəbərləri Trampın Putin–Tramp–Si üçtərəfli görüşünə açıq olduğunu və Ukraynanın masada olmaya biləcəyini, xüsusilə Dövlət Katibi Mark Rubionun Özbəkistanda səfəri zamanı görüş danışıqlarını təsdiqlədiyini qeyd edir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Qeyri-ukraynalı beynəlxalq mənbələr (Honq-Konqdan ingilis dilli nəşr, Qazaxıstandan rusdilli nəşr) şəxsi ölçünü ön plana çəkir: Zelenskidən başqasının danışıqlar aparması və onun sülh istəyinin şübhə altına alınması. Rusdilli beynəlxalq nəşr Trampın bu bəyanatlarını Rusiya dilindəki ritorika ilə səsləşən şəkildə təqdim edir – Zelenskinin "qanunsuz" və danışıqlar apara bilməyən şəxs kimi göstərilməsinin dəstəklənməsi kimi. İngilis dilindəki çıxışlar isə daha dar çərçivədə, Trampın Zelenski ilə bağlı bəyanatlarına fokuslanır və Ukrayna mənbələrinin gətirdiyi gündəlik hücumlar, Bloomberg müsahibəsi və BMT-nin sentyabr üçün qeydə aldığı 328 mülki itkisi kimi geniş konteksti əks etdirmir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Trampın Rusiyanın "normal" və ya "qəbul edilə bilən" davranışı haqqındakı təsviri, eyni gün baş verən Nova Vodolaqadakı park dron zərbəsi, oktyabrın 18–19-dakı gecə Kiyevə atılmış ballistik raketlər və Zelenskinin "enerji atəşkəsi" elanından sonra enerji və qaz-neft infrastrukturuna 76 hücum olduğuna dair məlumatla birbaşa ziddiyyətdədir. Trampın Ukraynanın ABŞ-a "heç nə" vermədiyi iddiası Zelenskinin müsahibələrdə ABŞ addımlarını təzyiq kimi təqdim etməsi ilə fərqlənir: Zelenski ABŞ-ı Kiyevi Rusiyaya kapitulyasiyaya məcbur edən addımlar atmaqda günahlandırır, Tramp isə bunu qarşılıq mübadiləsi çatışmazlığı kimi qoyur. Qazaxıstandakı rusdilli mənbəz Trampın Zelenskinin əvəzinə başqa danışıqçı təklifini və "bir milyon ölü, cəbhə tərpənməyib" çərçivəsini Rusiyanın "Zelenski qanunsuzdur" ritorikasının əksi kimi təqdim edir; ukraynadilli mənbələr bu cür çərçivələndirməni işlətmir.
Kontekst
Trampın bəyanatları Zelenskinin oktyabrın 14-də verdiyi və "tarixin səhv tərəfində" dediyi müsahibədən və oktyabrın 18-də Bloomberg-ə verdiyi müsahibədən bir gün sonra səslənib. Zelenski oktyabrın 18-də demişdi ki, Trampın elan etdiyi "enerji atəşkəsindən" sonra Rusiya Ukraynanın enerji və qaz-neft infrastrukturu 76 dəfə hücuma məruz qalıb, ABŞ-ın son addımları isə – Starlink-in məhdudlaşdırılması, artıq ödəniş edilmiş "Patriot" raketlərinin gecikməsi – Kiyevi Rusiyaya kapitulyasiyaya məcbur edir. Oktyabrın 9-da Tramp Putinlə dünya bazarlarına yüz minlərlə ton Rusiya dizel yanacağının tədarükü haqqında saziş elan edib, Zelenski bunu "zəiflik əlaməti" adlandırıb. "The Wall Street Journal" bildirir ki, Putin noyabrda Çində APEC sammiti çərçivəsində Tramp, Putin və Si Cinpin arasında üçtərəfli görüş təklif edib, Tramp isə bu formata açıq olduğunu söyləyib. ABŞ Dövlət Katibi Mark Rubio Özbəkistanda səfərdə olarkən bu cür liderlər görüşü barədə danışıqların getdiyini təsdiqləyib. BMT-nin sentyabr üçün məlumatına görə, ən azı 328 mülki şəxs həlak olub – bu, tam miqyaslı işğalın başlanğıcından bəri ən yüksək aylıq mülki ölüm sayıdır.