Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Krımdan olan on ukraynalı uşağın işinə baxır
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi 22 sentyabrda Strasburqda Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları Birliyinin (UHHRU) Rusiyanın 2014-cü ildə Krımı işğal etməsindən sonra uşaq müəssisələrində olan və yerləri 2014-cü ildən bəri məlum olmayan on ukraynalı uşaqla bağlı iddiası üzrə açıq dinləmə keçirəcək. UHHRU uşaqlara Rusiya vətəndaşlığının verildiyini və onların Rusiya övladlığa götürmə sisteminə daxil edildiyini iddia edir.
Əsas məqamlar
- Dinləmə 22 sentyabrda Strasburqda ECtHR-in palatasında, yerli vaxtla saat 09:15-də başlayır.
- İş № 6719/23 qeydiyyatdadır; iddiaçı Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları Birliyidir (UHHRU).
- On uşaq 2009–2013-cü illərdə doğulub, 2014-cü ildə Krımda ukrayna dövlət qayğısında olan uşaq müəssisələrində yaşayırdı, işğal zamanı 1–5 yaşlarında idilər.
- UHHRU uşaqlara Rusiya vətəndaşlığının verildiyini və Rusiya övladlığa götürmə sisteminə daxil edildiklərini iddia edir; 2023-cü ildə bəzi uşaqların adları Rusiyanın övladlığa götürmə saytlarından birdən yox olub.
- UHHRU-nun sözlərinə görə, uşaqların yerləri 2014-cü ildən bəri məlum deyil; Rusiya uşaqları Ukrayna hakimiyyətinə təhvil verməkdən imtina edib.
- 2023-cü ilin fevralında ECtHR mümkün övladlığa götürmələri dayandırmaq üçün 39-cu Qaydaya əsasən ara tədbir tətbiq edilməsi xahişini rədd edib; 2025-ci ilin aprelində Rusiya hökumətinə iddia haqqında məlumat verib.
- ECtHR dinləmədən sonra yekun qərar qəbul etməyəcək; işin qəbuledilməzliyi və mahiyyəti üzrə qərarı sonra verəcək.
- ECtHR qeyd edir ki, 2014-cü ildən bəri Rusiyanın Ukraynada ciddi insan hüquqları pozuntularına dair iddialarına baxan yeganə beynəlxalq məhkəmə olaraq qalır.
Bu niyə vacibdir
Bu, Rusiyanın Krımı işğal etməsindən sonra qanunsuz köçürmə və mümkün övladlığa götürməyə məruz qaldığı iddia edilən fərdi ukraynalı uşaqlarla bağlı ECtHR-in ilk açıq dinləməsidir. İş onu sınayır ki, Rusiya Avropa Şurasından xaric edildikdən sonra ECtHR bu cür iddialar üzrə ona qarşı hesabatlılığı təmin edə bilərmi. Eyni zamanda, münaqişə zamanı dövlətindən ayrı düşən ukraynalı uşaqların taleyi məsələsini diqqət mərkəzində saxlayır.
Nə baş verdi
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi 22 sentyabrda Strasburqda № 6719/23 saylı iş üzrə açıq dinləmə keçirəcək. İş Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları Birliyinin (UHHRU) 2009–2013-cu illərdə doğulmuş və 2014-cü ildə Krımda ukrayna dövlət qayğısında olan uşaq müəssisələrində yaşayan on uşaqla bağlı iddiasına əsaslanır. UHHRU Rusiyanın Krım üzərində nəzarəti ələ aldıqdan sonra uşaqlara Rusiya vətəndaşlığının verildiyini və onların Rusiya övladlığa götürmə və qəyyumluq sisteminə daxil edildiyini iddia edir. Təşkilat həmçinin qeyd edir ki, 2023-cü ildə bəzi uşaqların adları Rusiyanın övladlığa götürmə saytlarından birdən yox olub və bunu mümkün övladlığa götürmə əlaməti kimi qiymətləndirir. UHHRU-nun sözlərinə görə, uşaqların yerləri 2014-cü ildən bəri məlum deyil və Rusiya uşaqları Ukrayna hakimiyyətinə təhvil verməkdən imtina edib. Təşkilat bu əməlləri məcburi yoxa çıxma kimi xarakterizə edir və ECtHR-dən işi şəxsi azadlıq və toxunulmazlıq hüququ, habelə şəxsi və ailə həyatına hörmət hüququ çərçivəsində araşdırmağı xahiş edir. 2023-cü ilin fevralında ECtHR mümkün övladlığa götürmələri dayandırmaq üçün 39-cu Qaydaya əsasən ara tədbir tətbiq edilməsi xahişini rədd edib; 2025-ci ilin aprelində isə Rusiya hökumətinə iddia haqqında məlumat verib və müşahidələrini təqdim etməsini istəyib. ECtHR dinləmədən sonra yekun qərar verməyəcək; işin qəbuledilməzliyi və mahiyyəti üzrə qərarı sonra elan edəcək.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün üç mənbə — ZN.UA, «Суспільне Новини» və «ЛІГА.net LB.ua» — ukrayna mətbuatına aiddir və UHHRU-nin uşaqlara vətəndaşlığın dəyişdirilməsi və mümkün övladlığa götürmə iddialarını mərkəzə qoyur. Onlar uşaqların ukrayna kimliyinə və sosial kimliyinin itirilməsinə xüsusi diqqət yetirir, vəziyyəti məcburi yoxa çıxma kimi çərçivələyir və Rusiyanın ukrayna hakimiyyəti ilə əməkdaşlıqdan imtinasını vurğulayır.
Kontekst
Rusiya 2014-cü ildə Krım üzərində nəzarəti ələ aldıqdan sonra, UHHRU-nin məlumatına görə, 4000-dən çox yetim və valideyn qayğısından məhrum uşaq avtomatik olaraq Rusiya vətəndaşı elan edilib. Rusiya Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının tərəfi olmaqdan çıxdıqdan sonra ECtHR 2023-cü ildə 39-cu Qaydaya əsasən ara tədbir tətbiq etməkdən imtina edib. ECtHR qeyd edir ki, 2014-cü ildən bəri Rusiyanın Ukraynada ciddi insan hüquqları pozuntularına dair iddialarına baxan yeganə beynəlxalq məhkəmə olaraq qalır.