EU Ukraynaya əlavə 3,3 milyard avro ayıracaq; Zelenski və von der Leyen telefon danışığı keçirib

Bu niyə vacibdir

3,3 milyard avroluq tranşa 2026–2027-ci illər üçün nəzərdə tutulan 90 milyard avroluq Ukrayna Support Loan proqramının dördüncü ödənişidir və 2026-cı ildə Ukraynaya EU ödənişlərinin ümumi həftəsanı təxminən 15 milyard avroya çatdırır. Vəsait birbaşı müdafiə ehtiyaclarına — raket, sursat və PUA-lara — yönəldilir ki, bu da Ukrayna rəhbərliyinin Rusiyanın Kiyev kimi şəhərlərə atənməsinə qarşı müqaviməti üçün prioritetdir. Eyni zamanda, SAFE proqramının qalan vəsaitləri hesabına maliyyələşən yeni birgə EU-Ukrayna müdafiə təşəbbüsü, Freya (Freyja) əsasında avropa hava və raketdən müdafiə sisteminin hazırlanmasını nəzərdə tutur ki, bu da ABŞ Patriot hərbi hissələrindən asılılığı azaltmağa yönəlib.

Nə baş verdi

Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula von der Leyen 17 sentyabr axşamı Prezident Volodimir Zelenski ilə telefon danışığı keçirib. Danışıqdan sonra o, Ukraynaya Ukrayna Support Loan proqramı çərçivəsində raket və PUA-lar üçün əlavə 3,3 milyard avro ayrılacağını elan edib; vəsait 18 sentyabr, cümə günü köçürülməli idi. Bu, 2026–2027-ci illər üçün nəzərdə tutulan 90 milyard avroluq proqramın (60 mlrd müdafiə, 30 mlrd büdcə dəstəyi) dördüncü ödənişidir; ilk 3,2 milyard avroluq tranşa 2026-cı ilin iyununda alınmışdı.

Eyni açıqlamada von der Leyen SAFE proqramının qalan vəsaitlərindən istifadə edərək EU-Ukrayna birgə müdafiə layihələri proqramının işə salınmasına hazır olduğunu bildirib. Proqramın məqsədi Ukraynanın döyüş təcrübəsini və innovasiyalarını Avropanın texnoloji və sənaye imkanları ilə birləşdirmək, Freya (Freyja) birgə raketdən müdafiə sisteminin tamamlanması əsasında avropa hava və raketdən müdafiə sisteminin hazırlanmasıdır; sistemin ilk inkişaf mərhələsi artıq başa çatıb, sınaqların ilin sonunadək başlanması planlaşdırılır.

Von der Leyen və Zelenski, həmçinin, EU maliyyəsinin daha da açılması və Ukraynanın EU-ya üzvlük yolunun davam etdirilməsi üçün Verkhovna Rada-nın qəbul etməli olduğu islahatları müzakirə ediblər. O, növbəti həftə Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasında iştirak edəcəyini və Ukraynanın beynəlxalq tərəfdaşlarına dəstəyi artırmağa çağıracağını bildirib. Zelenski ilə Nyu-Yorkda görüş planlaşdırılıb.

Daha əvvəl, 11 sentyabrda Avropa Komissiyası Ukraynanın hava və raketdən müdafiəsi və digər müdafiə ehtiyacları üçün 6,1 milyard avr, o cümlədən Patriot sistemləri üçün PAC-3 raketləri təsdiq edib — bu, EU-nun birbaşı Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə PAC-3 raketləri tədarükünü maliyyələşdirdiyi ilk hal olub.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri xəbəri Zelenski-von der Leyen telefon danışığının birbaşı, konkret nəticəsi kimi təqdim edir və vəsaitin Ukraynaya artıq çatdığını vurğulayır. Bir neçə Ukrayna nəşri, o cümlədən Baş nazir Serhiy Koretskinin (Koretskyi) tranşanın alındığını təsdiqlədiyini və vəsaitin prioritet müdafiə ehtiyaclarına — raket və PUA-lara — yönəldiləcəyini bildirən sitatını dərc edib; bu, yardımın çatdırılmasına yerli siyasi sahibkarlıq xətti verir.

Ukrayna mətbuatı, həmçinin, daha geniş konteksti — əvvəlki həftə EU-nun Patriot/PAC-3 maliyyələşməsini, 6,1 milyard avroluq hava-dən müdafiə paketini və Verkhovna Rada-nın Ukraynanın Avropa Müdafiə Fondunda (EDF) iştirakına dair sazişin ratifikasiyasını — işıqlandıraraq hərbi yardımı Ukraynanın EU-ya üzvlük yolu ilə bağlayır. Zelenskinin BMT Baş Assambleyası çərçivəsində von der Leyenlə görüşü beynəlxalq tərəfdaşları dəstəyi artırmağa sıxışdırmaq üçün platforma kimi təqdim olunur.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Yeganə beynəlxalq mənbə (Azərbaycan əsaslı, ingilisdilli agentlik) xəbəri 18 sentyabr üçün planlaşdırılan 3,3 milyard avroluq EU köçürməsi kimi, Ukrayna siyasi reaksiyası və yerli kontekstə daha az diqqətlə çatdırır. Beynəlxalq çərçivələmə elanı von der Leyen və Zelenski arasında müdafiə dəstəyi, Rusiyanın Kiyevə atənləri, planlaşdırılan Patriot maliyyələşməsi və Freya/Freyja hava və raketdən müdafiə təşəbbüsü də daxil olmaqla birgə müdafiə layihələri barədə davam edən söhbətin kontekstində yerləşdirir. Ukrayna parlamentinin ratifikasiya addımlarına və ya adı çəkilən Ukrayna Baş nazirinin tranşanın alındığını təsdiqləməsinə daha az diqqət yetirilir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr arasında bir neçə fərq qeydə alınıb. Bir Ukrayna mənbəyi 3,3 milyard avroluq tranşanın alındığını təsdiqləyən şəxs kimi Ukraynanın Baş nazirini "Serhiy Koretsky" (həmçinin "Koretskyi" kimi yazılır) adlandırır, mötərizənilən mənbələrin əksəriyyəti isə açıqlamaları Prezident Zelenskiyə aid edir və Baş nazirin adını çəkmir.

Mənbələr, həmçinin, 3,3 milyard avronun hədəfləri barədə fərqlənir: bir mənbə vəsaitin yalnız "raket və PUA-lar üçün" olduğunu bildirir, başqa bir mənbə (məqalə 24517) isə vəsaitin Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi üçün həm də sursat alınmasına yönəldiləcəyini yazır. Birgə raketdən müdafiə sisteminin adı da mənbələr arasında "Freya" və "Freyja" formalarında dəyişir.

Kontekst

Ukrayna Support Loan proqramı 2026–2027-ci illər üçün 90 milyard avro həcmində maliyyələşməni nəzərdə tutur: 60 milyard avro müdafiə ehtiyacları (o cümlədən PUA-lar), 30 milyard avro isə büdcə dəstəyi üçün; ilk 3,2 milyard avroluq tranşa 2026-cı ilin iyununda Ukraynaya çatıb, ödənişlərin gələcək Rusiya təzminatları hesabına qarşılanması planlaşdırılır. SAFE (Security Action for Europe) EU-nun 150 milyard avro həcmində müdafiə kredit alətidir. Verkhovna Rada Ukraynanın Avropa Müdafiə Fondunda (EDF) iştirakına dair sazişi ratifikasiya edən qanun qəbul edib. 11 sentyabrda Avropa Komissiyası ayrıca Ukraynanın hava və raketdən müdafiəsi və digər müdafiə ehtiyacları, o cümlədən Patriot sistemləri üçün PAC-3 raketləri üçün 6,1 milyard avro təsdiqləyib; bu, EU-nun Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə PAC-3 raketləri tədarükünü birbaşı maliyyələşdirdiyi ilk hal olub.