Polşalı aşırı sağçı deputat Braun UPA abidəsini dağıtdı

Bu niyə vacibdir

Avropa Parlamentinin üzvü olan bir şəxs qəbristanlıqdakı abidəni şəxsən dağıdıb və bunu özü videoya alıb — seçilmiş vəzifəli şəxslərin məsuliyyəti məsələini gündeme gətirir. Hadra Polşa-Ukrayna tarixi yaddaşının həssas sahəsinə — UPA, Volıniya və mübahisəli İkinci Dünya müharibəsi dövrü şəxslərinin şərəfləndirilməsinə — toxunur, Polsa vitse-xarici işlər naziri Marcin Bosacki-nin dediyinə görə, Ukraynanın Aİ-yə inteqrasiyası artıq bu məsələ ilə siyasi cəhətdən əlaqələndirilir. Polşa hakimiyyəti işi yalnız əmlaka ziyan və təhqir kimi deyil, həm də milli əsasda mümkün nifət cinayəti kimi araşdırır. Ukraynalı şərhçilər bunu Polşa və Ukrayna qəbristanlıqlarının ekshumasiyası üzrə uzun müddətdir dayandırılmış ikitərəfli razılaşma ilə əlaqələndirir ki, bu da mümkün diplomatik fasadlara işarə edir.

Nə baş verdi

Polşalı Avropa Parlamenti üzvü və ultra-sağçı "Polşa Tacının Konfederasiyası" partiyasının lideri Qjejoj Braun və partiyadaşı Marcin Miksza Polşanın Lublin voyevodalığında, Hrubyasuv rayonunun Dolqobiçov kommununda yerləşən Białystok (Бялосток) kəndində UPA əsgərlərinin qəbristanlığındakı granit obeliski dağıdıblar. Braun hadisənin videosunu öz X (Twitter) hesabında yayımlayıb və müşayiət edən yazıda obeliskin dərhal sökülməsini tələb edib, onun "ukraynalıların polyaklara qarşı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini təhqir etdiyini" bildirib və abidənin qanunsuz quraşdırıldığını iddia edib. Obelisk 1946-cı ilin fevralında NKVD ilə döyüşdə həlak olan 41 ukraynalı əsgərin qəbristanlığında ucaldılıb və bu formada 2019-cu ildən mövcuddur. Polşa polisi sentyabrın 6-da iş açıb, memarlıq abidəsinin və qəbristanlığın təhqir edilməsi, əmlaka ziyan və milli əsasda mümkün nifət cinayəti ittihamlarını araşdırır, sübutlar toplayır və şahidləri dindirir, lakin başlanğıcda saxlanılan şübhəli olmayıb. Daxili İşlər Nazirliyinin sözçüsü Karolina Gałecka bildirib ki, abidəni dağıdanlar cəzasız qmayıacaq.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Bütün təqdim olunan mənbələr ukraynalıdır və Braun-u "skandal" və ya "ukraynanofob" siyasətçi, "ultranasionalist" kimi təqdim edir, qəzəbi ön plana çəkir. Başlıqlar onun aşırı sağçı kimliyini, balta ilə dağıtma obrazını və UPA abidəsinin məhv edilməsini vurğulayır, hüquqi və ya prosessual aspektləri deyil. Yazılarda 2026-cı ilin yayındakı əvvəlki vandallıq, Ukrayna Səfirliyinin onu pisləməsi və (Birchak vasitəsilə) polyak ekshumasiya icazələrinin uzun müddətdir dayandırılması xüsusi qeyd olunur ki, bu da hadisəni tək bir insident kimi deyil, təkrarlanan nümunənin bir hissəsi kimi təqdim edir. Ukraynalı hərbçi-tarixçi Volodymyr Birchak şərhçi kimi ön plana çəkilir, bu da ukraynalı səsin mənbəyini təmin edir, polyak rəsmi və ya müstəqil polyak medianın səsi deyil.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr Braun-un granit obeliski dağıtmaq üçün balta ("sokyry-moloty") və ya çəkic/lingi istifadə edib-etməməsi və alətin tərkibinin dəqiq detalları barədə fərqlənir.

Kontekst

Dağıdılmış obelisk 1946-cı ilin fevralında Sovet NKVD ilə döyüşdə həlak olan 41 ukraynalı əsgərin qəbristanlığını nişanlayırdı və memorial 1990-cı illərdən, granit formasında isə 2019-cu ildən mövcuddur. Abidə daha əvvəl iki dəfə vandallığa məruz qalmışdı — 2026-cı ilin yayında (boya və zədələnmiş tağ), Ukrayna Səfirliyinin rəsmi pisləməsinə səbəb olmuşdu — və Braun-un videosundan qısa müddət əvvəl yenidən, naməlum şəxslər yazıları zədələmişdi. Braun ultra-sağçı "Polşa Tacının Konfederasiyası" partiyasına rəhbərlik edir və anti-ukrayna hərəkətləri və digər insidentləri ilə tanınır, o cümlədən 2024-cü ilin dekabrında Seymdə Xanuka menorasını od söndürənlə söndürməsi və Rusiya işğalı ərəfəsində Ukraynanı dəstəkləyən qətnama əleyhinə yeganə Seym deputatı kimi səs verməsi. OKO.press yazır ki, Polşada qəbristanlıqlar üzərindəki hər hansı abidənin quraşdırılması zamanı inzibati prosedurlara riayət olunub-olunmamasından asılı olmayaraq, qəbristanlıqların hüquqi qorunması qüvvədədir ki, bu da Braun-un obeliskin qanunsuz quraşdırılması iddiasını təkzib edir.