ABŞ Dövlət Departamenti Ukraynaya 2,68 milyard dollarlıq hava hücumundan müdafiə avadanlığı satışını təsdiqləyib
ABŞ Dövlət Departamenti Ukraynaya hava hücumundan müdafiəsinin modernləşdirilməsi üçün avadanlıq və əlaqədar xidmətlərin mümkün satışını təxmini 2,68 milyard dollar məbləğində təsdiqləyib. Qərar sentyabrın 18-də açıqlanıb və hazırda ABŞ Konqressinin nəzərdən keçirməsini gözləyir.
Əsas məqamlar
- ABŞ Dövlət Departamenti sentyabrın 18-də Ukraynaya hava hücumundan müdafiə avadanlığının mümkün satışını təxmini 2,68 milyard dollar məbləğində təsdiqləyib.
- Paketə S-300 Clone raketləri, GAM-67 raketləri, lazer idarəli artırılmış uçuş mənzilli hava hücumundan müdafiə raket sistemləri, Improvised Transporter Erector Launcher 1.5 mobil launcherləri və RPS 202 radiolokasiya stansiyaları daxildir.
- Maliyyələşdirmə avropa töhfələri ilə ABŞ-ın keçmiş administrasiya dövründə ayrılmış Xarici Hərbi Maliyyələşdirmə (FMF) vəsaitlərinin kombinasiyası hesabına həyata keçiriləcək; FMF hissəsi 1:1 nisbətində Ukraynanın Bərpa İnvestisiya Fonduna ABŞ töhfəsi kimi hesablanacaq.
- Paketə ehtiyat hissələri, istehlak materialları, təmir xidmətləri, proqram təminatı, nəqliyyat və mühəndis-texniki dəstək də daxildir.
- Bütün avadanlıqlar "major defense equipment" kateqoriyasına aid edilməyib; Dövlət Departamenti satışın regionda əsas hərbi balansı dəyişdirməyəcəyini və ABŞ-ın müdafiə hazırlığına mənfi təsir göstərməyəcəyini bildirib.
- Dərc edilmiş siyahıya Patriot hava hücumundan müdafiə sistemləri və onlara aid raketlər daxil deyil.
- Saziş hələ yekunlaşmayıb və ABŞ Konqressinin nəzərdən keçirməsini tələb edir.
Bu niyə vacibdir
Bu paket, razılaşdırılacağı təqdirdə, Ukraynanın ABŞ-dan hava hücumundan müdafiə sahəsində ən böyük tək razılıqlarından biri olacaq və ölkənin mövcud və gələcək hava təhdidlərinə qarşı imkanlarını gücləndirmək məqsədi daşımlaşdırılır. Maliyyələşdirmə modeli — avropa töhfələri ilə ABŞ-ın keçmiş administrasiya FMF vəsaitlərinin kombinasiyası — hərbi yardımın Ukraynanın Bərpa İnvestisiya Fonduna ABŞ kapital töhfəsi kimi də hesablanmasını nəzərdə tutur. Eyni zamanda, paketin Patriot sistemlərini və Patriot raketlərini əhatə etməməsi, Almaniyanın və Polşanın ayrı-ayrılıqda həyata keçirdiyi Patriot köçürmələri kontekstində qeyd olunur.
Nə baş verdi
ABŞ Dövlət Departamentinin Siyasi-Hərbi İşlər Bürosu sentyabrın 18-də, Cümə günü, Xarici Hərbi Satışlar (FMS) proqramı çərçivəsində Ukraynaya hava hücumundan müdafiəsinin modernləşdirilməsi üçün avadanlıq və əlaqədar xidmətlərin mümkün satışını təxmini 2,68 milyard dollar məbləğində təsdiqləyib. Ukraynanın sorğusuna S-300 Clone və GAM-67 raketləri, lazer idarəli artırılmış uçuş mənzilli hava hücumundan müdafiə raket sistemləri, Improvised Transporter Erector Launcher 1.5 mobil launcherləri və bu sistemlər üçün modifikasiya dəstləri, pilotsuz uçan aparat əleyhinə RPS 202 radiolokasiya stansiyaları, teleskopik/qaldırıcı mastalı treylerlər, ehtiyat hissələri, istehlak materialları, təmir və geri qaytarma xidmətləri, proqram təminatı və texniki sənədlər, nəqliyyat, ABŞ hökuməti və podratçıların mühəndis-texniki və logistika dəstəyi daxildir. Əgər razılaşdırılarsa, alış avropa töhfələri ilə ABŞ-ın keçmiş administrasiya (Bayden) dövründə ayrılmış FMF vəsaitlərinin kombinasiyası hesabına maliyyələşdiriləcək; bu FMF vəsaitləri 1:1 nisbətində Ukraynanın Bərpa İnvestisiya Fonduna ABŞ kapital töhfəsi kimi hesablanacaq. Əsas podratçı rəqabətli tender yolu ilə seçiləcək. Dövlət Departamenti bütün malların "major defense equipment" kateqoriyasına aid olmadığını, satışın regionda əsas hərbi balansı dəyişdirməyəcəyini, ABŞ-ın müdafiə hazırlığına mənfi təsir göstərməyəcəyini və əlavə ABŞ nümayəndələri və ya podratçılarının Ukraynaya göndərilməsinə ehtiyac olmadığını bildirib. Razılaşma hələ yekun deyil və ABŞ Konqressinin nəzərdən keçirməsini tələb edir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı bu razılığı hava hücumundan müdafiə üçün mühüm dəstək kimi təqdim edir və başlıca diqqəti təxmini 2,68 milyard dollarlıq məbləğə, sorğu edilmiş konkret raket növlərinə (S-300 Clone, GAM-67, lazer idarəli artırılmış mənzilli sistemlər, RPS-202 PUAS əleyhinə radiolokasiya stansiyaları) yönəldir. Ukrayna mənbələri maliyyələşdirmənin avropa töhfələri ilə ABŞ FMF vəsaitləri arasında bölünməsini vurğulayır, FMF hissəsinin Ukraynanın Bərpa İnvestisiya Fonduna ABŞ töhfəsi kimi hesablanmasını qeyd edərək sazişi həm hərbi, həm də maliyyə dəstəyi kimi çərçivələndirir. Ukrayna xəbər agentlikləri bu razılığı sentyabrın 17-də Almaniyanın 10 ədəd MIM-104E GEM-T Patriot interceptor raketinin daimi köçürülməsi (29,6 milyon dollar) və Polşanın Patriot raketlərinin kiçik həcmdə köçürülməsi, sentyabrın 18-də Avropa İttifaqının Ukraynaya 3,3 milyard avroluq dron və raket alışları üçün vəsait ayırması ilə eyni dövrə aid koordinasiyalı qərb hava hücumundan müdafiə səyi kontekstində təqdim edir. Eyni zamanda bəzi Ukrayna mənbələri Patriot sistemlərinin və Patriot raketlərinin dərc edilmiş siyahıya daxil olmadığını vurğulayır, digərləri isə sentyabrın 19-da ABŞ Prezident Donald Trampın Rusiyanın enerji resursları alan və ya sanksiyalardan yan keçməsinə kömək edən ölkələrə 100%-ə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verən qanunu imzalamasını kontekst olaraq qeyd edir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq mətbuatda bu razılıq əsasən ABŞ Dövlət Departamentinin addımı və təxmini 2,7 milyard dollarlıq potensial satışın miqyası baxımından çərçivələnir. Beynəlxalq mənbələr adətən daha yığcam xülasə təqdim edir, malların Ukrayna mətbuatının təfərrüatla verdiyi siyahısını əks etdirmir, maliyyələşdirmə mexanizmi (avropa töhfələri ilə keçmiş administrasiyanın FMF vəsaitlərinin kombinasiyası) və ya Bərpa İnvestisiya Fonduna hesablama üzərində daha az dayanır. Beynəlxalq mənbələr eyni tarixlərdə baş verən Almaniyanın və Polşanın Patriot köçürmələrini, sentyabrın 18-dəki Aİ 3,3 milyard avroluq ayırmasını və ya sentyabrın 19-da Trampın imzaladığı Rusiya ilə əlaqəli tarif qanununu Ukrayna mətbuatının etdiyi kimi ön plana çəkmir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bir mənbə satışın ümumi dəyərini Dövlət Departamentinin və digər mənbələrin göstərdiyi 2,68 milyard dollar əvəzinə "təxminən 2,6 milyard dollar" kimi qeyd edir. Başqa bir material yalnız başlıqla dərc olunub, başqa heç bir mətn məzmunu olmayıb.
Kontekst
Razılıq sentyabrın 18-də, Cümə günü ABŞ Dövlət Departamentinin Siyasi-Hərbi İşlər Bürosu tərəfindən Xarici Hərbi Satışlar (FMS) proqramı çərçivəsində elan edilib. İlin əvvəlində Dövlət Departamenti Ukraynaya ənənəvi bombaları idarəli bombalara çevirmək üçün dəstlərin (təxminən 373,6 milyon dollar) və Hawk tipli yer-hava raket sistemləri üçün dəstək avadanlığının (100 milyon dollardan çox) ayrı-ayrı satışlarını təsdiqləyib. Sentyabrın 17-də Dövlət Departamenti Berlinin təklifi əsasında Almaniyanın 10 ədəd MIM-104E GEM-T Patriot interceptorunun Ukraynaya daimi köçürülməsi ilə bağlı Konqresə sertifikat göndərib (29,6 milyon dollar); Polşa da həmin gün Patriot raketlərinin kiçik həcmdə köçürüləcəyini açıqlayıb. Sentyabrın 19-da ABŞ Prezident Donald Tramp vəfat etmiş senator Lindsey Qrahamın təqdim etdiyi, Rusiyanın enerji resursları alan və ya sanksiyalardan yan keçməsinə kömək edən ölkələrə 100%-ə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verən qanunu imzalayıb. Aİ Ukraynanın hava hücumundan müdafiəsini gücləndirmək üçün 6,1 milyard avro ayırıb və sentyabrın 18-də dron və raket alışları üçün 3,3 milyard avro köçürüb; Ukraynanın Patriot interceptorları üçün sorğusu hələ imzalanmış müqavilələrlə nəticələnməyib ki, bu da Aİ kredit vəsaitlərinin ayrılmasını bloklayır. CRS məlumatlarına görə, 2026-cı il martın 31-nə olan vəziyyətə görə Ukrayna 2022-ci ildən bəri FMF proqramı çərçivəsində 3,7 milyard dollar alıb və bu vəsaitlərin təxminən 2,4 milyard dolları 2026-cı ilin iyun ayına qədər xərclənib; Konqres 2022–2024-cü illərin təcili yardım paketlərindən sonra Ukrayna üçün yeni əhəmiyyətli FMF vəsaiti ayırmayıb. Bir mənbəyə görə, "S-300 Clone" ehtimal ki, Ukraynanın mövcud S-300 sistemləri üçün sovet dövrü raketlərinin əvəzinə hazırlanmış yeni raketlərə aiddir; bu raketlər üzərində birgə iş ilk dəfə 2024-cü ilin sentyabrında o vaxtkı ABŞ müdafiə naziri Lloyd Ostin tərəfindən Ramştayn formatında Ukrayna Müdafiə Əlaqə Qrupunun görüşündə elan edilib; ABŞ tərəfi raketlərin adını, xüsusiyyətlərini və istehsalçısını açıqlamayıb.