Avropa rəsmiləri Trampın Rusiya dizeli sazişini seçicilərə bağlayır və yeni sanksiyalar hazırlayır

Bu niyə vacibdir

Avropa siyasətçiləri Rusiya dizeli sazişini Moskvanın təzyiq altında saxlanılmasını zəiflədən, eyni zamanda Trampın aralıq seçkiləri öncəsi daxili siyasi ehtiyaclarına xidmət edən bir addım kimi qiymətləndirirlər. Əlavə 4,8 milyon ton Rusiya dizelinin qiymət təsirinin məhdud olacağı – cəmi təxminən 10 günlük ABŞ istehlakını ödəyəcəyi – gözlənilir. Eyni zamanda, Aİ üzv dövlətləri indiyə qədərki ən böyük sanksiyalar siyahısı genişləndirilməsini və 23-cü sektoral paketi hazırlayır ki, bu da Vaşinqtonla Rusiya siyasətində Avropa fərqliliyini göstərir. Trampın enerji atəşkəsi iddiası Kiyiv və Avropa hökumətləri tərəfindən rədd edilib və dərhal ardından Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturasına zərbələr endirməyə davam edib.

Nə baş verdi

9 oktyabrda Ukrayna nümayəndə heyəti Mayamidə Aİ nümayəndələri ilə danışıqlar apararkən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra Rusiya dizelinin ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü barədə razılaşma elan edib. Razılaşma çərçivəsində əlavə tədarük həcmi yaxın aylarda 4,8 milyon ton ola bilər; Avropa və ukraynalı rəsmilər bunun ABŞ-ın dizel istehlakının cəmi təxminən 10 gününü ödəyəcəyini, ona görə də qiymət təsirinin məhdud olacağını hesablayırlar.

11 oktyabrda Tramp Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsinin başladığını və tərəflərin buna razılaşdığını iddia edib. Kiyiv rəsmi olaraq hər hansı razılaşmanın mövcudluğunu inkar edib və Vaşinqtondan bu cür sazişlərin detallarını istəyib. Həmin gün Rusiya qüvvələri Xarkovda TEC-5 istilik elektrik stansiyasına hücum edib və Xarkov vilayətinin Pisoçin qəsəbəsinə raket zərbəsi endirib; 3 nəfər həlak olub, 20-dən çox adam yaralanıb.

Cavab olaraq Avropa İttifaqı mövqeyini sərtləşdirib: 12 oktyabrda üzv dövlətlərin xarici işlər nazirləri Rusiyaya qarşı sanksiyalar siyahısının indiyə qədərki ən böyük genişləndirilməsini – 1600-dən çox fiziki və hüquqi şəxsi əhatə edən – təsdiqləyib. Avropa Komissiyası 2026-cı ilin sonuna qədər üzv dövlətlərə 23-cü sektoral sanksiyalar paketini təqdim etməyi planlaşdırır. Polşanın Baş naziri Donald Tusk və Almaniyanın kansleri Fridrix Merts Rusiyaya qarşı sanksiyaların əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilməsini tələb ediblər; Böyük Britaniya və Norveç də təzyiqi artırmağa hazır olduqlarını bildiriblər. Çərşənbə günü Brüsseldə keçiriləcək Avropa Şurası sammitində liderlər yeni sanksiyaların və Moskvanın neft gəlirlərinə qarşı tədbirlərin tətbiqini birgə bəyanatla tələb etməyi planlaşdırırlar.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna rəsmi mövqeyi hər hansı enerji atəşkəsi razılaşmasının olmadığını qəti şəkildə inkar edir və Trampın elanından sonra belə Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturasına zərbələrini davam etdirdiyini vurğulayır. Prezident Zelenski bildirib ki, Kremllə aydın və davamlı de-eskalasiya razılaşması olmadan Rusiyaya qarşı sanksiyaların hər hansı yumşaldılması Rusiyanın xeyrinə işləyən açıq zəiflikdir. Kiyiv eyni zamanda Aİ, Böyük Britaniya və Norveç tərəfindən sanksiyaların gücləndirilməsi səylərini açıq şəkildə dəstəkləyir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Avropa rəsmiləri Trampın Rusiya dizeli sazişini ABŞ-ın daxili siyasi motivasiyaları – xüsusilə noyabrda keçiriləcək Konqresin aralıq seçkiləri ərəfəsində yanacaq qiymətlərinin artması fonunda – kontekstində şərh edirlər. Əksər Avropa rəsmiləri ictimai tənqiddən çəkinsələr də, bir sıra diplomatlar və məmurlar əlavə Rusiya dizelinin ABŞ yanacaq qiymətlərinə təsirinin minimum olacağını və Moskvanın təzyiq altında qalmasını zəiflədəcəyini düşünürlər. Bunun əvəzinə, Aİ, Polşa, Almaniya, Böyük Britaniya və Norveç koordinasiyalı şəkildə sanksiyaların genişləndirilməsini və mövcud məhdudiyyətlərdəki boşluqların bağlanmasını təşviq edirlər ki, bu da Vaşinqtonla Avropa arasında Rusiya siyasətindəki fərqliliyi nümayiş etdirir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Tramp 11 oktyabrda Ukrayna və Rusiya arasında enerji atəşkəsinin başladığını və tərəflərin buna razılaşdığını iddia edib. Kiyiv və Aİ hökumətləri bu iddianı rədd edir – Rusiya həmin gün Ukraynanın enerji infrastrukturasına, o cümlədən Xarkovdakı TEC-5-ə zərbələr endirib. ABŞ-ın əldə olunmuş razılaşma barədə bəyanatı ilə Ukrayna və Avropa tərəfinin rədd etməsi arasında birbaşa ziddiyyət mövcuddur.

Kontekst

9 oktyabrda Ukrayna nümayəndə heyəti Mayamidə Aİ nümayəndələri ilə danışıqlar apararkən Tramp Rusiya dizeli sazişini elan edib. 11 oktyabrda Tramp enerji atəşkəsinin başlandığını iddia edib, lakin Kiyiv hər hansı razılaşmanı rədd edib və həmin gün Rusiya Xarkovda TEC-5-ə və Pisoçin qəsəbəsinə zərbələr endirib. Avropa liderləri Rusiyanın enerji gəlirlərini Moskvanı danışıqlara məcbur etmək üçün əsas təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirirlər. Böyük Britaniya və Norveç rəsmiləri də Moskvaya təzyiqi artırmağa hazır olduqlarını bildiriblər.