Trampın administrasiyası Ukrayna üçün 400 milyon dollarlıq hərbi yardımın demək olar ki, hamısını kontraktlaşdırıb
ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası Konqresin 2025-ci ilin sonunda Ukrayna üçün təsdiqlədiyi 400 milyon dollarlıq hərbi yardımın demək olar ki, tam hissəsini kontraktlaşdırmaq üzrə hüquqi öhdəlik götürüb. İlk silah və sursat çatdırılmaları sentyabr ayında başlayıb, lakin paketə Patriot zenit-raket kompleksləri üçün raketlər daxil deyil.
Əsas məqamlar
- Konqres 2025-ci ilin dekabrında Müdafiə Səlahiyyətləri Qanununa (NDAA) 400 milyon dollarlıq yardımı daxil edib
- Həmin vəsait Ukrayna Təhlükəsizliyinə Yardım Təşəbbüsü (USAI) çərçivəsində nəzərdə tutulub
- Həftənin əvvəlinə olan məlumata görə, 400 milyon dollardan 307 milyon dolları artıq kontraktlaşdırılıb
- Qalan 93 milyon dollar sentyabrın 30-da ABŞ maliyyə ili bitməzdən əvvəl kontraktlaşdırılacaq, əks halda vəsait itiriləcək
- İlk çatdırılmalar sentyabrda başlayıb — bunlara zirehli maşınlar üçün ehtiyat hissələri daxildir
- Paketə Patriot raketləri daxil edilməyib, halbuki Rusiya Ukrayna şəhərlərini pilotsuz təyyarələr və ballistik raketlərlə vurmağa davam edir
- Qalan silah və sursatın 2029-cu ilin oktyabrına qədər çatdırılması gözlənilir, bu da Trampın prezidentlik müddətinin bitməsindən (yanvar 2029) sonraya düşür
Bu niyə vacibdir
Vaxtında kontraktlaşdırma sentyabrın 30-na qədər başa çatmalıdır, əks halda qalan 93 milyon dollar itiriləcək. Yardımın böyük hissəsi Trampın prezidentlik müddəti bitəndən sonra — 2029-cu ilin oktyabrına qədər çatdırılacaq. Paketdən Patriot raketlərinin çıxarılması Ukraynanın Rusiyanın davam edən zərbələri qarşısında hava hücumundan müdafiə ehtiyacını açıq qoyur.
Nə baş verdi
Trampın administrasiyası 2025-ci ilin dekabrında ABŞ Konqresi tərəfindən NDAA çərçivəsində təsdiqlənmiş Ukrayna üçün 400 milyon dollarlıq hərbi yardımın demək olar ki, hamısını kontraktlaşdırmaq öhdəliyi götürüb. Vəsait USAI mexanizmi ilə — yəni ABŞ müdafiə şirkətlərindən avadanlıq sifariş etmək yolu ilə — xərclənir. Həftənin əvvəlinə olan məlumata görə, 307 milyon dollar artıq kontraktlaşdırılıb; qalan 93 milyon dollar sentyabrın 30-da maliyyə ili bitməzdən əvvəl kontraktlaşdırılmalıdır, əks halda bu vəsait müddəti bitmiş sayılacaq. İlk çatdırılmalar sentyabrda başlayıb və bunlara hücum xarakterli silahlar, o cümlədən zirehli maşınlar üçün ehtiyat hissələri daxildir. Sifariş edilmiş silah və sursatın əksəriyyətinin 2029-cu ilin oktyabrına qədər Ukraynaya çatdırılması planlaşdırılır, halbuki Trampın prezidentlik müddəti 2029-cu ilin yanvarında başa çatır. Paketə Patriot zenit-raket raketləri daxil edilməyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbu orqanları daim vurğulayır ki, 400 milyon dollarlıq paketə Patriot raketləri daxil deyil, halbuki Rusiya Ukrayna şəhərlərinə pilotsuz təyyarətlər və ballistik raketlərlə sistemli zərbələr endirməyə davam edir. Bir neçə Ukrayna nəşri kontraktlaşdırılmış yardımı Pentaqonun əvvəlki gecikmələri ilə müqayisə edir, Demokratların və bəzi respublikaçıların bu gecikmələrə tənqidini qeyd edir. Ukrayna mediası həmçinin Prezident Zelenskinin Patriot raketlərinin istehsalı üçün lisenziyalarla bağlı bəyanatlarını və onun sentyabrın 22-də Nyu-Yorkda Trampla görüşünü 400 milyon dollarlıq paketdən ayrı bir xətt kimi ön plana çıxarır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Patriot raketləri ilə bağlı ziddiyyətli siqnallar mövcuddur: Trampın Ukraynaya Patriot raketləri istehsal etmək üçün lisenziya verdiyi bildirilir və Zelenski sentyabrın 25-də Trampın belə lisenziyaların verilməsi barədə «son qərar» qəbul etdiyini deyib. Lakin sentyabrın 22-də Zelenski ABŞ-dan Patriot raketlərinin tədarükü ilə bağlı konkret cavab almadığını bildirib, sentyabrın 24-də isə iştirak edən ölkəni açıqlamadan yeni ayrıca Patriot paketi haqqında razılaşma elan edib. 400 milyon dollarlıq paketin özündə Patriot raketləri yoxdur. Paketin icra sürəti ilə bağlı da fərqlər var: bəzi hesabatlar administrasiyanı tam və vaxtında öhdəlik götürməkdə göstərir, digərləri isə Pentaqonun əvvəllər vəsaitin tam istifadəsini 2029-cu ilə qədər təxirə salmağa və ya PURL proqramı çərçivəsində Avropaya yönləndirməyə çalışdığını bildirir.
Kontekst
400 milyon dollarlıq vəsait 2025-ci ilin dekabrında Konqres tərəfindən təsdiqlənmiş Müdafiə Səlahiyyətləri Qanununa (NDAA) daxil edilib. USAI vəsaiti mövcud hərbi anbarlardan silah köçürmək əvəzinə ABŞ müdafiə şirkətləri ilə müqavilə bağlamaq üçün istifadə olunur — bu səbəbdən çatdırılma aylar və ya illər çəkə bilir. Qlobal Patriot raket ehtiyatları Ukraynada gedən müharibə və ABŞ-ın İranla müharibəsi nəticəsində tükənib. Demokratlar və bəzi respublikaçılar dekabr 2025-də təsdiqlənmiş vəsaitin istifadəsindəki gecikmələrə görə Pentaqonu tənqid edib. May ayında Pentaqon qanunvericilərə 400 milyon dolların 2029-cu maliyyə ilinə qədər tam istifadə olunmayacağı planını təqdim edib; aprelin sonunda Pentaqon rəhbəri Pit Hegset vəsaitin kontraktlaşdırma üçün azad edildiyini bildirib. İyul ayında administrasiya Konqresi xəbərdar edib ki, ABŞ proqramları çərçivəsində bəzi silah çatdırılmaları illər çəkə bilər.