Əvvəlki gün Strasburqda Krımdakı on ukraynalı uşaqla bağlı iş üzrə İnsan Hüquqları Məhkəməsində dinləmə keçirilib
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi 22 sentyabr Strasburqda iş №6719/23 üzrə ictimai dinləmə keçirib. İş Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları İttifaqı tərəfindən 2014-cü ildə Rusiyanın Krımı işğalı zamanı dövlət uşaq müəssisələrində olan və taleləri hələ də məlum olmayan on ukraynalı uşaq barədə qaldırılıb. Məhkəmə hələlik yekun qərar elan etməyib; qəbulolunma və mahiyyət üzrə qərar sonra veriləcək.
Əsas məqamlar
- İş №6719/23 üzrə dinləmə 22 sentyabr Strasburqda İnsan Hüquqları Məhkəməsinin palatasında keçirilib.
- On uşağın 2009–2013-cü illərdə doğulduğu, 2014-cü ildə işğal zamanı 1–5 yaş arasında olduğu və Krımdakı dövlət uşaq müəssisələrində yaşadığı göstərilir.
- UHGİY-ə görə, Rusiya Krımda nəzarəti ələ aldıqdan sonra uşaqlara rus vətəndaşlığı verilib və onlar Rusiyanın övladlığa götürmə və qəyyumluq sistemlərinə daxil edilib.
- Uşaqların taleyi haqqında 2014-cü ildən bəri məlumat yoxdur; Rusiya onları Ukrayna hakimiyyətinə təhvil verməkdən imtina edib.
- 2023-cü ilin fevralında Məhkəmə 39-cu qayda üzrə təxirəsalınmaz tədbirin tətbiqindən imtina edib; 2025-ci ilin aprelində Rusiya hökuməti iş barədə məlumatlandırılıb, lakin heç bir müşahidə təqdim etməyib.
- Ukraynanın İHM-dəki hökumət nümayəndəsi Marqarita Sokerenko 46-cı maddə çərçivəsində uşaqların şəxsiyyəti və yeri haqqında məlumatların açıqlanmasını, onların Ukraynaya qaytarılmasını və beynəlxalq mexanizmlərlə əməkdaşlığı tələb edib.
- Məhkəmə qeyd edib ki, 2014-cü ildən bəri Rusiyaya qarşı Ukraynadakı ciddi insan hüquqları pozuntularına dair iddialara baxan yeganə beynəlxalq məhkəmə olaraq qalır.
Bu niyə vacibdir
Bu iş Krımın işğalı zamanı dövlət qayğısında olan uşaqların taleyinə həsr olunmuş ilk ictimai dinləmələrdən biridir və UHGİY-ə görə 4000-dən çox yetim uşağın rus vətəndaşlığına keçirildiyi geniş miqyaslı bir nümunənin fərdi təzahürüdür. Məhkəmə Rusiyanın 2022-ci ildə Konvensiyadan çıxmasından sonra Konvensiya çərçivəsi vasitəsilə ona qarşı post-2022 hərəkətlərə görə məsuliyyət daşıya bilib-bilməyəcəyini sınaqdan keçirir. Ukrayna hökuməti 46-cı maddəyə əsasən konkret tədbirlərin müəyyənləşdirilməsini, o cümlədən uşaqların şəxsiyyətinin açıqlanmasını və Ukraynaya qaytarılmasını tələb edib. Məhkəmə 2014-cü ildən bəri Rusiyaya qarşı ciddi insan hüquqları iddialarına baxan yeganə beynəlxalq məhkəmə olduğunu bildirir ki, bu da qərarın mühüm presedent dəyəri daşıyacağını göstərir.
Nə baş verdi
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi 22 sentyabr Strasburqda iş №6719/23 üzrə ictimai dinləmə keçirib. İş Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları İttifaqı tərəfindən 2009–2013-cü illərdə doğulmuş və 2014-cü ildə Rusiyanın Krımı işğalı zamanı 1–5 yaş arasında olarkən Krımdakı dövlət uşaq müəssisələrində yaşayan on uşaq barədə qaldırılıb. UHGİY-in iddialarına görə, Rusiya Krımda nəzarəti ələ aldıqdan sonra uşaqlara rus vətəndaşlığı verib, onları Rusiyanın övladlığa götürmə və qəyyumluq sistemlərinə daxil edib və Ukrayna hakimiyyətinin təkrar sorğularına baxmayaraq uşaqları qaytarmaqdan imtina edib. 2023-cü ildə bəzi uşaqların adları Rusiyanın övladlığa götürmə saytlarından birdən yox olub və təşkilat bunu mümkün övladlığa götürmə əlaməti kimi qiymətləndirib. Məhkəmə fevral 2023-cü ildə 39-cu qayda üzrə təxirəsalınmaz tədbirin tətbiqindən imtina edib, aprel 2025-də Rusiyanı iş barədə məlumatlandırıb; Rusiya heç bir müşahidə təqdim etməyib. İddiaçılar Konvensiyanın 5-ci (azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hüququ) və 8-ci (şəxsi və ailə həyatına hörmət hüququ) maddələrinə istinad edirlər. Dinləmədə Ukraynanın İnsan Hüquqları Məhkəməsindəki hökumət nümayəndəsi Marqarita Sokerenko çıxış edərək 46-cı maddə üzrə konkret tədbirlərin müəyyənləşdirilməsini, o cümlədən uşaqların şəxsiyyəti, hüquqi statusu və yeri haqqında tam məlumatların açıqlanmasını, onların Ukraynaya qaytarılmasını və Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi ilə əməkdaşlığı tələb edib. Məhkəmə dinləmədən sonra yekun qərar elan etməyib; qəbulolunma və mahiyyət üzrə qərar sonra veriləcək.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bir mənbə Rusiyanın Məhkəmə tərəfindən məlumatlandırılmasının vaxtını fərqli göstərir — 2025-ci ilin aprel əvəzinə 2025-ci ilin martını və 2026-cı ilin martında əlavə sualların göndərildiyini iddia edir. Digər hesabatlar ardıcıl olaraq məlumatlandırmanı aprel 2025-ə aid edir.
Kontekst
Rusiya 2022-ci ildə Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının tərəfi olmaqdan çıxıb; 2023-cü ilin fevralında Məhkəmə bu işdə 39-cu qayda üzrə təxirəsalınmaz tədbirin tətbiqindən imtina edərək göstərib ki, uşaqların övladlığa götürülməsi ilə bağlı iddia olunan hadisələr Rusiyanın Konvensiyadan çıxmasından sonra baş verib. UHGİY-ə görə, Rusiya Krımda nəzarəti ələ aldıqdan sonra 4000-dən çox yetim və valideyn himayəsindən məhrum uşaq avtomatik olaraq Rusiya vətəndaşı elan edilib və Rusiyanın övladlığa götürmə və qəyyumluq sistemlərinə daxil edilib. Rusiya 2014-cü ildən sonra Krımda öz qanunvericiliyini, o cümlədən övladlığa götürmə qaydalarını tətbiq edib, Ukrayna isə oradakı uşaqlar haqqında məlumata çıxışını itirib.