Zelenski Brüsseldə Maqyardan Ukrayna taxılının tranzitinə razılıq istədi
Avropa İttifaqının Brüssel sammitində (16 oktyabr 2025) Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Polşa, Rumıniya, Slovakiya və Macarıstandan Ukrayna taxılının ərazilərindən keçməsinə icazə vermələrini xahiş edib. Macarıstanın Baş naziri Péter Maqyar cavab olaraq bildirib ki, yükün yalnız tranzit olması şərtilə, ölkəsinin bununla bağlı heç bir maneəsi yoxdur. Zelenski ilə Maqyar arasında sammit çərçivəsində köməkçi və nümayəndə heyəti olmadan ilk rəsmi ikitərəfli görüş baş tutub; tərəflər münasibətləri yeni əsaslar üzərində qurmaq və o cümlədən Qərbi Avropaya qarğıdalının möhürlənmiş vaqonlarla dəmir yolu ilə daşınması variantını müzakirə ediblər.
Əsas məqamlar
- 16 oktyabr 2025-ci ildə Brüsseldəki Aİ sammitinin plenar sessiyasında Zelenski Polşa, Rumıniya, Slovakiya və Macarıstanı Ukrayna taxılının tranzitinə razılıq verməyə çağırıb
- Macarıstanın Baş naziri Péter Maqyar bildirib ki, yük yalnız tranzit olduqda bunun üçün heç bir maneə yoxdur
- 16 oktyabrda Zelenski ilə Maqyar arasında köməkçilər və nümayəndə heyəti olmadan ilk rəsmi ikitərəfli görüş baş tutub
- Zelenski təklif edib ki, qarğıdalı Qərbi Avropaya möhürlənmiş dəmir yolu vaqonları ilə daşına bilər
- Maqyar qeyd edib ki, 3-4 il əvvəl tranzit üçün işlək prosedura mövcud idi, lakin sonradan fəaliyyətini dayandırıb
- Danışıqlar təxminən 15 dəqiqə davam edib; tərəflər məktəb və xəstəxanaların bərpası, o cümlədən Qərbi Ukraynadakı Macarıstan bölgələrində iqtisadi investisiyalar kimi birgə layihələri müəyyənləşdirmək üçün nazir səviyyəsində məsləhətləşmələri davam etdirməyə razılaşıblar
- Ukraynanın buğda, qarğıdalı və günəbaxan toxumu ixracının təxminən 90%-i Qara dəniz vasitəsilə həyata keçirilir, lakin Rusiyanın liman və dəniz logistikasına hücumları ixracı faktiki dayandırıb
Bu niyə vacibdir
Macarıstanın tranzitə açıq olduğunu bildirməsi Polşa və Rumıniyanın artıq göstərdiyi istəksizliklə ziddiyyət təşkil edir və bu, Zelenskinin müraciət etdiyi tranzit ölkələri arasında Maqyarın mövqeyini potensial istisna halına gətirir. Sorğu Ukrayna Qara dəniz limanlarına və dəniz logistikasına Rusiya hücumları nəticəsində dəniz yolu ilə taxıl daşımalarının faktiki dayanması ilə bağlıdır; bu, quru marşrutları kritik ixrac kanalına çevirir, çünki Ukraynanın buğda, qarğıdalı və günəbaxan ixracının təxminən 90%-i Qara dəniz vasitəsilə həyata keçirilir. Eyni zamanda, Avropa Komissiyasının proqnozuna görə, Aİ-nin qarğıdalı istehsalı son iki onilliyin ən aşağı səviyyəsinə yaxınlaşır, xüsusilə Fransa və Macarıstan isti və quraqlıqdan əziyyət çəkir ki, bu da Avropa bazarlarında Ukrayna taxılının siyasi kontekstini dəyişir. Zelenski və Maqyar arasında ilk rəsmi ikitərəfli görüş hər iki tərəfin müsbət qiymətləndirməsi ilə baş tutub, nazir səviyyəsində məsləhətləşmələrin və Qərbi Ukraynadakı Macarıstan bölgələrində birgə layihələrin davam etdirilməsi razılaşdırılıb.
Nə baş verdi
Avropa İttifaqının Brüsseldə keçirilən sammitinin 16 oktyabr 2025-ci il tarixli plenar sessiyasında Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Polşa, Rumıniya, Slovakiya və Macarıstandan Ukrayna taxılının ərazilərindən keçirilməsinə icazə vermələrini xahiş edib. Sorğunun səbəbi Qara dəniz vasitəsilə daşımanın Rusiyanın Ukrayna limanlarına və gəmiçiliyinə hücumları səbəbindən mümkünsüzlüyüdür; Ukraynanın buğda, qarğıdalı və günəbaxan toxumu ixracının təxminən 90%-i bu marşrutdan asılıdır və hazırda ixrac faktiki dayanıb. Həmin gün sammit çərçivəsində Zelenski Macarıstanın Baş naziri Péter Maqyarla ilk rəsmi ikitərəfli görüşünü keçirib; görüş köməkçilər və nümayəndə heyəti olmadan, təxminən 15 dəqiqə davam edib. Görüş zamanı Zelenski qarğıdalının möhürlənmiş dəmir yolu vaqonları ilə Qərbi Avropaya daşınmasının böyük kömək olacağını bildirib, Maqyar isə 3-4 il əvvəl mövcud olmuş tranzit prosedurunun sonradan fəaliyyətini dayandırdığını qeyd edib. Maqyar RTL telekanalına şərhində yükün yalnız tranzit olması şərtilə Macarıstanın heç bir maneə görmədiyini deyib və hər iki ölkənin siyasi və iqtisadi münasibətləri yeni əsaslar üzərində qurmaqda maraqlı olduğunu vurğulayıb. Tərəflər məktəb və xəstəxanaların bərpası, o cümlədən Qərbi Ukraynadakı Macarıstan bölgələrində iqtisadi investisiyalar kimi birgə layihələri müəyyənləşdirmək üçün nazir səviyyəsində məsləhətləşmələri davam etdirməyə razılaşıblar. Zelenski görüşü «çox yaxşı» adlandırıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün səkkiz mənbə — «Європейська правда», «Українська правда», «Укрінформ», «LIGA.net», «НВ», «ЛІГА.net LB.ua», «hromadske» və «ZN.UA» — Ukrayna dilindədir və Macarıstanın Baş nazirinin Ukrayna taxılının tranzitinə etiraz etmədiyini ön plana çəkir. Hekayənin mərkəzində Zelenskinin Aİ sammitindəki müraciəti və onun Maqyarla ilk rəsmi görüşü dayanır; başlıqlar Macarıstanın tranzitə açıq olduğunu vurğulayır. Bəzi başlıqlar Macarıstanın şərtini (yalnız tranzit) qeyd edir və ya Zelenskinin görüşü «çox yaxşı» kimi xarakterizə etməsini sitat gətirir, bunu diplomatik irəliləyiş kimi təqdim edir. Materiallar sorğunun kontekstini Rusiyanın Qara dəniz limanlarına hücumları ilə izah edir, bəziləri isə daha əvvəl Polşa və Rumıniyanın oxşar sorğuları rədd etdiyini xatırladır.
Kontekst
Türkiyənin vasitəçiliyi ilə 2022-ci ildə Ukrayna və Rusiya arasında Qara dəniz vasitəsilə taxıl daşınmasına dair razılaşmalar əldə olunmuşdu ki, bu da bir zamanlar işləmiş tranzit prosedurları üçün tarixi istinad nöqtəsi kimi göstərilir. 4 oktyabrda Politico, Polşa və Rumıniyanın oxşar sorğuları artıq rədd etdiyini, öz fermerlərinin maraqlarını əsas gətirdiyini yazmışdı. Rumıniyanın kənd təsərrüfatı naziri Dunayda suyun aşağı səviyyəsi ilə birlikdə Ukrayna taxılının tranzitinin Rumıniya limanlarını həddən artıq yüklədiyini və Rumıniya fermerlərinin məhsullarının satışını çətinləşdirdiyini bildirib. Polşanın İnfrastruktur Nazirliyi isə Ukrayna kənd təsərrüfatı məhsullarının tranzitinin artırılmasına yönəlik heç bir dəyişikliyi planlaşdırmadığını açıqlayıb. 14 oktyabr tarixinə Ukrayna fermerləri payızlıq əkin kampaniyası çərçivəsində proqnozlaşdırılan sahənin 65,1%-ini, yəni 3 391,1 min hektarını əkmişdilər. Aİ-nin 2025-ci il qarğıdalı yığımı Aİ Komissiyasının avqust sonu proqnozuna görə 50,1 milyon metrik ton təşkil edir ki, bu da son iki onilliyin ən aşağı göstəricisi və son üç ilin ortalamasından təxminən beşdə bir aşağıdır; Fransada və Macarıstanda rekord isti və quraqlıq fermerləri xüsusilə ağır vurub.