Latviyanın vetosu götürüldükdən sonra Rusiya oliqarxları Fridman və Usmanov Avropa İttifaqının sanksiyalar siyahısından çıxarılıb
Sentabrın 22-də Aİ Şurası Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin pozulmasına görə şəxslərə qarşı fərdi sanksiyalar rejimini 36 ay — 2029-cu il sentyabrın 22-dək — uzadıb. İrlandiyanın sədrliyinin təklif etdiyi kompromisə əsasən, Rusiya oliqarxları Mixail Fridman və Alişer Usmanov siyahıdan çıxarılıb. Latviya onların çıxarılmasına sonadək etiraz edən yeganə ölkə olub və Şura səsverməsində bitərəf qalıb; eyni zamanda Latviya hökuməti hər iki şəxsə qarşı milli sanksiyalar hazırlamağı tapşırıb.
Əsas məqamlar
- Aİ Şurası Ukraynanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı fərdi sanksiyalar rejimini 36 ay (2029-cu il sentyabrın 22-dək) uzadıb — əvvəlki 6 aylıq tsikldən fərqli olaraq.
- Kompromisə görə Rusiya oliqarxları Alişer Usmanov və Mixail Fridman siyahıdan çıxarılıb.
- Sanksiyalar təxminən 2600–3000 şəxs və hüquqi şəxsi əhatə edir; dəqiq say mənbələr arasında fərqlənir.
- Latviya oliqarxların siyahıdan çıxarılmasına sonadək etiraz edən yeganə Aİ üzvü olub, veto götürdükdən sonra Şurada bitərəf səs verib.
- Latviya Kabineti Xarici İşlər Nazirliyinə Usmanov və Fridmana qarşı milli sanksiyaların tətbiqi üçün qanun layihələri hazırlamağı tapşırıb.
- Prezident Zelenski Latviyaya təşəkkür edib, XİN rəhbəri Andriy Sibiqa isə hər iki oliqarxın siyahıdan çıxarılmasını Moskva üçün yanlış siqnal adlandırıb.
- Sanksiya siyahısının uzanmasını Slovakya və Fransa (yalnız Usmanov üçün) tələb edib; bir mənbə Lüksemburqun Fridmanla bağlı dəstəyini də qeyd edir.
Bu niyə vacibdir
36 aylıq uzadılma Ukrayna əleyhinə fərdi sanksiyaların əhatə dairəsini — təxminən 2600–3000 şəxs və struktur — 2029-cu ilə qədər qoruyub saxlayır və Aİ-ni daha əvvəlki altıaylıq yeniləmə dövründən uzaqlaşdırır. Eyni zamanda kompromis Rusiyanın iki böyük oliqarxının siyahıdan çıxarılmasını nəzərdə tutur ki, bu da fərdi üzv-ölkə tələblərinin birbaşa sanksiyaları necə dəyişə biləcəyini göstərir. Latviyanın sonadək tək etiraz edən və milli sanksiyalar hazırlayan yeganə üzv olması, Aİ səviyyəsində istənilən nəticə alınmadıqda üzv-ölkələrin təktərəfli alətlərdən necə istifadə edə biləcəyini nümayiş etdirir.
Nə baş verdi
İrlandiyanın sədrliyi sentyabrın 21-də Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı fərdi sanksiyaların 6 ay əvəzinə 36 ay uzadılmasını təklif etmişdi — şərti Alişer Usmanov və Mixail Fridmanın siyahıdan çıxarılması idi. Sentabrın 21-də Latviyanın açıq etirazı səbəbindən səsvermə başa çatmayıb. Sentabrın 22-də səhər Coreper (Aİ-nin daimi nümayəndələri komitəsi) Brüsseldə toplaşıb və qərar qəbul edə bilməyib; İrlandiyanın sədrliyi yazılı prosedurun vaxtını Kiyev vaxtı ilə saat 15:00-a qədər uzatmalı olub. Latviya daha sonra vetonu götürüb, eyni zamanda Latviya nümayəndəsi Şurada bitərəf qalıb və ölkənin siyasi narazılığını açıq ifadə edib. Latviya Kabineti Xarici İşlər Nazirliyinə hər iki şəxsə qarşı milli sanksiyaların tətbiqi üçün təklif və qanun layihələri hazırlamağı tapşırıb. Latviya baş naziri Andris Kulberq qərarı "pis və xeyli pis" arasında seçim kimi xarakterizə edib, çünki əks halda bütün sanksiyalar rejimi bitəcəkdi. Prezident Volodimir Zelenski Latviyaya təşəkkür edib, XİN rəhbəri Andriy Sibiqa isə çıxarılmanı Moskva üçün yanlış siqnal adlandırıb. Litva da siyahıdan çıxarılmalara qarşı çıxıb. Sonda qəbul edilmiş kompromisə əsasən, sanksiyalar rejimi 2029-cu il sentyabrın 22-dək uzadılıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna rəhbərliyi Latviyaya açıq təşəkkür edib və onun mövqeyini müdafiə edib; Zelenski bunu "hüquqi cəbhəni zəiflətməmək" kimi qiymətləndirib, Sibiqa isə hər iki oliqarxın çıxarılmasını Moskva üçün yanlış siqnal kimi pisləyib. Ukrayna mediası Slovakiya və Fransanı siyahıdan çıxarılmanın əsas təşəbbüskarı kimi təqdim edir və Latviyanın sonadək tək etiraz edən yeganə üzv olmasını xüsusi vurğulayır. Eyni zamanda Latviyanın milli sanksiyalar hazırlamağa başlaması Aİ-nin istənilən nəticəni vermədiyi hallarda Kyiv üçün bir yol kimi göstərilir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr uzadılmış sanksiyalar siyahısının ölçüsünü fərqli göstərir: bəzi hesabatlarda "təxminən 3000", Latviya hökumətinin açıqlamasında isə "2600-dən çox" şəxs və hüquqi şəxs qeyd olunur. Fransanın dəqiq mövqeyi haqqında da fərqlər var: əksər mənbələr Fransanın yalnız Usmanovun çıxarılmasını tələb etdiyini yazır, bir mənbə isə Lüksemburqun Fridmanla bağlı Fransaya dəstək verdiyini, digər bir hesabat isə Fransanın hər iki şəxsin çıxarılmasını Slovakiya ilə birlikdə istədiyini iddia edir.
Kontekst
2014-cü ildə formalaşmağa başlayan Ukraynanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı sanksiyalar rejimi 2022-ci ildən sonra genişləndirilib və hazırda Vladimir Putin, Rusiya rəhbərliyi, aparıcı oliqarxlar və keçmiş Ukrayna prezidenti Viktor Yanukoviç də daxil olmaqla şəxslər üçün aktivlərin dondurulmasını və Aİ-yə giriş qadağasını əhatə edir. Əvvəlki yeniləmələr — o cümlədən sentyabrın 14-də yeddi günlük körpü və martın 14-də — Slovakiyanın Usmanov və Fridmanın siyahıdan çıxarılması tələbi ilə çətinləşib. Bəzi hesabatlara görə, Fransa Usmanovun çıxarılmasını Azərbaycanda həbsdə olan bir neçə Fransa vətəndaşının azad edilməsi ilə əlaqələndirməyi planlaşdırıb.