Avropa Komissiyası namizəd ölkələrə tədrici inteqrasiya təklifini hazırlayıb
Avropa Komissiyası Aİ-yə üzvlük prosesində olan namizəd ölkələrə, o cümlədən Ukrayna, Moldova, Albaniya və Monteneqroya vahid bazara və tədqiqat proqramlarına "tədrici inteqrasiya" təklif edən sənəd hazırlayıb. Politico-nun əldə etdiyi layihəyə görə, iqtisadi faydalar namizəd ölkələrin Aİ-nin xarici siyasət məqsədlərini dəstəkləməsindən və həssas texnologiyaların rəqib dövlətlərə ötürülməməsindən asılı olacaq.
Əsas məqamlar
- Avropa Komissiyası namizəd ölkələrə vahid bazara və tədqiqat proqramlarına "tədrici inteqrasiya" təklif edən sənəd hazırlayıb.
- Təklif namizəd ölkələrdən Aİ ilə birlikdə düşmənçilik mövqeyində olan dövlətlərə və sənaye rəqiblərinə qarşı çıxmağı şərt kimi irəli sürür.
- Ukrayna, Moldova, Albaniya və Monteneqroya üzvlük prosesini sürətləndirmək üçün "yol xəritələri" təklif olunacaq.
- Şimali Makedoniya, Kosovo, Bosniya və Herseqovina, Serbiya və Türkiyədə üzvlük prosesi ləngiyir.
- 2013-cü ildə Xorvatiyanın qoşulmasından sonra Aİ-yə yeni dövlət daxil olmayıb.
- Komissiya üzvlüyün genişlənməsinin Aİ siyasətlərinə təsirinə dair qiymətləndirmənin təqdimatını oktyabrın 6-na təxirə salıb.
Bu niyə vacibdir
Bu təklif namizəd ölkələrə, o cümlədən Ukraynaya tam üzvlükdən əvvəl Aİ-nin vahid bazarına və tədqiqat proqramlarına misli görünməmiş çıxış verəcək. Eyni zamanda, iqtisadi faydalar birbaşa namizəd ölkələrin Aİ-nin xarici siyasət məqsədlərinə uyğunlaşmasından və həssas texnologiyaların rəqib dövlətlərə ötürülməməsindən asılı olacaq — bu, xüsusilə geosiyasi gərginlik şəraitində Ukrayna üçün yeni şərtlər deməkdir.
Nə baş verdi
Avropa Komissiyası Politico-nun əldə etdiyi və "Avropravda"nın yaydığı sənəd layihəsinə görə, üzvlük müraciətləri hələ nəzərdən keçirilən namizəd ölkələrə Aİ-nin vahid bazarına "tədrici inteqrasiya" təklif edir. Bu, maneəsiz ticarəti və tədqiqat proqramlarına çıxışı əhatə edir. Təklifə görə, Aİ öz bazarını yalnız namizəd ölkələr düşmən dövlətlərə və sənaye rəqiblərinə qarşı blokla birlikdə çıxış etməyə razılaşdıqda açacaq. İqtisadi faydaların miqyası Aİ-nin xarici siyasət məqsədlərinin dəstəklənməsindən, vahid bazara çıxış isə həssas texnologiyaların rəqib dövlətlərə ötürülməməsindən asılı olacaq. Sənəddə qeyd edilir ki, həssas sektorlarda iştirak investisiyaların yoxlanılması, ixrac nəzarəti, sanksiyaların icrası və həssas texnologiyaların qorunması sahəsində əməkdaşlıqla müşayiət olunmalıdır. Ukrayna, Moldova, Albaniya və Monteneqro üçün "yol xəritələri" nəzərdə tutulur ki, bu da onların üzvlük prosesini sürətləndirməlidir. Şimali Makedoniya, Kosovo, Bosniya və Herseqovina, Serbiya və Türkiyədə isə prosesin ləngidiyi və bu ölkələrin Aİ-dən uzaqlaşa və ya Rusiya və Çinə yaxınlaşa biləcəyi narahatlıqları artır. Avropa Komissiyası genişlənmənin Aİ-nin əsas siyasətlərinə təsirinə dair daha geniş qiymətləndirmənin təqdimatını oktyabrın 6-na təxirə salıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Təqdim olunan ukraynadilli mənbələr — "Avropravda" və "Ukrayinska Pravda" — təklifi Ukraynanın Aİ-yə üzvlük perspektivi ilə bağlı birbaşa əlaqəli hadisə kimi işıqlandırır. Onlar Politico-nun materialını ötürür və Ukraynanın Moldova, Albaniya və Monteneqro ilə birlikdə "yol xəritəsi" alacağını xüsusi vurğulayır. Ukrayna mətbuatı tədrici inteqrasiyanı misli görünməmiş addım kimi təqdim edərək, maneəsiz ticarət və tədqiqat proqramlarına çıxış imkanlarını ön plana çıxarır — yəni Ukrayna müraciət prosesində olarkən nələr əldə edə biləcəyinə diqqət yetirir.
Kontekst
2013-cü ildə Xorvatiyanın Aİ-yə qoşulmasından sonra heç bir yeni dövlət üzv qəbul edilməyib. Təklif olunan sənəd Aİ Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Leyenin baş məsləhətçisi Aleksandra Adamın rəhbərliyi altında hazırlanıb. Genişlənmə üzrə Aİ Komissarı Marta Kos əvvəllər prosesin dəyişdirilməsi istiqamətində dörd istiqamət təqdim edib: blokun daxili islahatları, gücləndirilmiş demokratik təminatlar, tədrici inteqrasiya və keçid tədbirləri.