Ukrayna qış öncəsi qaz ehtiyatlarını 16 milyard kubmetrə çatdırıb — 2020-dən bəri ən yüksək səviyyə

Bu niyə vacibdir

Hökumətin 13,2 milyard kubmetrlik qış həddindən yuxarı olan 16 milyard kubmetrlik ehtiyat Ukraynaya tam miqyaslı işğalın başlanmasından bəri ən çətin qışlardan biri gözlənilən mövsüm üçün möhkəm bufer verir. Eyni zamanda, «Naftogaz» obyektlərinə Rusiya hücumlarının 2025-ci illə müqayisədə iki dəfədən çox artması təchizatın kəsilməsi riskini artırır, buna görə şirkət qaz alışını erkən başlayıb. Kiyivin öz anbarlarının üçdə birini Aİ üçün təklif etməsi Ukrayna yeraltı saxlayıcılarını 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyədə olan avropa bazarında regional aktiva çevirir. Metallurgiya istehsalının 48,6%-ə düşməsi isə enerjiyə zərbələrin ümumi iqtisadi təsirini göstərir.

Nə baş verdi

Ukraynanın yeraltı qaz anbarlarında qışa hazırlıq üçün 16 milyard kubmetr qaz toplanıb ki, bu da 2020-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir. Bu barədə «Naftogaz Ukrayiny»nın müvəqqəti rəhbəri Serhiy Fedorenko Reuters-ə məlumat verib. 2025-ci ildə Nazir Denıy Şmıqal avqustun sonunda ehtiyatların 14,3 milyard kubmetr olduğunu bildirmişdi; sentyabrda şəxsi treyderlər ehtiyatlar 15 milyard kubmetri keçəndə və istehlak düşəndə Ukrayna anbarlarından Polşaya qaz satmağa başlayıblar.

Fedorenkonun sözlərinə görə, ilin əvvəlindən Rusiya «Naftogaz» obyektlərinə 400-dən çox dəfə zərbə endirib ki, bu da bütün 2025-ci ilə nisbətən iki dəfə çoxdur. Hücumlar istehsal, emal, neft-qaz nəqliyyatı obyektləri, həmçinin ön cəbhə bölgələrindəki istilik elektrik stansiyalarını hədəf alıb. Reuters yazır ki, yaxınlaşan qış mövsümü beş illik tam miqyaslı müharibə dövründə ən ağır mövsüm ola bilər.

Hökumət qışı keçirmək üçün ən azı 13,2 milyard kubmetr lazım olduğunu bildirib; ötən mövsüm 14 milyard kubmetrdən az ehtiyatla başlayıb. Ukrayna 2015-ci ildən bəri birbaşa Rusiya qazı almır və idxalı əsasən Polşa, Slovakiya və Macarıstandandır, dörddə bir hissəsi mayeləşdirilmiş təbii qazdır (LNG) və bəzi müqavilələr üzrə çatdırılma dekabr-mart aylarında nəzərdə tutulub. Ötən qışda güclü şaxtalar və yeraltı anbarlara Rusiya zərbələri «Naftogaz»ı rekord 7,8 milyard kubmetr idxal etməyə məcbur edib. Bu mövsüm üçün «Naftogaz» qaz alışını erkən başlayıb və artıq 1 milyard kubmetrdən çoxunu kontrakt edib.

Ukraynanın Avropanın ən böyük yeraltı qaz saxlama tutumu — təxminən 30 milyard kubmetr — var və anbarlar bir kilometrdən dərin yerləşir ki, bu da saxlanılan qazı zərbələrdən qoruyur. Kiyiv Aİ-yə ümumi tutumun üçdə birini Avropa qaz ehtiyatları üçün ayırmağı təklif edib; Fedorenko qeyd edib ki, Ukraynanın saxlama tarifləri hazırda Aİ-də ən aşağıdır. Aİ ölkələri isə qışa 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyədə — tutumun cəmi 70%-dən bir az az səviyyəsində daxil olur və qış defisiti 14 milyard kubmetrə çata bilər.

Sənaye istehsalı avqustda illik müqayisədə 6,1%, metallurgiya istehsalı isə 48,6% azalıb; Rusiya zərbələri artıq ən böyük metallurgiya zavodlarını dayandırıb. Fedorenkonun proqnozuna görə, Ukraynanın qaz istehlakı 2026-cı ildə təxminən 20 milyard kubmetr, 2025-ci ildə isə 21 milyard kubmetr olub, lakin o, müharibə şəraitində dəqiq proqnozun çətin olduğunu vurğulayıb.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mətbuunda hadisə ilk növbədə daxili uğur kimi təqdim olunur: ehtiyatlar hökumətin qış həddindən yüksəkdir, «Naftogaz» Rusiya hücumlarının miqyası və qoruyucu tədbirlər haqqında sitat gətirir. Materiallarda idxalın erkən başlanması və LNG-nin payı vurğulanır ki, bu da böhran deyil, fəal hazırlıq olduğunu göstərir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Reuters-ə əsaslanan beynəlxalq çərçivədə ehtiyat səviyyəsi Rusiyanın intensiv zərbələri fonunda beş il ərzində ən ağır qış kontekstində verilir. Avropa aspekti ön plana çıxır: Ukraynanın Aİ üçün öz anbarlarını təklif etməsi, saxlama obyektlarının zərbələrdən qorunması üçün dərin yerləşməsi və Aİ anbarlarının 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyə ilə müqayisəsi.

Mənbələr nədə fərqlənir

İki Ukrayna mənbəyi Fedorenkonun qoruyucu tədbirlər haqqında sitatını bir qədər fərqli formada verir: birində «Biz qorumanı gücləndirir və möhkəmləndiririk» («We are strengthening protection and digging in»), digərində yalnız «Biz qorumanı gücləndiririk» («We are strengthening protection») deyilir.

Kontekst

Ukraynanın Avropada ən böyük yeraltı qaz saxlama tutumu var — təxminən 30 milyard kubmetr, anbarlar bir kilometrdən dərin yerləşir ki, «Naftogaz»ın sözlərinə görə bu, saxlanılan qazı zərbələrdən qoruyur. Ukrayna 2015-ci ildən bəi Rusiya qazını birbaşa almır və idxalı əsasən Polşa, Slovakiya və Macarıstandandır. Ötən qışda güclü şaxtalar və yeraltı anbarlara Rusiya zərbələri ehtiyatları tükəndirdikdən sonra «Naftogaz» rekord 7,8 milyard kubmetr idxal edib; əvvəlki qış mövsümü 14 milyard kubmetrdən az ehtiyatla başlayıb. Aİ ölkələri qışa 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyə ilə — tutumun bir az 70%-dən aşağı səviyyəsilə daxil olur və qış defisiti 14 milyard kubmetrə çata bilər. «Naftogaz»ın müvəqqəti rəhbəri Ukraynanın qaz istehlakını 2026-cı ildə təxminən 20 milyard, 2025-ci ildə isə 21 milyard kubmetr qiymətləndirir, lakin müharibə şəraitində dəqiq proqnozun çətin olduğunu xəbərdar edir.