Trampın administrasiyası «kölgə donanması» gəmilərinə sanksiyaları yumşaltmağı nəzərdən keçirir
ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası Rusiya, İran və Venesuela nefti daşıyan «kölgə donanma» gəmilərinə tətbiq olunan sanksiyaları yumşaltmaq variantını araşdırır. Məqsəd qeyri-adi yüksək qlobal daşıma tariflərini endirmək və Fars körfəzi regionundan neft ixracını artırmaqdır. Müzakirələr yalnız sanksiyalara düşməmiş «qanuni neft»in daşınmasına aiddir; Rusiya və İran nefti ABŞ sanksiyaları altında qalır.
Əsas məqamlar
- ABŞ Tramp administrasiyası Rusiya, İran və Venesuela nefti daşıyan «kölgə donanma» gəmilərinə sanksiyaları yumşaltmağı nəzərdən keçirir.
- Məqsəd rekord səviyyəyə çatan qlobal freight dərəcələrini azaltmaq və Fars körfəzindən neft ixracını artırmaqdır.
- Sanksiyalara düşmüş gəmilər yalnız ABŞ sanksiyalarına aid olmayan «qanuni neft» daşıya biləcək; Rusiya və İran nefti qadağan olaraq qalır.
- ABŞ Energetika Naziri Kris Rayt bunu Səudiyyə Ərəbistanının Ər-Riyad şəhərində Ümumdünya Neft Konqresinə video müraciətində qaldırıb.
- Belə gəmilərdən istifadə etmək istəyən şirkətlər ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyindən fərdi lisenziya almalı olacaqlar.
- Tariflər İran və Ukraynadakı münaqişələr fonunda rekord həddə çatıb; noyabrın 3-də keçiriləcək ara seçkilər ərəfəsində Trampa siyasi təzyiq yaradır.
- ABŞ Energetika Nazirliyi bu addımın Rusiyanın neft daşımasına kömək etməyəcəyini bildirib; Energy Aspects analitikləri isə tariflərə əhəmiyyətli təsir gözləmir.
Bu niyə vacibdir
ABŞ-ın «kölgə donanma» gəmilərinə qarşı sanksiyaları yumşaltması qlobal neft daşıma marşrutlarını yenidən formalaşdıra və ABŞ xam neftini Asiya emalçıları üçün yenidən əlçatan edə bilər. Bu, həm qlobal inflyasiyaya, həm də seçkiqabağı Tramp üçün siyasi risklərə birbaşa təsir göstərir. Eyni zamanda, bir neçə gün əvvəl Trampın Rusiya dizel yanacağına qarşı sanksiyaları müvəqqəti ləğv etməsi Ukrayna və Avropa tərəfindən kəskin tənqid olunub; yeni yumşalma addımı bu mübahisələri daha da gücləndirə bilər.
Nə baş verdi
ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası Rusiyadan, İrandan və Venesueladan neft daşıyan, ABŞ sanksiyaları altında olan gəmilərə — «kölgə donanma» adlanan gəmilərə — sanksiyaların yumşaldılmasını araşdırır. Proqrama əsasən, bu gəmilər yalnız ABŞ sanksiyalarına aid olmayan «qanuni neft»i daşıya biləcək; Rusiya və İran nefti qadağan olaraq qalacaq. Məqsəd rekord səviyyəyə çatan qlobal freight tariflərini aşağı salmaq və Fars körfəzi regionundan neft və neft məhsullarının ixracını artırmaqdır. Sanksiyaları olan gəmiləri istifadə etmək istəyən şirkətlər ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyindən fərdi lisenziya almalı olacaqlar. Mövzu ABŞ Energetika Naziri Kris Raytin Ər-Riyaddakı Ümumdünya Neft Konqresinə video müraciətində qaldırılıb. ABŞ Energetika Nazirliyi yumşalmanın Rusiyanın neft daşımasına kömək etməyəcəyini bildirib, Energy Aspects analitikləri isə köhnə və texniki cəhətdən yararsız gəmilərin freight dərəcələrinə ciddi təsir göstərməyəcəyini proqnozlaşdırır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında iki əsas fərq var. Birincisi, ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağına qarşı sanksiyaları nə qədər müddətə ləğv etdiyinə dair: Xəzinədarlıq lisenziyasına və əksər hesabatlara görə, bu müddət 2027-ci il aprelin 7-dəkdir, lakin bir faktada yalnız aprelin 7-si qeyd olunub, il göstərilmədən. İkincisi, bəzi Ukrayna mənbələri sanksiyaların yumşaldılmasını Rusiya neftinin daşınmasına kömək kimi təqdim edir, ABŞ Energetika Nazirliyi və digər mənbələr isə bunun yalnız qeyri-sanksiya «qanuni neft»ə aid olduğunu və Rusiyanın neft daşımasına kömək etməyəcəyini vurğulayır.
Kontekst
Tramp oktyabrın əvvəlində Rusiya dizel yanacağına qarşı ABŞ sanksiyalarını müvəqqəti olaraq ləğv edib (Xəzinədarlıq lisenziyasına görə 2027-ci il aprelin 7-dək); bu qərarı Prezident Volodimir Zelenski, Avropa ölkələri və bəzi respublikaçı senatorlar Vladimir Putinə hədiyyə kimi qiymətləndirərək kəskin tənqid ediblər. Tanker freight dərəcələri İran və Ukrayna ilə bağlı münaqişələr fonunda rekord həddə çatıb, inflyasiyanı gücləndirib və Asiya emalçılarını Yaxın Şərq və Latın Amerikasından alternativ tədarük axtarmağa vadar edib. Oktyabrın əvvəlində Birləşmiş Krallıq Rusiya LNG ixracı ilə bağlı səkkiz gəmiyə, o cümlədən üç «kölgə donanma» tankerini, yanacaq təchizatı gəmisini və üç Rusiya buz sinfi gəmisini sanksiyalar tətbiq edib. Ukrayna Rusiyanın «kölgə donanma» gəmilərini hərbi obyekt kimi qiymətləndirə biləcəyini bildirib; ABŞ Mediterranean dəniz missiyasını genişləndirməyi, ABŞ xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallas isə Avropa sahillərində neft sızıntısı təhlükəsinə diqqət çəkib.