Ukrayna "Karpat Səkkizliyi" (C8) regional əməkdaşlıq formatını elan etdi; Macarıstan qoşulmaqdan imtina etdi
Prezident Volodimir Zelenski sentyabrın 18-də Bukoveldə keçirilən sammit zamanı Ukraynanın yeddi Avropa ölkəsi — Rumıniya, Serbiya, Polşa, Slovakiya, Çexiya, Avstriya və Macarıstan — ilə birlikdə, həmçinin Avropa İttifaqı ilə "Karpat Səkkizliyi" (C8) regional əməkdaşlıq formatını elan etdi. Macarıstan baş nazir Péter Magyar-ın parlamentdəki bəyanatına görə, dəvəti "povazhni prychyny" (ağlabatan səbəblər) ilə rədd edib və formatın üzvü olmadığını açıqlayıb. Bu, Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiha ilə Macarıstan arasında diplomatik mübadiləyə səbəb olub.
Əsas məqamlar
- Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski sentyabrın 18-də "Karpat Səkkizliyi" (C8) formatını elan edib; format Ukrayna, Rumıniya, Serbiya, Polşa, Slovakiya, Çexiya, Avstriya və Macarıstanı, həmçinin Aİ-ni birləşdirir.
- C8 sammiti Bukoveldə (İvano-Frankivsk vilayəti) 18–19 sentyabr (bəzi mənbələrdə 18–20 sentyabr, Huta və Bukovel) tarixlərində keçirilib.
- Macarıstan baş nazir Péter Magyar sentyabrın 21-də parlamentdə bildirib ki, Macarıstan dəvəti alıb, lakin ağlabatan səbəblər üzündən qəbul etməyib; final bəyannaməni yalnız Ukrayna, Avstriya, Polşa, Rumıniya, Serbiya və Slovakiya imzalayıb.
- Sammitdə "Dəmiryol Koalisiyası" yaradılıb; Ukrzaliznitsiya üçün RELINC layihəsi çərçivəsində 100 milyon dollar qrant ayrılıb, EBRD isə UZ Energy çərçivəsində 130 milyon avro ayırmağa razılaşıb.
- C8 sammitində təqdim olunan birgə investisiya portfeli 95 layihə və təxminən 40 milyard avro dəyərində qiymətləndirilir; 1 milyard avrodan çox dəyərdə 50 saziş imzalanmağa hazırdır.
- Sentyabrın 20-də "Naftogaz" Macarıstanın MOL şirkəti ilə sərhəd yaxınlığında Macarıstan ərazisində neft məhsulları anbarlarının tikintisi ilə bağlı memorandum imzalayıb; Magyar isə hökumətin razılığı olmadan danışıqlar aparıldığını və anbarın tikilməyəcəyini deyib.
Bu niyə vacibdir
C8 Ukraynanın Aİ ilə əməkdaşlıq sahəsində yardım alan deyil, regional təşəbbüsçü kimi çıxış etmək cəhdidir və enerji, logistika, təhlükəsizlik və sərhədyanı iqtisadi layihələri əhatə edir. Macarıstanın, Viktor Orbandan Péter Magyar-a hakimiyyət dəyişikliyinə baxmayaraq, qoşulmaqdan imtina etməsi Budapeşt və Kiyev arasında davam edən sürtünməni göstərir və Ukraynanın formatı birləşmiş regional blok kimi təqdim etmək səylərini çətinləşdirir. Sammit konkret nəticələr verib: Ukrzaliznitsiya üçün Dəmiryol Koalisiyası, Dünya Bankı və EBRD maliyyələşməsi, habelə təxminən 40 milyard avrlıq investisiya portfeli.
Nə baş verdi
Prezident Volodimir Zelenski sentyabrın 18-də Bukoveldə keçirilən C8 sammiti zamanı "Karpat Səkkizliyi" adlı yeni regional əməkdaşlıq formatını elan etdi. Format Ukraynanı Rumıniya, Serbiya, Polşa, Slovakiya, Çexiya, Avstriya və Macarıstanla, həmçinin Aİ ilə birləşdirmək üçün nəzərdə tutulub; əsas məqsəd birgə iqtisadi layihələr, sərhədyanı təşəbbüslər və Aİ maliyyələşməsinin cəlb edilməsidir. Sammitin yekun bəyannaməsini Ukrayna, Avstriya, Polşa, Rumıniya, Serbiya və Slovakiya imzalayıb; Macarıstandan yalnız Kiyvdəki səfirliyin müvəqqəti rəhbəri iştirak edib. Sammit çərçivəsində Ukrzaliznitsiyanın dəstəklənməsi üçün "Dəmiryol Koalisiyası" adlı yeni beynəlxalq format yaradılıb, RELINC layihəsi üzrə 100 milyon dollar qrant və EBRD-nin UZ Energy çərçivəsində 130 milyon avro ayırması razılaşdırılıb. Sentyabrın 20-də "Naftogaz" Macarıstanın MOL şirkəti ilə sərhəd yaxınlığında neft məhsulları anbarlarının tikintisi haqqında memorandum imzalayıb. Sentyabrın 21-də baş nazir Péter Magyar Macarıstanın C8-ə dəvət alıb, lakin ağlabatan səbəblər üzündən qəbul etmədiyini və formatın üzvü olmadığını elan edib; MOL-un danışıqlarının hökumətin razılığı olmadan aparıldığını və Macarıstanda Ukraynanın neft anbarının tikilməyəcəyini bildirib. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiha Magyar-ın bəyanatlarını "əsassız konfrontasiyalı" adlandırıb və onu Orbanın pro-Rusiya siyasəti ilə müqayisə edib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı sammitin konkret nəticələrini — Dəmiryol Koalisiyasını, Ukrzaliznitsiya üçün 100 milyon dollarlıq Dünya Bankı/RELINC qrantını, EBRD-nin 130 milyon avroluq paketini, habelə 95 layihəlik təxminən 40 milyard avroluq investisiya portfoliosunu və imzalanmağa hazır 1 milyard avrdan çox dəyərdə 50 sazişi ön plana çıxarır. Macarıstanın imtinası "Viktor Orban dövrü obstruktiv siyasətinin davamı" kimi çərçivələnir; xarici işlər naziri Andriy Sibiha Magyar-ın bəyanatlarını "əsassız konfrontasiyalı" adlandırıb və Orbanizmin Macarıstanda çiçəklənməyə davam etdiyini yazıb. C8 Ukraynanın təşəbbüsü və Aİ ilə əməkdaşlıqda yardım alan deyil, regionun lideri kimi çıxış etmək cəhdi kimi təqdim olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr sammitin dəqiq tarixlərində fərqlənir: əksər hesabatlar 18–19 sentyabrı göstərir, bəziləri isə sammitin Huta və Bukoveli əhatə edən 18–20 sentyabr aralığında keçirildiyini yazır. Magyar-ın Macarıstanın imtinası üçün istifadə etdiyi ifadə də fərqlidir: bəzi mənbələr onun "хороші причини" (yaxşı səbəblər), digərləri isə "поважні причини" (ağlabatan səbəblər) dediyini sitat gətirir. Zelenski sentyabrın 18-dəki ilk açıqlamasında Macarıstanı C8 üzvləri sırasına daxil etmişdi, lakin Macarıstan sonradan qoşulmaqdan imtina etdiyini açıqlayıb; final bəyannaməni yalnız altı ölkə imzalayıb və erkən hesabatlarda Macarıstanın statusu mübahisəli qalıb.
Kontekst
May ayında Péter Magyar Viktor Orban-ı baş nazir postunda əvəz edib, lakin Ukrayna qeyd edir ki, Macarıstan Rusiya enerji resurslarının alınmasını dayandırmayıb və Ukraynanın Aİ-yə qoşulması kontekstində Transkarpatiyadakı etnik macarlar məsələsini qaldırmağa davam edir. Ukrayna artıq "Koalisiya of the Willing" və "Koalisiya of Capabilities" formatlarının üzvüdür; Dəmiryol Koalisiyası üçüncü, dəmiryoluna xas format kimi təqdim olunur. İnfrastruktur naziri Mykola Kalaşnikin sözlərinə görə, tam miqyaslı işğalın başlanmasından bəri Ukrzaliznitsiyanın 533 lokomotivi və özəl sənaye müəssisələrinin 75 lokomotivi zədələnib.