Zelenski «Karpatan Səkkizliyi» (C8) regional əməkdaşlıq formatını işə saldı

Bu niyə vacibdir

C8 Ukraynanın yeddi Mərkəzi/Şərqi Avropa qonşusunu və Aİ-ni təhlükəsizlik, enerji, logistika və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində birləşdirən yeni, Ukrayna rəhbərliyi altında çoxterəfli çerçivədir. Birinci gündə konkret nəticələr – birgə bəyannamə, təxminən 1 mlrd avro dəyərində sazişlər və 40 mlrd avroluq 95 layihəlik investisiya boru kəməri (yarısı enerji layihələridir) – əldə olunub. Sammit çərçivəsində Polşanın «antibalistik koalisiyaya» qoşulması Ukraynanın hava hücumundan müdafiə əməkdaşlığını cəbhəyanı qonşu ilə dərinləşdirib. Bununla belə, Slovakiyanın Baş naziri Robert Ficonun xəstəliyi səbəbindən səfərini ləğv etməsi və keçmiş səfir Valeriy Çaliyin C8-in mövcud formatlarla üst-üstə düşdüyü barədə açıq şübhələri formatın effektivliyi ilə bağlı sualları gündəmdə saxlayır.

Nə baş verdi

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski sentyabrın 18-də İvano-Frankivsk vilayətinin Bukovelində keçirilən ilk sammitdə «Karpatan Səkkizliyi» (C8) regional əməkdaşlıq formatını elan edib. C8 Ukrayna, Rumıniya, Serbiya, Polşa, Slovakiya, Çexiya, Avstriya, Macarıstan və Aİ-ni təhlükəsizlik, enerji, logistika, sərhədlərarası iqtisadi əməkdaşlıq və icmaların dəstəklənməsi sahələrində birləşdirir; sammit sentyabrın 18–20-də davam edib. İqtisadi hissədə təxminən 500–550 iş adamı iştirak edib, səkkiz ölkədən təxminən 95 layihəlik, təxminən 40 mlrd avro dəyərində birgə investisiya portfeli təqdim edilib; yarısı enerji layihələrindən (günəş, külək, enerji saxlancı, yeni interkonnektorlar, yeraltı qaz anbarları, 1,5 GVt gücündə təklif olunan Karpatan külək klasteri də daxil olmaqla) ibarətdir. Təxminən 1 mlrd avro dəyərində 50-dən çox investisiya və ticarət sazişi imzalanıb.

Polşanın Baş naziri Donald Tusk Polşanın iyulda Parisdə elan edilmiş «antibalistik koalisiyaya» – Ukrayna, Danimarka, Fransa, Almaniya, İtaliya, Norveç, İspaniya, İsveç, Birləşmiş Krallıq və Niderlanddan ibarət 10 üzvlü birgə Avropa raket əleyhinə müdafiə sisteminə – qoşulduğunu elan edib. Zelenski ilə Tusk arasında ikitərəfli görüşdə həmrəyliyin qorunması, müharibənin dayandırılması və Polşanın Ukraynaya yeni yardım paketi (xarici işlər naziri Radoslav Sikorski tərəfindən elan edilib) müzakirə olunub. Zelenski, həmçinin Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiçlə (Belqraddakı avqust görüşündən sonra Avropa inteqrasiyaları və Rusiya zərbələri mövzuları) və Rumıniya Prezidenti Nikuşor Danla (SAFE proqramı, birgə dron istehsalı, infrastruktur, humanitar məsələlər və Qara dəniz təhlükəsizliyi) ikitərəfli görüşlər keçirib. Slovakiyanın Baş naziri Robert Fico xəstəliyi səbəbindən səfərini ləğv edib; Slovakiyanı Daxili İşlər naziri Matuş Şutay Eştokun və ya XİN-in Dövlət katibi Marek Eştokun təmsil etdiyi bildirilir – mənbələr bu barədə fərqlidir.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Bütün mənbələr ukraynalıdır (UA ölkə kodu, əsasən ukrayn dilində) və C8-i Zelenskinin rəhbərliyi ilə Ukraynanın mərkəzində olduğu diplomatik və iqtisadi uğur kimi təqdim edir. Xəbərlərdə Zelenskinin Tusk, Vuçiç və Danla ikitərəfli görüşləri, Polşanın antibalistik koalisiyaya qoşulması, 1 mlrd avro və 40 mlrd avroluq investisiya rəqəmləri ön plana çıxarılır. Ukrayna XİN-in rəhbəri Andriy Sibixa C8-i effektiv regional əməkdaşlıq və təhlükəsizlik mexanizminə çevirmək niyyətini bildirib. Diplomatik şərhçi Valeriy Çaliyin C8-in effektivliyinə dair tənqidi əsasən müsbət sammit xəbərləri arasında bir tənqidi səs kimi qalır.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Təqdim olunan bütün mənbələr ukraynalıdır (UA ölkə kodu); heç bir qeyri-ukrayna mənbə ölkəsi materialı təqdim edilməyib, ona görə də inputdan fərqli beynəlxalq çerçivə çıxarıla bilməz.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr Robert Ficonun xəstəliyi səbəbindən səfərini ləğv etdikdən sonra Slovakiyanı kim təmsil etdiyi barədə fərqlidir: bir mənbə Daxili İşlər naziri Matuş Şutay Eştokun adını çəkir, başqa bir mənbə isə XİN-in Dövlət katibi Marek Eştoku göstərir. Bundan əlavə, iqtisadi hissədə iştirak edən iş adamlarının sayı mənbələrdə fərqlidir: təxminən 500 və ya təxminən 550.

Kontekst

Mövcud «Karpatan təşəbbüsü» çerçivəsi 4 yanvar 2006-cı ildə qüvvəyə minib və əsasən eyni səkkiz Karpat dövlətini əhatə edir; Avstriya C8-ə yeni əsas əlavədir. «Antibalistik koalisiya» iyulda Parisdə elan edilib; Polşa qoşulmazdan əvvəl onun 10 üzvü Ukrayna, Danimarka, Fransa, Almaniya, İtaliya, Norveç, İspaniya, İsveç, Birləşmiş Krallıq və Niderland olub. Zelenski Ukrayna üçün Aİ-yə üzvlük prosesində artıq iki klasterin açıldığını və daha dördünün açılacağını gözlədiyini, C8-i bu yolda bir alət kimi çərçivələyib. Tusk-un rəqəmlərinə görə, Karpat makroregionunun ümumi iqtisadiyyatı təxminən 3,4 trln dollar, bazarı isə 136 milyon nəfərdir.