Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Ukrayna inkassatorlarının Macarıstan əleyhinə altı işini qeydə alıb
Strasburqdakı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) Osçadbankın Ukrayna inkassatorlarının Macarıstan əleyhinə qanunsuz saxlanma və işgəncə iddiaları ilə bağlı altı şikayətini rəsmi qeydə alıb və onlara baxmağa başlayıb. 5 iyulda verilmiş şikayətlər Konvensiyanın 3-cü və 5-ci maddələrinə əsaslanır. Yeddinci inkassatorun işinin də eyni qaydada qeydə alınması gözlənilir. İş hazırda ilkin yazılı mərhələdədir.
Əsas məqamlar
- AİHM Strasburqda 5 iyul 2026-cı ildə verilmiş altı şikayəti qeydə alıb və baxışına başlayıb.
- Yeddinci inkassatorun işinin də analoji qaydada qeydə alınması gözlənilir.
- Şikayətlər Konvensiyanın 3-cü maddəsinə (işgəncə qadağası) və 5-ci maddəsinə (azadlıq hüququ / qanunsuz saxlanma) əsaslanır.
- İş hazırda ilkin yazılı mərhələdədir.
- Financial Times-a görə, keçmiş Baş nazir Viktor Orban martda Osçadbankın maşınlarının saxlanılmasını şəxsən əmr edə bilərdi.
- 6 may 2026-cı ildə Macarıstan, Fides-in seçkilərdə məğlubiyyətindən sonra, saxlanılmış nağd pulları və qızılı Ukraynaya qaytarıb.
Bu niyə vacibdir
Bu iş Ukrayna dövlət bankının və onun əməkdaşlarının beynəlxalq insan hüquqları məhkəməsinə çıxarılması deməkdir və Konvensiyanın əsas maddələri üzrə (işgəncə qadağası və azadlıq hüququ) ilkin baxışdan keçib. Osçadbank bunu iddiaların əsassız olmadığının əlaməti kimi təqdim edir, AİHM isə eyni mərhələdə şikayətlərin böyük əksəriyyətinin sıradan çıxarıldığını qeyd edir. FT-nin yazdığına görə, saxlanmanın Viktor Orban tərəfindən şəxsən əmr edildiyi versiyası təsdiqlənsə, bu iş ona qarşı irəli sürülə biləcək ilk cinayət işi ola bilər.
Nə baş verdi
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Strasburqda 5 iyul 2026-cı ildə Osçadbankın Ukrayna inkassatorlarının Macarıstan əleyhinə verdiyi altı şikayəti rəsmi qeydə alıb və baxılmasına başlayıb. Şikayətlər 5-6 mart 2026-cı il tarixlərində Budapeştdə Ukrayna dövlət bankının işçilərinin və Raiffeisen Bank Wien-dən göndərilmiş 40 milyon ABŞ dolları, 35 milyon avro və 9 kiloqram qızıl daşıyan iki zirehli maşının saxlanılması ilə bağlıdır. İddialar Konvensiyanın 3-cü maddəsi (işgəncə qadağası) və 5-ci maddəsi (azadlıq hüququ / qanunsuz saxlanma) üzrədir. Yeddinci inkassatorun işinin də analoji qaydada qeydə alınacağı gözlənilir. AİHM hazırda işə ilkin yazılı mərhələdə baxır; bu mərhələdə əksər şikayətlər rədd edilir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün mənbələr Ukrayna KİV-ləridir və işi qanunsuz saxlanma və işgəncə kimi təqdim edir. Osçadbank qeydiyyatı müsbət prosessual mərhələ kimi vurğulayır. Viktor Orbanın şəxsi iştirakı ehtimalı bir çox başlıqda irəli çəkilir, FT isə işi ona qarşı ilk cinayət işi ola biləcək kimi qələmə verir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Viktor Orbanın saxlanmanı şəxsən əmr edib-etmədiyi məsələsində fərqlənir. Macarıstan KİV-ləri (o cümlədən Telex) və Financial Times, Drujba neft kəməri ilə təchizatın dayandırılmasına görə cavab kimi, Orbanın şəxsi əmr verdiyini iddia edən mənbələrə istinad edir; Macarıstanın Baş Prokurorluğu isə Orbanın şəxsi əmr versiyasını rədd edib.
Kontekst
5-6 mart 2026-cı il gecəsində Macarıstanın Budapeştdəki hakimiyyət orqanları Osçadbankın Vyanadan Kiyevə nəql etdiyi təxminən 40 milyon ABŞ dolları, 35 milyon avro və 9 kiloqram qızıl daşıyan iki zirehli maşında səyahət edən yeddi inkassatorunu saxlayıb. Macarıstanın vergi və gömrük idarəsi pul yuyulması şübhəsi ilə əməliyyatı «Ukrayna Qızıl Karvanı» adlandırıb. Bütün yeddi işçi 6 mart axşamı azad edilib; iki maşın 12 martda Osçadbanka nağdsız və qiymətlisiz qaytarılıb. 6 mayda, Fides-in seçkilərdə məğlubiyyətindən sonra, Macarıstan saxlanılmış pulları və qızılı Osçadbanka qaytarıb. Macarıstan KİV-ləri, o cümlədən Telex, saxlanmanın Viktor Orbanın şəxsi qərarı, iddialara görə Ukraynanın Drujba kəməri ilə neft tədarükünü dayandırmasına cavab olduğunu yazıb; Macarıstanın Baş Prokurorluğu bu versiyanı rədd edib. 19 avqust 2026-cı ildə Macarıstanın vergi və gömrük idarəsi cinayət tərkibi olmadığına görə cinayət işini bağlayıb. İyunda Baş nazir Péter Magyar saxlanma və Osçadbank vəsaitlərinin müsadirəsi ilə bağlı Macarıstanda istintaq aparılacağını elan edib və Orban hökumətinin keçmiş üzvlərinin iş üzrə saxlanıldığı bildirilir.